Nhật Bản dự báo làn sóng việc làm mới nhờ AI

Trong làn sóng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) đang diễn ra trên toàn cầu, câu hỏi lớn nhất của thị trường lao động vẫn là liệu AI sẽ xóa bỏ hay tạo thêm việc làm. Báo cáo “10 dự đoán chuyên sâu cho năm 2026” vừa được Nikkei BP công bố đã đưa ra câu trả lời khác biệt: AI không triệt tiêu lực lượng lao động, mà là chất xúc tác mở ra một chu kỳ việc làm hoàn toàn mới. Nhận định này được xây dựng dựa trên dữ liệu của hơn 40 cơ quan truyền thông chuyên ngành và hơn 400 phóng viên, biên tập viên của Nikkei BP, cho thấy sự chuyển động toàn diện trong sản xuất, tiêu dùng và cấu trúc nhân lực.

AI tạo ra sự dịch chuyển lao động thay vì thay thế lao động

Theo Nikkei BP, cách mà xã hội nhìn AI như mối đe dọa đối với việc làm đang dần lạc hậu. Lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp cho thấy công nghệ không hủy bỏ lao động mà tái phân bổ nó sang những khu vực cần kỹ năng cao hơn. AI cũng đang đi đúng quỹ đạo đó.

Khi doanh nghiệp tăng năng suất nhờ công nghệ, lợi nhuận được cải thiện và nhu cầu mở rộng thị trường trở nên rõ ràng. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu nhân lực mới sẽ xuất hiện, đặc biệt trong các vị trí gắn với quản lý dữ liệu, vận hành hệ thống AI, sáng tạo nội dung và thiết kế chuỗi giá trị mới.

Nikkei BP chỉ ra rằng những công việc lặp lại sẽ biến mất dần, nhưng những công việc đòi hỏi tư duy, cảm xúc, chiến lược và năng lực tương tác xã hội sẽ tăng lên. Con người sẽ không bị gạt ra khỏi thị trường lao động mà đứng ở vai trò mới: ra quyết định, thiết kế và sáng tạo trên nền tảng mà AI vận hành.

Khoảng cách giữa chuyên gia và người dùng đang thu hẹp

Một trong những dự đoán nổi bật của báo cáo là xu hướng công nghệ rút ngắn khoảng cách giữa người dùng phổ thông và chuyên gia. Nikkei BP gọi đây là xu hướng vibe coding, nơi người dùng mô tả ý tưởng bằng ngôn ngữ tự nhiên và AI tự chuyển hóa thành mã lệnh.

Đây là bước chuyển lớn giúp doanh nghiệp tự thiết kế hệ thống mà không cần đội ngũ lập trình phức tạp. Khi năng lực phát triển phần mềm được phổ cập, tốc độ chuyển đổi số sẽ tăng lên đáng kể. Doanh nghiệp chậm thích ứng sẽ bị tụt lại vì khoảng cách năng suất tăng nhanh giữa nhóm đi đầu và nhóm bị động.

Giải bài toán năng lượng cho thời đại AI

Sự phát triển nhanh của AI kéo theo nhu cầu năng lượng khổng lồ, đòi hỏi hạ tầng tối ưu hơn. Nikkei BP nhấn mạnh công nghệ hội tụ quang tử và điện tử như một lời giải cho thách thức này. Khi mạch quang được tích hợp vào mạch điện, hiệu suất xử lý tăng lên trong khi năng lượng tiêu hao giảm đáng kể.

Tập đoàn NTT của Nhật Bản đặt mục tiêu tăng gấp một trăm lần hiệu suất năng lượng vào năm 2030. Nếu đạt được, đây sẽ là bước ngoặt lớn giúp Nhật Bản định hình lại cấu trúc hạ tầng cho thời đại AI mọi lúc mọi nơi. Điều này cũng mở ra cơ hội để Nhật Bản trở thành trung tâm công nghệ hạt nhân của khu vực.

AI vật lý và bài toán dân số già

Nhật Bản là một trong những quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới. Báo cáo của Nikkei BP dự báo sự xuất hiện ngày càng mạnh mẽ của AI vật lý như robot hỗ trợ, xe tự hành và các hệ thống vận tải thông minh sẽ đóng vai trò bù đắp lực lượng lao động đang suy giảm.

AI vật lý không chỉ vận hành như công cụ hỗ trợ mà còn là một phần trong lực lượng lao động mới. Trong vận tải, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ, sự thiếu hụt lao động có thể được giải quyết thông qua các hệ thống có khả năng nhận biết môi trường và hành động trong thế giới thực.

Đây là hướng phát triển đặc biệt phù hợp với Nhật Bản, nơi nhu cầu về lao động thay thế ngày càng tăng và thị trường cần một lực lượng có khả năng hoạt động liên tục.

Người tiêu dùng bước vào thời kỳ tiết kiệm sức lực tinh thần

Ngoài lĩnh vực lao động, Nikkei BP cũng dự đoán sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng. Sau khi tối ưu chi phí và thời gian, người dùng bắt đầu ưu tiên tiết kiệm sức lực tinh thần. Những tác nhân AI, đóng vai trò như trợ lý cá nhân, sẽ hiểu rõ nhu cầu, sở thích và mức chi tiêu của từng người để đưa ra khuyến nghị mua sắm thậm chí quyết định thay cho chủ nhân.

Điều này không chỉ định hình lại cách người dùng lựa chọn sản phẩm mà còn buộc doanh nghiệp thay đổi chiến lược tiếp cận. Khi AI trở thành lớp trung gian quyết định, doanh nghiệp cần chú trọng vào cách thuyết phục hệ thống đề xuất hơn là chỉ thuyết phục người tiêu dùng cuối.

Cùng với đó, một thị trường xa xỉ mới đang hình thành, đáp ứng nhu cầu riêng tư và yên tĩnh ngày càng tăng của cư dân đô thị. Các khoang tàu riêng tư trên tuyến Tokaido Shinkansen hoặc các khách sạn tự cung cấp điện nước ở vùng sâu là minh chứng cho xu hướng này.

Tất cả các biến chuyển từ lao động, tiêu dùng đến công nghệ đều cho thấy bức tranh chung của năm 2026. Khi đó, AI không chỉ là công cụ tăng năng suất, mà là lực đẩy định hình lại kinh tế, xã hội và thị trường lao động.

Cuối cùng, điểm nhấn xuyên suốt mà Nikkei BP muốn nhấn mạnh là AI mở ra một chu kỳ việc làm mới, nơi con người và máy móc kết hợp để tạo ra giá trị lớn hơn, bền vững hơn.