Nhạc kịch Việt Nam đang hồi sinh

Không chỉ dừng lại ở những thể nghiệm mang tính hàn lâm, nhạc kịch giờ đây đã đi sâu vào đời sống, trở thành món ăn tinh thần đầy thu hút của đông đảo khán giả ở mọi lứa tuổi.

Sự giao thoa giữa hàn lâm và hơi thở thời đại

Vốn được xem là một loại hình nghệ thuật “kén khán giả”, chủ yếu là các các vở diễn kinh điển của phương Tây trình diễn các nhà hát lớn, thì giờ đây sân khấu nhạc kịch đang “trình làng” một bộ mặt hoàn toàn mới. Sau một thời gian thử nghiệm, nhiều năm qua các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp như Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam hay Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam đã cho ra mắt hàng loạt vở diễn với những chất liệu âm nhạc mới như Pop, Rock, Rap, hay Hiphop, thậm chí lồng ghép các yếu tố xu hướng toàn cầu để lôi cuốn người xem. Sự chuyển mình này đã giúp “sân chơi” nhạc kịch xóa nhòa ranh giới giữa sân khấu và khán giả, biến mỗi đêm diễn thành một trải nghiệm đa giác quan khi mãn nhãn về thị giác, thăng hoa về thính giác và sâu sắc về cảm xúc.

Không những vậy, hiện nay, sân khấu nhạc kịch còn ghi nhận sự tham gia của nhiều đơn vị nghệ thuật tư nhân với những vở diễn hướng tới đối tượng khán giả trẻ. Nhiều vở diễn đã trở thành những “bom tấn” với những sân khấu được thiết kế hoành tráng, trang phục được chế tác thủ công cầu kỳ, kết hợp cùng kỹ xảo ánh sáng và hiệu ứng thị giác hiện đại. Các bài hát trong vở diễn được sáng tác độc quyền với giai điệu bắt tai, ca từ trong sáng, dễ thuộc, giúp các em nhỏ có thể ngân nga ngay cả khi đã rời rạp hát.

Có thể kể đến vở diễn “Phép màu của Kurt” hay Dế mèn ngoại truyện - Câu chuyện dưới tán cỏ. Trong đó “Phép màu của Kurt” do Học viện Nghệ thuật STARLAB phối hợp với nhiều nghệ sĩ tên tuổi dàn dựng lấy bối cảnh một thế giới côn trùng đầy màu sắc, vở diễn kể câu chuyện về hành trình khám phá giá trị bản thân, gửi gắm thông điệp: “Ai cũng có giá trị của riêng mình” và “Hãy luôn tự tin vào giá trị của bản thân”. Không dừng lại ở một tác phẩm giải trí, ê-kíp sáng tạo còn xây dựng một sản phẩm nghệ thuật có khả năng nuôi dưỡng trí tưởng tượng, cảm xúc và nhận thức cho trẻ nhỏ. Thông qua các hoạt động tương tác đa giác quan, vở diễn giúp khán giả nhí chủ động tham gia vào câu chuyện, thay vì chỉ tiếp nhận thụ động như khi sử dụng các thiết bị công nghệ.

Với vai trò là cố vấn nghệ thuật của vở diễn Phép màu của Kurt, NSND Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) bày tỏ, kịch bản vở diễn rất hay và thú vị. Thêm nữa, trong dịp hè này, vừa với tư cách một người lớn, vừa với tư cách người cha, tôi nghĩ nếu không tham gia những hoạt động như thế này thì thật có lỗi với các bạn nhỏ. Là một nghệ sĩ đi trước, tôi cũng thấy mình có trách nhiệm lan tỏa tình yêu nghệ thuật, tạo điều kiện cho những bạn trẻ yêu nghệ thuật phát huy khả năng của mình. Biết đâu đấy, trong số những bạn nhỏ tham gia Phép màu của Kurt sẽ có những bạn từ yêu thích trở thành đam mê, từ đó bộc lộ tài năng, đóng góp cho nền nghệ thuật nước nhà.

Tìm “bệ đỡ” phát triển

Có thể nói những dự án nhạc kịch, đặc biệt là những tác phẩm dành cho thiếu nhi trong thời gian qua đã chứng minh những mục tiêu của các nhà hát, câu lạc bộ trong việc giáo dục thế hệ trẻ thông qua nghệ thuật đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, dù gặt hái được nhiều thành công, nhạc kịch Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với không ít chông gai và thách thức để có thể vươn lên tầm cao mới, chuyên nghiệp và quy mô hơn. Đơn cử như việc nhạc kịch được mệnh danh là loại hình nghệ thuật “đốt tiền” nhất. Một vở diễn hoàn chỉnh đòi hỏi sự đầu tư khổng lồ về kinh phí cho khâu dàn dựng, âm thanh, ánh sáng, phục trang và đào tạo diễn viên. Tại Việt Nam, đa phần các đơn vị nghệ thuật vẫn phải tự chủ tài chính hoặc hoạt động dựa trên ngân sách nhà nước có hạn. Việc thiếu vắng các nhà tài trợ chiến lược hay các quỹ hỗ trợ nghệ thuật khiến cho các vở diễn khó có thể duy trì công diễn dài ngày như các nước phát triển.

Bên cạnh đó, số lượng các nhà hát, rạp hát đạt chuẩn quốc tế để phục vụ cho loại hình nghệ thuật phức tạp này vẫn còn rất khiêm tốn. Việc thiết kế âm thanh và bố trí không gian sân khấu cho một vở nhạc kịch đòi hỏi tính chuyên môn rất cao, điều mà các rạp chiếu phim hay sân khấu đa năng thông thường không thể đáp ứng được trọn vẹn. Chưa kể để trở thành một diễn viên nhạc kịch, người nghệ sĩ cần phải là một “kiệt tác” đa năng: vừa phải hát hay, diễn giỏi lại vừa phải nhảy đẹp. Việc tìm kiếm và đào tạo những nhân tố như vậy đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí. Mặc dù các trường nghệ thuật hiện nay đã có những bước tiến trong việc đào tạo, nhưng nguồn nhân lực vẫn chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu thực tế của các dự án lớn.

Đồng hành và là tổng đạo diễn của nhiều vở nhạc kịch, NSƯT Cao Ngọc Ánh, Phó Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ nhìn nhận, tại các quốc gia phát triển như Anh, Mỹ, Hàn Quốc hay Nhật Bản, nhạc kịch là ngành công nghiệp tỷ đô nhờ có các trường lớp đào tạo chuyên sâu. Trong khi đó, Việt Nam hoàn toàn chưa có khoa hay trường lớp nào đào tạo chính quy về diễn viên nhạc kịch.

Cũng theo NSƯT Cao Ngọc Ánh, để một vở nhạc kịch sống sót, nó cần một chuỗi vận hành từ khâu tuyển chọn, tập luyện, quảng bá, bán vé cho đến khai thác các sản phẩm thương mại đi kèm. Nhạc kịch Việt Nam hiện vẫn mang tính tự phát theo từng dự án của các nhà hát chứ chưa hình thành được một chuỗi công nghiệp đúng nghĩa. “Để giải quyết các bài toán này, cần có các chủ trương phát triển văn hóa lớn để tạo động lực đầu tư mạnh hơn cho nguồn nhân lực. Đồng thời, các đơn vị nghệ thuật cũng cần tự chủ động xây dựng giải pháp bằng cách ra mắt hệ sinh thái nghệ thuật nhạc kịch và múa đầu tiên, qua đó tạo ra bệ phóng đào tạo và biểu diễn chuyên nghiệp cho bộ môn này”, bà Ánh bày tỏ.

Thực tế cho thấy, những đêm diễn nhạc kịch rực rỡ sắc màu không chỉ mang lại tiếng cười giải trí thuần túy trong vài giờ đồng hồ. Đó chính là những mảnh đất màu mỡ gieo mầm thẩm mỹ nghệ thuật, lòng nhân ái và tư duy sáng tạo cho thế hệ tương lai. Khi trẻ em được tiếp cận với những tác phẩm nghệ thuật tử tế ngay từ nhỏ, chúng ta hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một thế hệ khán giả tri thức, văn minh và một nền công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển vượt bậc trong tương lai.