Nhìn những con số tháng 10, biết nguyên nhân thị trường chứng khoán bất ổn?

Vốn hóa HoSE giảm 1,5%, khoảng 130.000 tỉ đồng “bốc hơi”

Theo thống kê của Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE), kết thúc tháng 10/2026, giá trị vốn hóa cổ phiếu trên sàn đạt 8,42 triệu tỉ đồng, giảm khoảng 1,5% so với tháng trước. Tính theo quy mô vốn hóa đầu tháng, mức giảm này tương đương khoảng 130.000 tỉ đồng.

Đây là tháng thứ hai liên tiếp vốn hóa HoSE đi xuống. Cuối tháng 9, giá trị vốn hóa cổ phiếu trên sàn còn 8,55 triệu tỉ đồng, giảm 3,37% so với tháng 8, tương ứng khoảng 298.000 tỉ đồng. Như vậy, chỉ trong hai tháng 9 và 10, quy mô vốn hóa HoSE đã giảm khoảng 428.000 tỉ đồng.

So với các mốc trước đó, bức tranh có phần đáng chú ý hơn. Cuối tháng 6/2026, vốn hóa HoSE đạt khoảng 8,765 triệu tỉ đồng. Đến cuối tháng 10, con số này giảm còn 8,42 triệu tỉ đồng, tương ứng mất khoảng 345.000 tỉ đồng, tương đương gần 4%. Trong khi đó, so với cuối năm 2025, khi vốn hóa đạt hơn 8,31 triệu tỉ đồng, quy mô thị trường hiện vẫn cao hơn khoảng 110.000 tỉ đồng.

Điều này cho thấy vốn hóa HoSE chưa quay về mức cuối năm 2025, nhưng đã đánh mất phần đáng kể thành quả tăng trưởng trong nửa đầu năm. Cụ thể, sau khi đạt hơn 8,84 triệu tỉ đồng vào cuối tháng 8, vốn hóa sàn liên tục suy giảm trong hai tháng liên tiếp. Nhịp điều chỉnh này diễn ra cùng thời điểm VN-Index mất điểm, thanh khoản có dấu hiệu suy yếu và khối ngoại gia tăng bán ròng.

Riêng trong tháng 10, giá trị giao dịch bình quân trên HoSE đạt hơn 15.600 tỉ đồng/ngày, giảm gần 5% so với tháng trước; nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 23.700 tỉ đồng.

Câu lạc bộ vốn hóa tỉ USD giảm 2 doanh nghiệp, nhóm trên 10 tỉ USD chỉ còn 4

Sự suy yếu của thị trường còn thể hiện qua quy mô các doanh nghiệp lớn. Tính đến cuối tháng 10, HoSE có 51 doanh nghiệp vốn hóa từ 1 tỉ USD trở lên, giảm 2 doanh nghiệp so với tháng trước. Trong nhóm này, chỉ còn 4 doanh nghiệp có vốn hóa từ 10 tỉ USD trở lên, gồm Vingroup (VIC), Vinhomes (VHM), Vietcombank (VCB) và BIDV (BID). Như vậy, trong nhóm này có 2 doanh nghiệp thuộc Vingroup và 2 ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối.

Việc số doanh nghiệp vốn hóa tỉ USD giảm không đơn thuần là sự thay đổi thứ hạng. Điều này còn phản ánh sự thu hẹp quy mô định giá của một bộ phận doanh nghiệp lớn trong bối cảnh thị trường điều chỉnh. Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp có vốn hóa từ 10 tỉ USD trở lên chỉ còn 4 đơn vị, cho thấy quy mô vốn hóa lớn đang tập trung vào một vài cái tên.

Đây là điểm rất cần lưu ý khi đánh giá sức khỏe chung của thị trường chứng khoán. Một sàn giao dịch có nhiều doanh nghiệp lớn nhưng mức tăng trưởng không đồng đều, thậm chí phân hóa mạnh, sẽ khiến diễn biến chỉ số phụ thuộc đáng kể vào một số cổ phiếu trụ. Với HoSE, bất cứ một sự “hắt hơi, sổ mũi” nào của VIC, VHM, VCB và BID đều có thể ảnh hưởng đến VN-Index và toàn sàn ở những mức độ khác nhau.

VIC và VHM chiếm hơn 28% vốn hóa toàn sàn: Điểm tựa hay nguồn rủi ro?

Theo thống kê đến 30/10/2026, trên sàn HoSE, VIC có giá trị vốn hóa khoảng 1,87 triệu tỉ đồng, còn VHM đạt hơn 517.500 tỉ đồng. Cộng lại, hai cổ phiếu này có vốn hóa gần 2,39 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 28,4% tổng vốn hóa cổ phiếu trên HoSE.

Tỉ trọng này cho thấy mức độ tập trung rất lớn vào hai doanh nghiệp cùng hệ sinh thái Vingroup. Khi VIC và VHM tăng mạnh, VN-Index có thể được nâng đỡ đáng kể, thậm chí tạo cảm giác thị trường khởi sắc dù trên thực tế, nhiều cổ phiếu khác có thể không tăng tương ứng, tạo ra một diễn biến tăng điểm thiếu bền vững. Ngược lại, khi hai mã này giảm sâu, chỉ số chịu sức ép lớn ngay lập tức.

Tuy nhiên, tác động không chỉ dừng lại ở điểm số. Khi những cổ phiếu có quy mô vốn hóa lớn như VIC và VHM điều chỉnh mạnh, tâm lý thận trọng có thể lan sang các nhóm cổ phiếu khác. Đặc biệt, nhà đầu tư rất dễ xem diễn biến của nhóm trụ như một tín hiệu về xu hướng chung. Khi những cổ phiếu trụ giảm mạnh, tâm lý bán ra có thể lan rộng. Nếu các cổ phiếu lớn khác trong VN30 cũng đồng loạt suy yếu, áp lực sẽ càng rõ hơn, thậm chí có thể dẫn đến làn sóng bán tháo.

“

Thực tế thị trường trong nhiều tháng qua cho thấy VIC và VHM có thể trở thành điểm tựa đáng kể khi tăng giá, nhưng trong nhiều phiên, đà tăng của hai mã này lại tạo ra nhịp tăng thiếu bền vững cho chỉ số, rất dễ đảo chiều. Ngược lại, khi VIC và VHM giảm mạnh, thị trường không còn nhóm ngành hay cổ phiếu nào đủ sức chống đỡ.

Bất ổn trong ba tháng qua đến từ cấu trúc thị trường?

Vấn đề sâu hơn nằm ở tỉ trọng của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Theo dữ liệu về cơ cấu chỉ số tại ngày 30/9/2026, 30 cổ phiếu trong rổ VN30 có tổng vốn hóa khoảng 5,98 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 80,2% vốn hóa VNAllshare. Nhóm này cũng chiếm xấp xỉ 70% quy mô toàn sàn HoSE.

Những con số trên cho thấy bất cứ biến động nào của VIC, VHM hay nhóm VN30 đều ít nhiều ảnh hưởng đến thị trường chung. Thực tế trong tháng 10, VN30 giảm 2,72%, sâu hơn mức giảm 1,53% của VN-Index và 2,44% của VNAllshare. Diễn biến này cho thấy nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn chịu áp lực mạnh hơn mặt bằng chung, thay vì đóng vai trò nâng đỡ chỉ số.

Có thể thấy, từ tháng 8/2026 đến nay, hai lớp rủi ro nổi bật xuất hiện thường xuyên trên sàn HoSE như sau: Thứ nhất, VIC và VHM cùng giảm, gây tác động đáng kể lên VN-Index. Thứ hai, khi nhóm VN30 chịu áp lực trên diện rộng, thị trường chung cũng bị ảnh hưởng mạnh. Trong trường hợp cả hai diễn biến này cùng xảy ra, thị trường phải đối mặt với những phiên “đen tối”. Diễn biến thị trường tháng 10 phần nào đã phản ánh tình trạng này.

Nhìn lại ba tháng qua, những biến động của VN-Index vì thế không thể chỉ được giải thích bằng câu chuyện tăng giảm của một vài cổ phiếu. Mức độ tập trung vốn hóa cao, sự phụ thuộc lớn vào nhóm VN30 và khả năng thiếu vắng các nhóm cổ phiếu đủ sức cân bằng khi nhóm trụ suy yếu đang khiến thị trường dễ bị tác động mạnh. Khi cấu trúc này chưa thay đổi, những nhịp tăng của chỉ số có thể vẫn thiếu độ lan tỏa, còn các đợt giảm điểm lại dễ tạo cảm giác bất ổn trên diện rộng.