Nguy cơ trẻ em bị thao túng từ ‘người bạn ảo’: Phụ huynh cần biết gì?

Mạng xã hội mở ra cơ hội học tập, kết nối và giải trí cho trẻ em, nhưng cũng kéo theo nhiều nguy cơ khó lường. Các chuyên gia tâm lý cảnh báo, việc trẻ kết bạn và trò chuyện với người lạ trên không gian mạng đang trở thành một trong những rủi ro đáng lo ngại nhất hiện nay, có thể dẫn đến lừa đảo, xâm phạm quyền riêng tư và tổn thương tâm lý lâu dài.

Khi “người lạ” trên mạng xã hội trở thành người thân thiết nhất của trẻ

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội đã len lỏi vào gần như mọi khía cạnh trong cuộc sống của trẻ em và thanh thiếu niên. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, trẻ có thể kết nối với bạn bè, tiếp cận nguồn kiến thức khổng lồ và tham gia nhiều hoạt động giải trí hấp dẫn. Tuy nhiên, phía sau những tiện ích đó là những nguy cơ âm thầm mà nhiều phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang – Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi Đồng 2, tình trạng trẻ em kết bạn, trò chuyện với người lạ trên mạng xã hội đang diễn ra ngày càng phổ biến và tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

Ông cho biết, trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi tâm lý tò mò, nhu cầu được quan tâm và thiếu kinh nghiệm trong việc nhận diện các mối nguy trên môi trường số. Chính điều này khiến các em dễ trở thành mục tiêu của những đối tượng có ý đồ xấu.

“Các hình thức tiếp cận trẻ trên mạng hiện nay rất tinh vi. Ban đầu, đối tượng thường tạo dựng hình ảnh thân thiện, đồng cảm hoặc cùng sở thích để chiếm được lòng tin. Khi mối quan hệ trở nên gần gũi hơn, trẻ có thể bị dẫn dắt chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư hoặc thực hiện những yêu cầu vượt quá giới hạn an toàn”, BSCKII Nguyễn Thanh Sang nhận định.

Những cạm bẫy vô hình phía sau màn hình điện thoại

Nhiều phụ huynh vẫn cho rằng việc con trò chuyện với người khác trên mạng là điều bình thường trong bối cảnh số hóa. Tuy nhiên, đây cũng chính là “cánh cửa” để các đối tượng lừa đảo hoặc có hành vi xâm hại tiếp cận trẻ.

Những lời mời kết bạn bất ngờ, các tin nhắn hỏi thăm đầy thiện chí hay những lời hứa tặng quà miễn phí thường được sử dụng như những “mồi câu” tâm lý. Sau khi xây dựng được sự tin tưởng, đối tượng có thể khai thác thông tin cá nhân, địa chỉ nhà, tình hình gia đình hoặc từng bước thao túng cảm xúc của trẻ.

Nguy hiểm hơn, các vụ việc liên quan đến lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt tài sản thông qua tài khoản của cha mẹ hoặc phát tán hình ảnh cá nhân đang có xu hướng gia tăng. Không ít trường hợp trẻ rơi vào trạng thái lo âu, sợ hãi, mất ngủ hoặc khủng hoảng tâm lý kéo dài sau khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc lợi dụng trên môi trường mạng.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang, hậu quả của những tương tác độc hại trên mạng không chỉ dừng lại ở thiệt hại vật chất mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình phát triển tâm lý và nhân cách của trẻ.

“Có những tổn thương tâm lý kéo dài rất lâu sau khi sự việc xảy ra. Trẻ có thể mất niềm tin vào người khác, giảm khả năng giao tiếp xã hội hoặc xuất hiện các biểu hiện căng thẳng, lo âu kéo dài nếu không được hỗ trợ kịp thời”, ông cho biết.

Không cấm đoán, hãy đồng hành cùng con trong thế giới số

Các chuyên gia cho rằng giải pháp hiệu quả nhất không phải là cấm trẻ sử dụng mạng xã hội mà là xây dựng khả năng tự bảo vệ cho trẻ.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang, phụ huynh cần trở thành người đồng hành thay vì chỉ đóng vai trò giám sát. Một mối quan hệ cởi mở, tin tưởng sẽ giúp trẻ sẵn sàng chia sẻ những điều đang diễn ra trên không gian mạng, kể cả khi gặp rắc rối.

Thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát thiết bị, cha mẹ nên dành thời gian tìm hiểu những nội dung con đang quan tâm, những nền tảng con thường sử dụng và các mối quan hệ trực tuyến mà con tham gia. Khi trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và lắng nghe, các em sẽ chủ động tìm đến cha mẹ khi cần hỗ trợ.

Bên cạnh đó, việc trang bị tư duy phản biện cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trẻ cần được hướng dẫn cách đặt câu hỏi trước những thông tin xuất hiện trên mạng, biết nghi ngờ trước những lời hứa hẹn hấp dẫn bất thường và hiểu rằng không phải mọi người trên internet đều là người tốt.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang, kỹ năng nhận diện nguy cơ và khả năng đánh giá thông tin sẽ trở thành “lá chắn” hiệu quả nhất giúp trẻ tự bảo vệ bản thân trong môi trường số ngày càng phức tạp.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với phụ huynh là nhiều trẻ thường che giấu những vấn đề gặp phải trên mạng vì sợ bị la mắng hoặc cấm sử dụng thiết bị.

Các chuyên gia khuyến cáo, sự thay đổi bất thường trong hành vi có thể là tín hiệu cảnh báo sớm cho thấy trẻ đang gặp vấn đề. Khi trẻ đột ngột giảm hứng thú học tập, thu mình khỏi các hoạt động thường ngày, dễ cáu gắt hoặc dành quá nhiều thời gian cho điện thoại trong trạng thái bí mật, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý.

BSCKII Nguyễn Thanh Sang cho rằng phản ứng nóng vội như tịch thu điện thoại hoặc trách mắng thường khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn. Thay vào đó, phụ huynh cần giữ bình tĩnh, tạo không gian đối thoại an toàn để trẻ có thể chia sẻ những điều đang lo lắng.

“Điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy mình luôn có người đồng hành. Khi trẻ tin tưởng cha mẹ, các em sẽ dễ dàng tìm kiếm sự hỗ trợ hơn khi đối mặt với những nguy cơ trên mạng xã hội”, ông nhấn mạnh.

Trong bối cảnh trẻ em ngày càng dành nhiều thời gian trên internet, việc bảo vệ các em không chỉ là nhiệm vụ của gia đình mà còn cần sự chung tay của nhà trường và toàn xã hội. Mục tiêu không phải là tách trẻ khỏi công nghệ, mà là giúp các em sử dụng công nghệ một cách an toàn, thông minh và có trách nhiệm để trưởng thành vững vàng trong kỷ nguyên số.