Nông nghiệp công nghệ cao: Trọng tâm hợp tác Việt Nam - Australia - New Zealand
Hai bản ghi nhớ hợp tác với Australia (11/8) và New Zealand (13/8), dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phản ánh hai mô hình có nhiều tiềm năng tạo giá trị bổ trợ cho nông nghiệp Việt Nam.
Một trục hợp tác có tác động tích cực đến hàng triệu nông dân đang định hình. Australia mang đến kinh nghiệm nghiên cứu ứng dụng quy mô lớn cùng thương mại hóa. New Zealand mang đến tri thức chuyên sâu về giảm phát thải khí nhà kính.
Australia có kinh nghiệm thương mại hóa dày dạn
"Bản ghi nhớ về Hợp tác trong lĩnh vực Nông nghiệp và Phát triển bền vững" được ký ngày 11/8 tại Canberra, giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Australia. Văn kiện nâng cấp quan hệ hợp tác đã có nền móng 3 thập kỉ, chủ yếu thông qua Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia (ACIAR).
Kể từ năm 1993, ACIAR đã triển khai khoảng 280 dự án tại Việt Nam, cấp hơn 130 học bổng sau đại học cho nghiên cứu sinh. Nhiều người trong số đó nay giữ vị trí lãnh đạo tại các cơ quan nhà nước.
TS. Nguyễn Văn Bộ, nguyên Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), hiện là thành viên Ủy ban Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia, đánh giá mối quan hệ này đã giúp tăng tốc phát triển kinh tế. "Các nước đang phát triển như Việt Nam rất cần công nghệ. Thông qua hợp tác với các nhà khoa học Australia, chúng tôi tiếp cận được khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới", ông Bộ cho biết.
TS. James Quilty, Quyền Giám đốc Khoa học ACIAR, đặt nông nghiệp vào bức tranh phát triển tổng thể: "Nghiên cứu nông nghiệp phục vụ phát triển đã thực sự đưa Việt Nam từ chỗ chỉ lo an ninh lương thực sang tăng trưởng kinh tế. Họ không sao nhãng an ninh lương thực, nhưng nếu không có bước phát triển nông nghiệp đó, Việt Nam sẽ không phải là nền kinh tế “hổ châu Á” như ngày nay".
Nhưng giai đoạn mới cần những yêu cầu mới. Ngày 11/8, tại cuộc làm việc với TS. Nick Austin, Quyền Tổng Giám đốc điều hành ACIAR, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh nhu cầu mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số và công nghệ sinh học, đồng thời đề nghị tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Chiến lược hợp tác ACIAR – Việt Nam giai đoạn 2026–2035 vừa hoàn thiện. Hiện tại, hợp tác đã bao gồm 7 chương trình khởi điểm, với những chương trình tiêu biểu như lúa phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long hay nuôi cấy ngọc trai Khánh Hòa.
Tín hiệu rõ nét nhất của bước chuyển từ nghiên cứu sang thương mại hóa là liên doanh giữa ACIAR, Tập đoàn SunRice, Đại học Queensland và Đại học Cần Thơ. Dự án hướng đến chuỗi giá trị lúa gạo cao cấp thích ứng khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long, phù hợp với Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Đại sứ Australia tại Việt Nam Andrew Goledzinowski gọi đây là "ví dụ điển hình về cách kết quả nghiên cứu tốt có thể được khu vực tư nhân sử dụng để tạo ra đường đi cho việc ứng dụng thực tế".
Không chỉ dừng ở mô hình nhà nước dẫn dắt, khu vực tư nhân Việt Nam cũng chủ động. Tại Diễn đàn Tech Connect 2026 ở Sydney ngày 10/8, công ty AgriS (Thành Thành Công – Biên Hòa) ký Biên bản ghi nhớ với Peats Group (Australia) về nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ xử lý chất hữu cơ BiobiN, phân hữu cơ và chế phẩm sinh học.
Bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT AgriS, cho rằng giá trị hợp tác không dừng ở việc đưa công nghệ Australia về Việt Nam, mà quan trọng hơn là cơ hội học hỏi cách thức vận hành, tư duy quản trị và kinh nghiệm phát triển thị trường, rồi chuyển hóa những tri thức phù hợp thành năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.
New Zealand: kinh nghiệm giảm phát thải cho nông nghiệp xanh
Ngày 13/8, "Bản ghi nhớ về Hợp tác trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường" giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Bộ Các ngành cơ bản New Zealand được ký kết. Bộ trưởng Nông nghiệp và Thương mại New Zealand Todd McClay đặt kỳ vọng: "Giai đoạn tiếp theo của quan hệ kinh tế song phương sẽ ngày càng được thúc đẩy bởi tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.
New Zealand không có bộ máy nghiên cứu nông nghiệp quy mô như Australia. Tuy nhiên, thế mạnh của quốc gia này nằm ở tri thức chuyên sâu về quản lý phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp. Với nông nghiệp chiếm tỷ trọng đặc biệt lớn trong tổng phát thải quốc gia, New Zealand buộc phải đi đầu trong tìm giải pháp. Chính giảm phát thải là một trong những vấn đề Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt khi triển khai Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao.
Thể hiện rõ nhất về hợp tác khoa học nông nghiệp Việt Nam – New Zealand nằm ở hai sáng kiến lớn. Thứ nhất là sáng kiến CGIAR về vùng Đồng bằng lớn của châu Á, do New Zealand tài trợ, bao phủ Đồng bằng sông Cửu Long cùng đồng bằng Irrawaddy (Myanmar) và Ganges-Brahmaputra-Meghna (Bangladesh). Giai đoạn 2 của CGIAR vừa khởi động từ tháng 7/2026, nhắm mục tiêu giảm 17 triệu tấn khí CO₂/năm.
Thứ hai là sáng kiến Nông nghiệp Thông minh thích ứng Khí hậu cho ASEAN. Chương trình do Bộ Các ngành cơ bản triển khai qua Liên minh Nghiên cứu Toàn cầu về Khí nhà kính trong Nông nghiệp dẫn đầu.
Tuyên bố chung Việt Nam – New Zealand ngày 13/8 tái khẳng định cam kết của Wellington với cả hai sáng kiến, nhấn mạnh sẽ hỗ trợ Việt Nam nhân rộng các chế độ dinh dưỡng lành mạnh và phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, phát thải thấp và năng suất cao.
Từ văn bản đến ruộng đồng: Sẵn sàng hiện thực hóa tầm nhìn
Cả hai Bản ghi nhớ đều được ký trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước, được ghi nhận trong Tuyên bố chung cấp nguyên thủ, và gắn với lộ trình cụ thể.
Tuyên bố chung Việt Nam – Australia xác nhận Bản ghi nhớ nông nghiệp cùng việc cho phép thịt kangaroo và thịt hươu của Australia tái tiếp cận thị trường Việt Nam. Tuyên bố chung Việt Nam – New Zealand xác nhận mở cửa thị trường hai chiều cho mật ong, nhung hươu, thịt nai của New Zealand và hoa cắt cành của Việt Nam.
Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho hay, cần sớm cụ thể hóa các nội dung hợp tác thành chương trình, dự án và thúc đẩy các hoạt động có khả năng tạo ra giá trị kinh tế thực tế. Ông đề nghị cả Australia và New Zealand hỗ trợ xây dựng ngành học về kinh tế biển cho các trường đại học của Bộ.
Tại Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp New Zealand – Việt Nam ngày 13/8, TBT, CTN Tô Lâm nhấn mạnh tầm nhìn "nâng cấp hợp tác nông nghiệp và thực phẩm theo chuỗi giá trị xanh", thúc đẩy các dự án nông nghiệp thông minh, công nghệ sinh học, chế biến sâu, logistics lạnh, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.
Hai bên cũng cần tiếp tục phối hợp tháo gỡ các rào cản về tiêu chuẩn, kiểm dịch và mở cửa thị trường. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, mục tiêu không chỉ là tăng kim ngạch thương mại mà còn xây dựng các chuỗi cung ứng xanh, minh bạch, bền vững và có khả năng chống chịu cao hơn.
