Nông nghiệp công nghệ cao: Cơ hội và thách thức chi phí nhiên liệu
Nông nghiệp công nghệ cao mở ra triển vọng lớn nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt chi phí nhiên liệu tăng cao ảnh hưởng trực tiếp hiệu quả sản xuất.
Trong bối cảnh chuyển đổi sang nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững, doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) đang đóng vai trò tiên phong trong việc nâng cao giá trị nông sản Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, các doanh nghiệp cũng đang đối diện với không ít thách thức, đặc biệt là biến động giá nhiên liệu ngày càng khó lường, tác động sâu rộng đến chi phí sản xuất, logistics và hiệu quả đầu tư.
Nhiều thuận lợi mở ra cho doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, NNCNC là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản. Việc ứng dụng công nghệ sinh học, tự động hóa, dữ liệu lớn… giúp sản xuất ít phụ thuộc vào tự nhiên, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế rõ rệt.
Một trong những thuận lợi lớn nhất hiện nay là sự quan tâm và hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ và các địa phương. Nhiều chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế đã được ban hành nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này. Đồng thời, nhu cầu thị trường đối với nông sản sạch, có truy xuất nguồn gốc ngày càng tăng, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp NNCNC phát triển.
Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), đặc biệt là TP.Cần Thơ – trung tâm vùng – đã và đang hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, vùng nuôi trồng thủy sản ứng dụng công nghệ hiện đại.
Chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng toàn vùng ĐBSCL hiện nay có hàng chục doanh nghiệp NNCNC canh tác lúa và nuôi tôm. Phó chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Trần Chí Hùng cho rằng: “Nông nghiệp công nghệ cao là trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, giúp nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân, đồng thời tạo sức hút đầu tư mạnh mẽ từ doanh nghiệp”.
Trong lĩnh vực sản xuất lúa, việc ứng dụng các công nghệ như hệ thống tưới thông minh, máy bay không người lái, giống lúa chất lượng cao đã giúp giảm chi phí lao động, tăng năng suất và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.
Còn trong nuôi tôm công nghệ cao, đặc biệt ở các tỉnh ven biển như Cà Mau, việc sử dụng hệ thống ao nuôi tuần hoàn, cảm biến môi trường, cho ăn tự động đã giúp giảm rủi ro, nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng sản phẩm xuất khẩu.
Thách thức lớn từ chi phí và thị trường
PGS.TS Lê Văn Vàng, Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ cho rằng: “Dù có nhiều cơ hội, doanh nghiệp NNCNC vẫn đang đối mặt với hàng loạt thách thức. Trước hết là chi phí đầu tư ban đầu rất lớn. Việc xây dựng nhà kính, hệ thống tự động hóa, cảm biến… đòi hỏi nguồn vốn cao, khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận".
Bên cạnh đó, tình trạng đất đai manh mún, thiếu quỹ đất lớn để sản xuất quy mô công nghiệp vẫn là rào cản lớn trong việc triển khai công nghệ cao.
Đặc biệt, trong thời gian gần đây, giá nhiên liệu tăng bất thường đang tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Chi phí vận hành máy móc, bơm nước, vận chuyển vật tư và tiêu thụ sản phẩm đều tăng mạnh, làm giảm lợi nhuận.
Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp – Môi trường tỉnh Cà Mau nhận định: “Nuôi tôm công nghệ cao phụ thuộc nhiều vào điện năng, hệ thống quạt nước, oxy, xử lý môi trường. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí sản xuất đội lên đáng kể, trong khi giá tôm không phải lúc nào cũng ổn định, khiến doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro”.
Tương tự, trong sản xuất lúa công nghệ cao, chi phí nhiên liệu cho máy gặt, máy sấy, vận chuyển cũng tăng, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi giá trị. Nếu không có giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc hỗ trợ từ chính sách, doanh nghiệp sẽ khó duy trì lợi nhuận ổn định.
Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn thiếu hụt. Việc vận hành các hệ thống công nghệ đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật có trình độ, trong khi lao động nông thôn chưa đáp ứng được yêu cầu.
Thị trường tiêu thụ cũng là bài toán khó. Sản phẩm NNCNC thường có giá thành cao, nhưng nhận thức của người tiêu dùng chưa tương xứng, khiến việc mở rộng thị trường gặp nhiều hạn chế.
Bài học từ thực tiễn sản xuất lúa và nuôi tôm
Ông Tạ Hoàng Nhiệm, Giám đốc HTX Nuôi tôm CNC Đông Hải – Cà Mau cho rằng, từ thực tế triển khai nuôi tôm công nghệ cao có thể rút ra một số bài học quan trọng:
Thứ nhất, HTX và doanh nghiệp cần gắn sản xuất với chuỗi giá trị, từ giống – sản xuất – chế biến – tiêu thụ. Việc liên kết với nông dân và hợp tác xã giúp giảm chi phí và tăng quy mô sản xuất.
Thứ hai, cần đa dạng hóa nguồn năng lượng, từng bước chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu truyền thống, nhất là trong nuôi tôm công nghệ cao.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng dữ liệu để tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí đầu vào.
Phó chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Trần Chí Hùng nhấn mạnh: “Muốn phát triển bền vững, doanh nghiệp phải đổi mới tư duy, không chỉ sản xuất mà còn phải làm chủ công nghệ, quản trị theo chuỗi và thích ứng linh hoạt với biến động thị trường".
Trong khi đó, đại diện ngành Nông nghiệp – Môi trường Cà Mau cho rằng: “Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt là tín dụng ưu đãi và hỗ trợ năng lượng, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các mô hình nuôi tôm công nghệ cao quy mô lớn”.
Hướng đi nào cho tương lai?
Theo ông Tô Hoài Phương, có thể thấy nông nghiệp công nghệ cao là con đường tất yếu để nâng tầm nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, để doanh nghiệp phát triển bền vững, cần có sự đồng hành của Nhà nước, nhà khoa học và thị trường.
Trong bối cảnh giá nhiên liệu còn nhiều biến động, việc tối ưu chi phí, ứng dụng năng lượng sạch và nâng cao hiệu quả quản trị sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn.
Với những thuận lợi về chính sách, thị trường và tiềm năng tự nhiên, cùng với sự chủ động đổi mới của doanh nghiệp, NNCNC tại Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng vẫn có nhiều cơ hội bứt phá trong thời gian tới.
