Những thông điệp lớn từ Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải

Các nước đang phát triển cần được tiếp cận AI bình đẳng để tránh khoảng cách số

Tại hội nghị AI (trí tuệ nhân tạo) lớn nhất của Trung Quốc diễn ra tại thành phố Thượng Hải hôm 18/7, nhiều học giả và quan chức quốc tế cho rằng: Thế giới cần tăng cường hợp tác và xây dựng các quy định AI hướng tới phát triển để ngăn khoảng cách số ngày càng nới rộng.

Thông điệp này cũng phù hợp với chiến lược mà Trung Quốc đang thúc đẩy tại WAIC năm nay. Trung Quốc đang tìm cách tăng cường quan hệ với Global South (nhóm các nước đang phát triển) thông qua một gói hỗ trợ AI bao gồm đào tạo nhân lực, xây dựng hạ tầng và mở rộng vai trò trong quản trị AI toàn cầu.

“Chúng ta cần xây dựng sự đồng thuận quốc tế”, ông Xue Lan, chuyên gia hàng đầu về chính sách công và quản trị AI toàn cầu, phát biểu tại một phiên thảo luận.

Xue Lan là Viện trưởng Schwarzman College, học viện nội trú và trung tâm đào tạo sau đại học thuộc Đại học Thanh Hoa. Học viện này được thành lập nhờ khoản tài trợ của tỉ phú Stephen Schwarzman, đồng sáng lập quỹ đầu tư Blackstone.

Xue Lan kêu gọi các tổ chức quốc tế thúc đẩy khả năng tương thích giữa các hệ thống quản lý AI của từng quốc gia, ngăn chặn tình trạng các bộ quy tắc toàn cầu bị chia rẽ, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các nước phát triển và đang phát triển.

Trong khi đó, đại diện một số nền kinh tế đang phát triển cảnh báo rằng các quy định quản trị AI quá sớm hoặc quá chặt chẽ có thể cản trở sự phát triển ban đầu của lĩnh vực này tại các thị trường mới nổi.

“Quản trị AI không có nghĩa là phải quản lý ngay từ những bước đầu tiên”, cựu Tổng thống Mông Cổ Nambaryn Enkhbayar nhấn mạnh. Theo ông Nambaryn Enkhbayar, các quốc gia trước hết cần có cơ hội tận dụng công nghệ mới và tham gia vào nền kinh tế AI toàn cầu.

Ông Nambaryn Enkhbayar cũng cho biết Mông Cổ sẵn sàng phát triển AI thông qua hợp tác với các nước khác, trong đó có Trung Quốc.

Tại một diễn đàn về quản trị AI hôm 17/7, ông Amandeep Singh Gill - đặc phái viên công nghệ của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc - cho biết tổ chức này đang nỗ lực để bảo đảm năng lực AI không chỉ tập trung ở một số ít quốc gia hoặc khu vực.

Thông điệp của ông Tập Cận Bình khi công bố việc thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới

Những cuộc thảo luận này tiếp nối thông điệp mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra trong bài phát biểu khai mạc WAIC hôm 17/7, khi ông công bố việc thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) có trụ sở tại Thượng Hải.

Trong bài phát biểu, ông Tập Cận Bình không chỉ đề cập đến việc kiểm soát các rủi ro về an toàn AI mà còn nhấn mạnh vai trò của Trung Quốc như một nhà cung cấp mô hình, hạ tầng, kỹ năng và các ứng dụng cần thiết để các nước đang phát triển xây dựng nền kinh tế AI của mình.

Ông khẳng định Trung Quốc sẽ “hỗ trợ các nước thuộc Global South đẩy nhanh phát triển AI, nâng cao năng lực đổi mới, ứng dụng và quản trị, bắt kịp làn sóng cách mạng công nghệ và thu hẹp khoảng cách AI”.

“Chúng ta cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế và hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực AI để thu hẹp khoảng cách AI và khoảng cách số, thúc đẩy phát triển bền vững, đồng thời tránh tạo ra những bất công mới trong kỷ nguyên AI”, Chủ tịch Trung Quốc tuyên bố.

Để hiện thực hóa cam kết này, Trung Quốc cho biết sẽ cung cấp chương trình đào tạo cho các nước đang phát triển, thành lập những trung tâm hợp tác khu vực và hỗ trợ triển khai các mô hình cũng như ứng dụng AI của Trung Quốc ở nước ngoài.

Ông Tập Cận Bình cho biết trong 5 năm tới, Trung Quốc sẽ cung cấp 5.000 suất đào tạo và hội thảo về AI cho các nước đang phát triển, đồng thời xây dựng các trung tâm hợp tác ứng dụng AI với ASEAN, BRICS và nhiều tổ chức khu vực khác.

Đây là lần đầu tiên ông Tập Cận Bình trực tiếp tham dự WAIC. Động thái này cho thấy tham vọng của Trung Quốc trong việc đóng vai trò trung tâm trong quá trình xây dựng các quy tắc quản trị AI toàn cầu - lĩnh vực đang trở thành mặt trận cạnh tranh chiến lược giữa nước này và Mỹ.

Hai năm trước, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường phát biểu khai mạc WAIC. Tại WAIC 2025, ông Lý Cường từng đề xuất thành lập một tổ chức AI toàn cầu có trụ sở tại Thượng Hải để thúc đẩy quản trị AI quốc tế.

"Một sợi dây không thể tạo nên bản nhạc"

Ngày 16/7 vừa qua, đại diện của 29 quốc gia, trong đó có Brazil, Kazakhstan, Pakistan, Nga, Lào và Indonesia, đã kí thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới.

Nói về tổ chức mới này, ông Tập Cận Bình dẫn một câu tục ngữ Trung Quốc: “Một sợi dây không thể tạo nên bản nhạc, một cái cây không thể tạo thành khu rừng”. Theo ông, sự phát triển của AI không nên là “màn trình diễn đơn độc” của một quốc gia mà phải là “bản giao hưởng của hợp tác quốc tế”.

Theo một báo cáo về an toàn AI tại Trung Quốc của công ty tư vấn Concordia AI (có trụ sở tại Bắc Kinh), Trung Quốc đang định vị mình như một trong những kiến trúc sư của hệ thống quản trị AI đa phương toàn cầu, đặc biệt thông qua việc tăng cường hợp tác với Liên Hợp Quốc.

Các tác giả báo cáo nhận định rằng nỗ lực thành lập tổ chức AI mới của Trung Quốc, cùng với việc Mỹ - Trung nối lại các cuộc đối thoại cấp chính phủ về rủi ro AI, sẽ là thước đo quan trọng cho triển vọng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Nhiều công nghệ mới tại Hội nghị AI Thế giới 2026

Mỹ và Trung Quốc hiện cạnh tranh quyết liệt trong nhiều lĩnh vực AI, từ mô hình ngôn ngữ tiên tiến, nhân tài và chip bán dẫn cho đến việc thu hút người dùng tham gia vào hệ sinh thái công nghệ của mình.

Trung Quốc từ lâu đã xây dựng hình ảnh là quốc gia ủng hộ AI mã nguồn mở và công nghệ AI dễ tiếp cận, đặc biệt dành cho các nước đang phát triển.

Tại WAIC 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc đã trình diễn hàng loạt công nghệ mới, từ chip AI, mô hình AI, robot hình người, tác tử AI cho đến nhiều ứng dụng thực tế. Trung Quốc thường nhấn mạnh rằng các giải pháp AI nội địa có chi phí thấp hơn đáng kể so với các sản phẩm tương tự của Mỹ.

Một trong những điểm nhấn của triển lãm là Huawei công bố cụm siêu máy tính Atlas 950, được xem là giải pháp thay thế trong nước cho các hệ thống sử dụng chip Nvidia trong các tác vụ huấn luyện và suy luận AI quy mô lớn.

Các tủ máy màu đen của Atlas 950 được đặt ở vị trí nổi bật ngay lối vào khu triển lãm, bên cạnh gian hàng của nhiều công ty chip Trung Quốc khác, trong đó có startup đang nổi Dongfang Suanxin.

Robot hình người với đủ hình dạng và chức năng

Khách tham dự WAIC 2026 chứng kiến sự xuất hiện của nhiều robot hình người với đủ hình dạng và chức năng khác nhau.

Các robot trình diễn khả năng siết ốc trong nhà máy, lấy thuốc trên kệ hàng, chơi bóng bàn và thực hiện nhiều công việc trong môi trường thực tế.

Một robot mặc áo phong cách thời Đường và một robot đeo nơ còn biểu diễn pha trà Trung Quốc cho khách tham quan. Điều này cho thấy robot đang ngày càng được ứng dụng trong đời sống hàng ngày.

Trung Quốc muốn thu hút thêm các đồng minh và đối tác

Sự kiện kéo dài bốn ngày (từ 17 đến 20/7) tại Thượng Hải thu hút nhiều học giả AI hàng đầu cùng các lãnh đạo quốc tế như Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Phó thủ tướng kiêm quyền Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn.

WAIC được tổ chức song song với Hội nghị Cấp cao về Quản trị AI Toàn cầu, khi Trung Quốc muốn thể hiện mình là đối tác ổn định và đáng tin cậy hơn Mỹ trong lĩnh vực AI.

George Chen, đối tác kiêm Chủ tịch bộ phận công nghệ số của công ty tư vấn chiến lược The Asia Group (Mỹ), nhận định rằng Trung Quốc đang sử dụng WAIC như một diễn đàn để truyền tải các thông điệp về hợp tác AI, an toàn AI và ngoại giao AI.

Theo ông, mục tiêu của Trung Quốc là thu hút thêm các đồng minh và đối tác, đặc biệt là Global South cùng các quốc gia tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường.

Chọn hệ sinh thái AI Trung Quốc hay Mỹ?

George Chen cho rằng Mỹ và Trung Quốc hiện không chỉ chạy đua về công nghệ mà còn cạnh tranh xem các quốc gia khác sẽ lựa chọn hệ sinh thái AI nào.

“Các nước sẽ chọn DeepSeek và những mô hình AI mở giá rẻ Trung Quốc hay mô hình nguồn đóng của Mỹ như OpenAI, vốn đòi hỏi phải liên tục nâng cấp và phụ thuộc vào nhà cung cấp Mỹ?”, ông đặt câu hỏi.

Theo George Chen, việc Mỹ gần đây áp đặt rồi nhanh chóng gỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu với hai mô hình Claude Mythos 5 và Fable 5 của Anthropic đã làm dấy lên lo ngại về tính ổn định trong chính sách công nghệ của nước này. Những thay đổi đột ngột như vậy có thể khiến nhiều nước đang phát triển nghi ngờ về độ tin cậy lâu dài của công nghệ Mỹ.

Dù Trung Quốc chưa áp dụng các biện pháp tương tự, Reuters ngày 7/7 đưa tin giới chức nước này đã họp với các hãng công nghệ lớn để thảo luận khả năng hạn chế quyền truy cập từ nước ngoài với các mô hình AI nội địa tiên tiến nhất, cho thấy AI ngày càng được xem là tài sản chiến lược.

George Chen nói rằng Trung Quốc nhìn thấy cơ hội để xây dựng hình ảnh là đối tác ổn định hơn trong phát triển AI. WAIC 2026 mang đến cho ông Tập Cận Bình và các học giả Trung Quốc một sân khấu lớn để quảng bá tầm nhìn của Trung Quốc về các tiêu chuẩn AI toàn cầu.

Với nhiều quốc gia gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ Mỹ do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, các sản phẩm AI của Trung Quốc đang trở thành lựa chọn thay thế quan trọng. Mỹ đang áp dụng các quy định kiểm soát xuất khẩu nhằm ngăn các loại chip AI tiên tiến được sử dụng tại những “quốc gia đáng lo ngại”, chủ yếu là Trung Quốc và Nga.