Nhà báo Hoàng Nhật: Hãy tạo ra những nội dung mà AI không thể bắt chước

Tạp chí Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật - Phó trưởng ban Nhân Dân điện tử - về cách trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại nghề làm báo.

Kỷ nguyên “Zero Surplus” và “ngày tận thế” của SEO

- Thưa ông, AI đang tham gia ngày càng sâu vào hoạt động báo chí, điều này sẽ định hình lại vai trò của nhà báo như thế nào?

- Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Thực tế, chủ đề AI định hình lại báo chí đã được thảo luận từ cách đây khoảng 2 năm, nhưng đến nay sức ảnh hưởng của nó mới thực sự rõ rệt và mang tính sống còn.

Điểm thay đổi cốt lõi nhất nằm ở hành vi người dùng. Trước đây, khi muốn tìm hiểu một vấn đề, phản xạ đầu tiên của độc giả là lên Google. Nhưng hiện nay, hành vi đó đang chuyển dịch hoàn toàn sang các công cụ AI trò chuyện như ChatGPT hay Gemini. Hệ quả tất yếu là lượng traffic (lưu lượng truy cập) từ các công cụ tìm kiếm đến các trang tin tức đang sụt giảm cực kỳ mạnh. Các chuyên gia quốc tế thậm chí đã cảnh báo về một kịch bản "ngày tận thế" của SEO, khi lưu lượng truy cập từ tìm kiếm có thể về mức bằng “0”.

Điều này buộc các tòa soạn phải thiết lập một chiến lược gọi là "Zero Surplus Strategy", tức là chiến lược không kỳ vọng. Chúng ta phải chuẩn bị cho một tâm thế không còn dựa dẫm vào "bầu sữa" traffic từ Google hay các công cụ tìm kiếm nữa.

- Nếu không còn dựa vào SEO, cách làm việc của phóng viên và tòa soạn sẽ phải thay đổi ra sao để tồn tại?

- Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Nó định hình lại hoàn toàn tư duy nghề nghiệp. Suốt một thập kỷ qua, nhiều phóng viên và tòa soạn bị cuốn vào "vòng xoáy" đặt tiêu đề theo công thức của Google, tối ưu hóa từ khóa (SEO). Nhưng trong kỷ nguyên AI, các công thức đó không còn hiệu quả.

“

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên 'Nội dung lỏng'. Nội dung phải đủ linh hoạt và uyển chuyển để 'chảy' vào mọi nền tảng.

Nhà báo Hoàng Nhật

Bây giờ, câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để bài báo của bạn nổi bật khi AI có thể tổng hợp thông tin chỉ trong vài giây? Câu trả lời nằm ở việc tạo ra những nội dung mà AI không thể bắt chước. Đó là những bài viết có tính cá nhân hóa cao, có trải nghiệm thực địa, có cảm xúc và những phân tích mang tính trực giác của con người.

Thậm chí, nội dung chúng ta tạo ra phải chất lượng đến mức nó trở thành "thức ăn", thành học liệu quý giá để AI phải học theo. Chúng ta không chạy theo AI, chúng ta dẫn dắt nó bằng chất lượng nội dung.

“Human in the loop” - Lằn ranh đạo đức trong kỷ nguyên máy học

- AI giúp tăng năng suất, nhưng đâu là giới hạn mà nhà báo không nên vượt qua?

- Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Tôi luôn nhấn mạnh nguyên tắc “Human in the loop”, tức con người phải hiện diện trong toàn bộ quy trình.

AI có thể hỗ trợ rất nhiều việc nhưng không thể thay thế vai trò kiểm chứng và trách nhiệm của nhà báo. Có 3 rủi ro lớn cần lưu ý: Thứ nhất là rủi ro đạo đức. AI không có hệ giá trị hay khả năng đánh giá đúng sai như con người; hai là vấn đề dữ liệu, bao gồm bản quyền và bảo mật thông tin; ba là hiện tượng “ảo giác AI”, khi công cụ này tự tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục.

Trong báo chí thời sự, chỉ một sai sót nhỏ về con số hay địa danh cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của tờ báo. Vì vậy, AI chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ. Nó có thể giúp bóc băng, tóm tắt tài liệu hay gợi ý tiêu đề, nhưng khâu kiểm chứng và hoàn thiện nội dung vẫn phải do chính nhà báo - con người đảm nhận.

- Vậy trong bối cảnh nhiều ngành nghề bị AI đe dọa thay thế, nhà báo cần làm gì?

- Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Việc đào tạo và tự đào tạo phải trở thành công việc thường xuyên, liên tục. Thực tế tại Mỹ, châu Âu hay ngay tại Việt Nam, nhiều vị trí thiết kế đồ họa hay lập trình cơ bản đã bị cắt giảm vì AI có thể đảm nhiệm tốt các công việc này.

Báo chí cũng không ngoại lệ. Nhà báo thời nay không nên sợ hãi hay chối bỏ công nghệ, sẽ dẫn đến sự lạc hậu. Thay vào đó, hãy chủ động nắm bắt các ứng dụng mới.

“

Chúng ta không chạy theo
AI, chúng ta dẫn dắt nó bằng chất lượng nội dung

Phóng viên hiện nay cần học thêm các kỹ năng mới: Kỹ năng đặt lệnh, đó là biết cách "ra lệnh" cho AI để có kết quả tốt nhất; Sản xuất sản phẩm tương tác, đó là tạo ra những sản phẩm báo chí số, đồ họa tương tác mà độc giả có thể chạm, vuốt và tham gia vào câu chuyện; Tư duy dữ liệu, không chỉ là viết, mà là khả năng đọc hiểu và trực quan hóa dữ liệu.

Chính các giải thưởng báo chí quốc tế gần đây cũng đã thay đổi cơ cấu. Họ thêm vào các hạng mục như Innovation Idea (Ý tưởng đổi mới sáng tạo). Điều này cho thấy thế giới đang tìm kiếm những nhà báo biết kết hợp sức mạnh của công nghệ với sự sáng tạo của con người.

Báo chí phải xuất hiện ở nơi độc giả có mặt

- Xu hướng báo chí đa nền tảng đang phát triển mạnh. Dưới góc nhìn của anh, làm thế nào để báo chí chính thống tiếp cận được những đối tượng độc giả trẻ như Gen Z?

- Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Giá trị cốt lõi của báo chí - sự thật, khách quan, công bằng - là không bao giờ thay đổi. Nhưng kênh phân phối thì buộc phải biến chuyển. Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên “Nội dung lỏng”. Nội dung phải đủ linh hoạt và uyển chuyển để "chảy" vào mọi nền tảng.

Bạn không thể dùng cách đối với thế hệ 7x, 8x để áp đặt cho Gen Z. Các bạn trẻ hiện nay có cách tiêu thụ tin tức khác. Họ có thể chưa bao giờ cầm tờ báo giấy, thậm chí không xem truyền hình, nhưng họ vẫn nắm bắt được xung đột ở Trung Đông, các sự kiện nóng trong nước qua Threads, TikTok, hay Facebook.

Nếu một cơ quan báo chí từ chối các nền tảng này là đang tự cắt đứt mối liên kết với tương lai. Báo chí phải xuất hiện ở nơi có độc giả. Nếu độc giả ở TikTok, chúng ta phải làm tin tức ngắn. Nếu độc giả ở Threads, chúng ta phải có những mẩu tin ngắn, súc tích và có tính tương tác cao.

Sống sót trong kỷ nguyên AI không chỉ là việc sử dụng công cụ, mà là việc giữ vững bản sắc báo chí trong khi không ngừng đổi mới hình thức thể hiện để chạm được vào trái tim độc giả.

Xin trân trọng cảm ơn anh!

Ứng dụng AI tạo sinh định hình tương lai lao động Việt Nam

EU siết quản lí AI: Cấm ứng dụng lột đồ, chặn nội dung nhạy cảm

TV 100 inch và AI: Cuộc đua mới của ngành giải trí tại gia

Thời đại AI: Điều đáng sợ nhất là ngừng học!