Nuôi cừu dưới những tấm pin mặt trời có thể tạo hiệu ứng gì?
Nhiều trang trại điện pin mặt trời vốn yên tĩnh gần đây xuất hiện một âm thanh ngày càng quen thuộc. Đó là tiếng cừu kêu giữa những hàng pin.
Thay vì sử dụng máy móc hoặc hóa chất để kiểm soát cỏ dại, nhiều doanh nghiệp năng lượng cho đàn cừu vào chăn thả ngay bên dưới các tấm pin. Mô hình này không chỉ giúp tận dụng đất đai, giảm chi phí bảo dưỡng mà còn tạo thêm nguồn thu cho người chăn nuôi, mở ra hướng kết hợp giữa nông nghiệp và năng lượng tái tạo.
Những đàn cừu tìm thấy đồng cỏ mới dưới pin mặt trời
Tại nhiều trang trại điện mặt trời ở Mỹ, việc bắt gặp những đàn cừu thong thả gặm cỏ dưới các tấm pin đang dần trở nên phổ biến. Theo DW, khoảng một trong 10 trang trại điện mặt trời tại quốc gia này đã triển khai hình thức chăn thả gia súc, chủ yếu là cừu, như một phần của mô hình nông điện kết hợp (agrivoltaics).
Đây là cách kết hợp hoạt động sản xuất năng lượng mặt trời với nông nghiệp trên cùng một diện tích đất. Thay vì để khu vực bên dưới các tấm pin trở thành khoảng đất trống, doanh nghiệp năng lượng tận dụng không gian này để trồng cây hoặc chăn nuôi. Trong đó, chăn thả cừu được xem là một trong những hình thức phù hợp và dễ triển khai nhất.
Lợi ích đầu tiên nằm ở việc tận dụng nguồn cỏ tự nhiên. Các trang trại điện mặt trời thường phải kiểm soát thảm thực vật bên dưới và xung quanh hệ thống pin nhằm tránh cỏ mọc quá cao, che khuất thiết bị hoặc gây cản trở công tác bảo trì. Nếu sử dụng máy cắt cỏ, doanh nghiệp phải đầu tư nhân công, nhiên liệu và thiết bị. Việc sử dụng thuốc diệt cỏ cũng đặt ra những vấn đề liên quan đến môi trường và tính bền vững.
Đưa cừu vào chăn thả là một giải pháp thay thế tự nhiên. Đàn vật nuôi vừa tiêu thụ lượng cỏ mọc trong khu vực, vừa giúp duy trì thảm thực vật ở độ cao phù hợp. Nhờ đó, doanh nghiệp điện mặt trời có thể giảm sự phụ thuộc vào máy móc và hóa chất trong quá trình quản lí mặt bằng.
So với bò hoặc dê, cừu được đánh giá là đối tượng phù hợp hơn với môi trường có nhiều thiết bị năng lượng. Kích thước tương đối nhỏ giúp chúng dễ dàng di chuyển dưới các hàng pin, trong khi tập tính chăn thả và khả năng thích nghi khiến việc quản lí đàn thuận lợi hơn.
Cừu cũng ít có nguy cơ gây hư hại cho hệ thống thiết bị so với những vật nuôi lớn hoặc có tập tính leo trèo, cọ xát mạnh. Đây là yếu tố quan trọng bởi các trang trại điện mặt trời thường có nhiều dây dẫn, kết cấu thép và thiết bị điện được bố trí sát mặt đất.
Ngoài việc kiểm soát cỏ, đàn cừu còn mang lại những lợi ích sinh thái khác. Phân của chúng bổ sung chất hữu cơ và chất dinh dưỡng cho đất, góp phần duy trì độ phì nhiêu của khu vực chăn thả. Việc giảm sử dụng thuốc diệt cỏ cũng giúp hạn chế tác động hóa học lên môi trường đất.
Ở chiều ngược lại, những tấm pin mặt trời tạo ra điều kiện thuận lợi cho vật nuôi, đặc biệt trong những ngày nắng nóng. Bóng râm bên dưới hệ thống giúp cừu có nơi tránh nắng, giảm mức độ tiếp xúc trực tiếp với bức xạ mặt trời. Đây là lợi thế đáng kể tại những khu vực có mùa hè khắc nghiệt, khi nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh trưởng của đàn vật nuôi.
Như vậy, sự kết hợp này tạo ra mối quan hệ hai chiều: Cừu giúp doanh nghiệp năng lượng quản lí thảm thực vật, trong khi hệ thống pin cung cấp thêm không gian trú nắng cho vật nuôi.
Từ chi phí thuê đất thành cơ hội kiếm tiền cho người nuôi cừu
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của mô hình chăn thả dưới pin mặt trời không chỉ nằm ở lợi ích môi trường mà còn ở sự thay đổi trong bài toán kinh tế của ngành chăn nuôi.
Tại Mỹ, người nuôi cừu thường phải thuê đất để duy trì hoạt động chăn thả. Chi phí tiếp cận đồng cỏ là một trong những khoản cần tính toán trong quá trình sản xuất, đặc biệt đối với những hộ chăn nuôi có quy mô hạn chế hoặc hoạt động trong lúc ngành chăn cừu gặp nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, khi hợp tác với các doanh nghiệp điện mặt trời, người chăn nuôi có thể nhận được tiền để đưa đàn cừu đến những khu vực này kiểm soát cỏ. Nói cách khác, thay vì phải trả tiền thuê đất để có nơi chăn thả, họ có thể được trả tiền cho chính hoạt động chăn thả của mình.
Austin Kinzer, chuyên gia về nông điện kết hợp tại tổ chức bảo tồn American Farmland Trust, nhận định mô hình này đã tạo ra một sự thay đổi đáng kể đối với ngành chăn nuôi cừu tại Mỹ.
Theo ông, trước đây người nuôi cừu phải bỏ tiền thuê đất để đưa đàn vật nuôi đi kiếm ăn, nhưng hiện nay họ có thể được trả tiền cho dịch vụ chăn thả tại các trang trại điện mặt trời. Kinzer cho rằng đây là một cơ hội lớn đối với ngành cừu Mỹ, vốn đã gặp khó khăn kéo dài kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ người chăn nuôi không còn chỉ kiếm tiền từ việc bán thịt, len hoặc các sản phẩm chăn nuôi khác. Hoạt động quản lí đàn vật nuôi và cung cấp dịch vụ kiểm soát thảm thực vật cũng có thể trở thành một nguồn doanh thu độc lập.
Đối với doanh nghiệp điện mặt trời, khoản chi trả cho người chăn nuôi có thể được xem là chi phí vận hành để duy trì mặt bằng. Tuy nhiên, nếu so sánh với việc thuê nhân công, mua máy móc và sử dụng các phương pháp kiểm soát cỏ truyền thống, đây có thể là một lựa chọn kinh tế và thân thiện với môi trường hơn.
Mô hình cũng tạo ra cơ hội hợp tác giữa hai ngành vốn có những mục tiêu sử dụng đất khác nhau. Doanh nghiệp năng lượng cần những khu vực rộng lớn để lắp đặt hệ thống pin, trong khi người chăn nuôi cần đồng cỏ để duy trì đàn vật nuôi. Thông qua việc chia sẻ không gian, hai bên có thể cùng khai thác giá trị kinh tế từ một diện tích đất.
Tuy nhiên, để hợp tác hiệu quả, các trang trại cần có kế hoạch quản lí đàn cừu phù hợp. Mật độ chăn thả, thời gian luân chuyển đàn và khả năng tiếp cận nguồn nước phải được tính toán dựa trên điều kiện thực tế. Người nuôi cũng cần bảo đảm đàn vật nuôi không tiếp cận những khu vực có thiết bị điện hoặc các cấu kiện dễ bị tác động.
Bên cạnh đó, hệ thống pin phải được thiết kế với khoảng cách và độ cao đủ để cừu di chuyển, kiếm ăn mà không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất điện. Đây là một trong những lí do khiến mô hình chăn nuôi dưới pin mặt trời cần được tính toán ngay từ giai đoạn quy hoạch, thay vì chỉ bổ sung hoạt động chăn thả sau khi trang trại đã hoàn thành.
Lời giải cho xung đột giữa chăn nuôi, năng lượng và môi trường
Sự phát triển của những đàn cừu dưới pin mặt trời nằm trong xu hướng rộng hơn của nông điện kết hợp, vốn được kì vọng giải quyết một trong những vấn đề gây tranh luận của quá trình chuyển dịch năng lượng là nhu cầu sử dụng đất.
Các trang trại điện mặt trời quy mô lớn thường cần diện tích rộng, khiến việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang sản xuất năng lượng trở thành chủ đề gây tranh cãi tại nhiều cộng đồng. Một số tổ chức nông dân Mỹ phản đối việc dành những cánh đồng sản xuất nông nghiệp cho các hệ thống pin, bởi họ lo ngại người nông dân sẽ dần mất đi vai trò sản xuất lương thực để trở thành những nhà sản xuất điện.
Theo giáo sư Carl Bernacchi, chuyên gia sinh học thực vật và khoa học cây trồng tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, tồn tại một xung đột về văn hóa và mục đích sử dụng đất giữa những người nông dân muốn tiếp tục canh tác với các doanh nghiệp muốn khai thác năng lượng mặt trời. Nông điện kết hợp có thể trở thành một giải pháp trung gian, cho phép hai hoạt động cùng tồn tại.
Với chăn nuôi cừu, lợi thế của cách tiếp cận này khá rõ ràng. Thay vì loại bỏ hoàn toàn hoạt động nông nghiệp khi xây dựng trang trại điện mặt trời, doanh nghiệp có thể duy trì một phần hoạt động sản xuất thông qua việc chăn thả vật nuôi. Đất đai tiếp tục tạo ra giá trị nông nghiệp, trong khi hệ thống pin cung cấp thêm nguồn điện tái tạo.
Mô hình còn có ý nghĩa đối với mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu. Theo các chuyên gia được DW dẫn lời, nông điện kết hợp có thể đồng thời phục vụ hai mục tiêu là giảm thiểu biến đổi khí hậu thông qua sản xuất năng lượng sạch và thích ứng với những tác động ngày càng nghiêm trọng của hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Đối với ngành chăn nuôi, khả năng cung cấp bóng râm cho vật nuôi là một lợi thế đáng quan tâm khi các đợt nắng nóng ngày càng gia tăng. Những khu vực có nhiệt độ cao có thể khiến vật nuôi chịu áp lực nhiệt, ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu quả sản xuất. Việc có thêm không gian tránh nắng dưới hệ thống pin giúp cải thiện điều kiện sinh hoạt của đàn cừu.
Dù vậy, không nên xem đây là giải pháp có thể áp dụng giống nhau tại mọi trang trại. Hiệu quả chăn thả phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, đặc điểm địa hình, nguồn thức ăn, khả năng cung cấp nước và thiết kế hệ thống điện. Doanh nghiệp cũng cần có quy trình bảo đảm an toàn cho vật nuôi và thiết bị, đồng thời theo dõi chất lượng đồng cỏ để tránh tình trạng chăn thả quá mức.
Một thách thức khác là quy mô triển khai còn hạn chế. Theo DW, đến giữa năm 2025, tổng công suất các dự án nông điện kết hợp trên thế giới mới đạt khoảng 18,4 GW, chưa đến 1% tổng công suất điện mặt trời toàn cầu. Điều đó cho thấy dù có nhiều tiềm năng, mô hình vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.
Thiếu các dự án thực tế cũng khiến người chăn nuôi khó đánh giá đầy đủ lợi ích và rủi ro trước khi tham gia. Kinzer cho biết nông dân thường muốn học hỏi từ những người đã trực tiếp triển khai mô hình, nhưng tại nhiều địa phương, họ không dễ tìm được một dự án gần đó để tham quan và trao đổi kinh nghiệm.
Vì vậy, việc mở rộng những mô hình thí điểm, xây dựng cơ chế hợp tác rõ ràng giữa doanh nghiệp năng lượng và người chăn nuôi, cũng như chia sẻ dữ liệu về hiệu quả kinh tế sẽ đóng vai trò quan trọng.
Từ những đàn cừu gặm cỏ dưới tấm pin mặt trời, một cách tiếp cận mới về sử dụng đất đang dần hình thành. Thay vì buộc nông nghiệp và năng lượng tái tạo cạnh tranh không gian, mô hình này tìm cách biến chúng thành những hoạt động bổ trợ. Với người nuôi cừu, đồng cỏ dưới pin mặt trời có thể trở thành nguồn thu mới; với doanh nghiệp năng lượng, vật nuôi trở thành một giải pháp quản lí mặt bằng. Đây là minh chứng cho khả năng kết hợp nhiều giá trị kinh tế và môi trường trên cùng một diện tích đất trong quá trình chuyển dịch năng lượng.