Người trong cuộc nói về trọng tài AI trong bộ môn thể dục dụng cụ
Chấm điểm trong thể dục dụng cụ luôn là đề tài gây tranh cãi vì cách chấm điểm của trọng tài dựa nhiều vào duy mỹ của từng người. Trọng tài AI có thể giúp mọi thứ công bằng hơn?
Hệ thống hỗ trợ chấm điểm bằng trí tuệ nhân tạo Fujitsu AI Judging Support System đang tạo dấu ấn tại Giải vô địch thể dục dụng cụ nghệ thuật thế giới 2026, khi góp phần rà soát những động tác và độ khó mà mắt thường có thể bỏ sót.
Tuy nhiên, sự hiện diện của AI cũng làm dấy lên những tranh luận về tính nhất quán trong cách áp dụng luật, sau khi một VĐV Mỹ phải thay đổi bài thi chỉ vài ngày trước khi bước vào tranh tài.
AI tham gia kiểm tra độ khó, hỗ trợ trọng tài nhận diện động tác
Sau khi đội tuyển nữ Mỹ hoàn thành phần thi vòng loại, Trung tâm Thế giới Thể dục dụng cụ (World Champions Centre - WCC) đã chia sẻ với truyền thông về màn trình diễn của các VĐV, đồng thời đề cập đến hệ thống Fujitsu AI Judging Support System. Đây là công nghệ hỗ trợ chấm điểm bằng AI được sử dụng tại giải, góp phần kiểm tra các yếu tố kĩ thuật trong bài thi.
Theo Kiens, đội tuyển Mỹ không gặp quá nhiều bất ngờ với kết quả đánh giá của hệ thống. Ở nội dung nhảy chống và xà lệch, các VĐV nhận được những giá trị độ khó mà ban huấn luyện dự kiến. Tuy nhiên, ở nội dung cầu thăng bằng, một số yếu tố trong bài thi của Claire không được hệ thống ghi nhận như kì vọng. Các động tác trên sàn cũng không được AI đánh giá về những yếu tố biểu diễn, nên đội tuyển vẫn nhận được giá trị khởi điểm theo cách chấm thông thường.
Điều đáng chú ý là Kiens cho biết một số động tác và liên kết trong bài thi cầu thăng bằng đã có dấu hiệu chưa hoàn thành rõ ràng ngay cả khi quan sát bằng mắt thường. Ông nhắc đến những tình huống mà HLV có thể nhận thấy sự không chắc chắn trong một động tác hoặc một chuỗi liên kết, chẳng hạn kĩ thuật giữ vòng (ring). Khi xem xét lại bằng hệ thống AI, những nghi vấn này có thể được làm rõ hơn.
“AI không nói dối”, Kiens nhấn mạnh khi nói về vai trò của công nghệ trong việc rà soát bài thi. Phát biểu này cho thấy ban huấn luyện có thể xem AI như một công cụ đối chiếu với quan sát trực tiếp, đặc biệt trong môn thể dục dụng cụ nghệ thuật, nơi những khác biệt nhỏ về tư thế, biên độ chuyển động hay mức độ hoàn thành kĩ thuật có thể ảnh hưởng đến điểm số. Một động tác tưởng như đã đạt yêu cầu khi xem trực tiếp vẫn có thể bị đặt dấu hỏi khi được phân tích kĩ hơn.
Dù vậy, hệ thống được giới thiệu là công cụ hỗ trợ chấm điểm, không phải sự thay thế hoàn toàn cho trọng tài. Việc AI tham gia đánh giá cũng đặt ra yêu cầu về sự minh bạch trong cách công nghệ được sử dụng, cũng như cách kết quả phân tích được kết hợp với quy định chuyên môn và quyết định của con người.
AI và luật thi đấu: Thiếu sự nhất quán
Tranh luận đáng chú ý nhất trong cuộc trao đổi của Kiens liên quan đến Reese Esponda, VĐV Mỹ buộc phải thay đổi một tổ hợp động tác trên sàn chỉ vài ngày trước khi thi đấu.
Trước đó, ban tổ chức và bộ phận kĩ thuật của Liên đoàn Thể dục dụng cụ quốc tế (FIG) xác định động tác Barani nối với salto ngược hai vòng của Esponda không được tính là một động tác tiến về phía trước theo quy định. Điều này ảnh hưởng đến cấu trúc bài thi, buộc cô phải chuyển sang một tổ hợp khác để bảo đảm yêu cầu kĩ thuật.
Kiens cho biết phương án thay thế không phải là điều quá khó đối với Esponda, bởi cô từng thực hiện tổ hợp này khi còn thi đấu ở cấp độ trẻ. Vấn đề khiến ông không hài lòng không nằm ở khả năng thích nghi của VĐV, mà ở sự thiếu nhất quán trong cách diễn giải luật.
Theo HLV người Mỹ, Esponda từng thi đấu tại Jesolo Trophy đầu mùa giải và giành chiến thắng ở nội dung sàn. Tại giải đấu đó, Donatella Sacchi, người giữ vai trò giám sát chuyên môn của FIG, cũng có mặt. Tuy nhiên, động tác của Esponda không bị đặt vấn đề, dù theo Kiens, cách cô thực hiện gần như giống với bài thi tại giải vô địch thế giới.
Ông cho rằng một động tác không gặp vấn đề ở một giải đấu được FIG công nhận nhưng lại bị đánh giá khác tại một giải đấu khác là điều không nên xảy ra. Khi được hỏi về lời giải thích, Kiens cho biết thông tin ông nhận được thông qua Chellsie Memmel, phụ trách kĩ thuật thành tích cao của đội tuyển Mỹ, là Sacchi nói rằng vấn đề này đã không được chỉ ra tại cuộc thi trước đó.
Kiens đặt câu hỏi làm sao một chi tiết như vậy có thể bị bỏ qua khi Esponda đã giành chiến thắng ở chung kết nội dung sàn. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận các quy định do FIG đặt ra và đội tuyển phải tuân thủ.
Trong trường hợp này, AI không trực tiếp được Kiens xác nhận là nguyên nhân khiến động tác của Esponda bị loại khỏi giá trị kĩ thuật. Quyết định được ông đề cập xuất phát từ cách diễn giải quy định của FIG. Dẫu vậy, sự hiện diện của hệ thống AI tại giải khiến câu chuyện về tính chính xác, khả năng kiểm tra và tính nhất quán trong chấm điểm trở nên đáng chú ý hơn.
Kiens khẳng định Esponda không đáng bị đổ lỗi. Theo ông, VĐV đã hoàn thành nhiệm vụ của mình ở cả giải đấu trước lẫn lần tranh tài này. Dù bài thi vẫn có một chi tiết nhỏ khi phần gót chân của cô vượt ra ngoài thảm, HLV cho rằng cần chờ kết quả sau khi các nhóm thi đấu hoàn tất mới biết Esponda có lọt vào chung kết hay không.
Công nghệ thay đổi cách nhìn về thành tích, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định
Bên cạnh AI và những tranh luận về luật, Kiens cũng chia sẻ về sự thay đổi bất ngờ trong đội hình Mỹ sau chấn thương của Hezly Rivera. Dulcy Caylor được gọi lên đội hình thi đấu chính thức và đã thể hiện sự tự tin trong phần thi vòng loại.
Theo Kiens, sự tiến bộ của Caylor có đóng góp lớn từ HLV Daymon Jones, người phụ trách phần lớn quá trình huấn luyện cầu thăng bằng tại WCC. Hai người đã làm việc cùng nhau gần hai năm, và thành quả bắt đầu thể hiện rõ qua khả năng thi đấu của VĐV này.
Kiens cho biết ông và Jones từng tham dự khoảng 9 kì vô địch thế giới và 3 kì Olympic. Vì vậy, họ hiểu rằng vị trí dự bị không đồng nghĩa với việc chắc chắn không được thi đấu. Ngay từ đầu, Caylor đã được nhắc nhở rằng khả năng được đưa vào đội hình chính là khá cao. Cô duy trì việc tập luyện và thực hiện các bài thi như thể mình sẽ tranh tài, thay vì chờ đến khi có quyết định chính thức mới chuẩn bị.
Cách chuẩn bị này cũng phản ánh một nguyên tắc quan trọng trong thể thao đỉnh cao: VĐV phải sẵn sàng thích ứng với những thay đổi bất ngờ. Công nghệ có thể hỗ trợ phân tích kĩ thuật, phát hiện sai lệch và cung cấp thêm căn cứ cho việc đánh giá, nhưng phong độ trên sàn đấu vẫn phụ thuộc vào quá trình tập luyện, tâm lí và khả năng xử lí tình huống của từng người.
Nhìn từ những chia sẻ của Kiens, AI đang trở thành một phần ngày càng rõ nét trong thể dục dụng cụ nghệ thuật. Hệ thống có thể hỗ trợ nhận diện động tác, rà soát các liên kết và giúp ban huấn luyện hiểu rõ hơn những gì diễn ra trong bài thi. Với các môn thể thao mà điểm số phụ thuộc vào những chi tiết kĩ thuật rất nhỏ, đây là một bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, trường hợp của Esponda cũng cho thấy công nghệ không thể tự động bảo đảm một môi trường thi đấu công bằng nếu cách diễn giải luật còn thiếu nhất quán. AI có thể cung cấp thêm dữ liệu, nhưng con người vẫn phải chịu trách nhiệm về quy định, quy trình đánh giá và quyết định cuối cùng.