Ông Putin cảnh báo Mỹ: Tomahawk chẳng thay đổi được gì cho Ukraine

Hiện có đồn đoán ông Trump có thể chấp thuận chuyển giao Tomahawk ngay trong tuần này, khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tới Washington. Nhưng ông Trump cũng để ngỏ khả năng không làm vậy — duy trì yếu tố đe dọa. Có lo ngại việc chuyển giao có thể leo thang xung đột và làm gia tăng căng thẳng giữa hai cường quốc hạt nhân.

Trên chuyên cơ Air Force One khi bay tới Israel, ông Trump nói ông cân nhắc ban hành tối hậu thư sau khi chán nản vì Nga chưa chịu chấm dứt chiến tranh: “Tôi có thể nói: ‘Nếu chiến tranh này không được giải quyết, tôi sẽ gửi Tomahawk cho họ’”.

Ông gọi Tomahawk là “một vũ khí đáng kinh ngạc” mà Nga “không nên chứng kiến”, đồng thời nhấn mạnh: “Tôi có thể nói với họ nếu chiến tranh không được giải quyết — rằng chúng tôi có thể (cung cấp Tomahawk). Chúng tôi có thể không làm thế, nhưng chúng tôi có thể làm thế. Tôi nghĩ việc nêu lên là hợp lý”.

Tomahawk là gì?

Tomahawk là một loại tên lửa hành trình tầm xa, được động cơ phản lực đẩy và điều hướng bằng hệ thống định vị toàn cầu (GPS). Sản xuất bởi hãng Raytheon (Mỹ), Tomahawk được sử dụng rộng rãi bởi quân đội nhiều nước, trong đó có Mỹ, Anh, Australia và Hà Lan — giá trung bình khoảng 1,3 triệu USD mỗi quả.

Dài khoảng 6 m, tên lửa mang đầu đạn nặng khoảng 450 kg và trang bị camera trên khoang. Những biến thể mới nhất có thể “lơ lửng” gần khu vực mục tiêu và được lập trình lại khi đang bay để chuyển sang mục tiêu khác.

Giáo sư phân tích quốc phòng Michael Clarke nói: “Bạn có thể trì hoãn khá lâu mới quyết định mục tiêu. Vì vậy, bạn có thể nhắm vào thứ di chuyển… bạn có thể chọn mục tiêu một cách linh hoạt khi tình hình ở mặt đất thay đổi”.

Tomahawk bay ở tốc độ cận âm cao và ở độ cao thấp, khiến radar mặt đất khó phát hiện ngay cả trong vùng trời được bảo vệ chặt — đồng thời có độ chính xác rất cao.

Điểm then chốt với Ukraine: Tomahawk có tầm bắn khoảng 1.500 dặm (~2.400 km), nghĩa là mở rộng đáng kể phạm vi mục tiêu có thể tấn công sâu vào lãnh thổ Nga.

Hiện Ukraine sử dụng những loại vũ khí như tên lửa Storm Shadow của Anh và ATACMS của Mỹ, có tầm bắn chỉ khoảng 200-300 km, nên chỉ tiếp cận mục tiêu tương đối gần biên giới Ukraine.

Tomahawk thường được phóng từ tàu chiến hoặc tàu ngầm — nhưng nếu Ukraine sở hữu chúng, khả năng lớn sẽ phải phóng từ trên đất liền.

Hệ thống Typhon của Mỹ có khả năng phóng từ đất liền; vẫn chưa rõ liệu Typhon hoặc giải pháp khác có được chuyển giao theo một thỏa thuận tiềm năng hay không.

Tomahawk được dùng lần đầu trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1991 và gần đây nhất các hải quân Mỹ và Anh đã dùng chúng để tấn công mục tiêu của phiến quân Houthi ở Yemen.

Liệu chúng có thay đổi cục diện chiến tranh và đe dọa Moscow không?

Hiện còn quá sớm để khẳng định Tomahawk sẽ tạo ra tác động ra sao, hay liệu chúng có buộc Tổng thống Putin phải xuống nước trong đàm phán hay không.

Theo Sky của Anh, đó sẽ là “một vũ khí rất có giá trị”, nhưng có lẽ không phải “bước ngoặt” mà một số người kỳ vọng. Ưu thế chính là “lực lượng hỏa lực lớn giúp tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Nga ở sâu trong lãnh thổ.

Giáo sư Clarke dự đoán Tomahawk có thể được dùng để làm tắc nghẽn các điểm nghẽn giao thông, tiêu diệt khí tài Nga ngay trước khi kịp chi viện cho tuyến đầu.

Những mục tiêu tiềm năng gồm kho chứa nhiên liệu, bãi phân loại đường sắt, đoàn xe chở hàng đứng yên — và cả các nhà máy sản xuất drone đang quấy nhiễu bầu trời Ukraine.

Giáo sư Clarke nhấn mạnh tấn công Moscow là “vô ích” và “dại dột” “trừ khi họ muốn gây một phát biểu chính trị mà có thể phản tác dụng”. Dù vậy, theo ông việc Nga liên tục lên tiếng về tin đồn Tomahawk cho thấy họ lo ngại thực sự.

Ông phỏng đoán: “Chắc chắn người Nga lo lắng về Tomahawk. Chúng có đầu đạn khá nặng, khó phòng thủ và độ chính xác cao. Ukraine có thể dùng chúng hiệu quả để gây khó khăn cho chiến dịch tiến dần mà Nga thực hiện suốt năm nay”.

Phản ứng của Nga ra sao?

Người phát ngôn Điện Kremlin tuyên bố Tomahawk sẽ không thay đổi đường chiến tuyến ở Ukraine, nhưng thừa nhận đây là “mối quan ngại cực kỳ lớn” và sẽ là “một sự leo thang nghiêm trọng”. Ông Dmitry Peskov nói trên truyền hình nhà nước Nga: “Hiện là thời điểm rất kịch tính khi căng thẳng đang gia tăng từ nhiều phía”.

Ông cho biết một số biến thể Tomahawk có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Đây là điều Moscow buộc phải cân nhắc nếu tên lửa được phóng vào lãnh thổ họ. Nói cách khác, ông Peskov ám chỉ việc phóng tên lửa Tomahawk vào Nga có thể được Nga hiểu là một vụ tấn công hạt nhân và có đáp trả tương xứng.

Ông cảnh báo: “Hãy tưởng tượng: một tên lửa tầm xa được phóng và đang bay và chúng ta biết nó có thể là hạt nhân. Nga nên nghĩ thế nào? Họ phải phản ứng ra sao? Các chuyên gia quân sự nước ngoài nên hiểu điều này”.

Cựu tổng thống Nga Dmitry Medvedev cũng cảnh báo hậu quả nguy hiểm, hy vọng đó chỉ là “một lời đe dọa suông” từ lãnh đạo Mỹ.

Phát biểu trước báo giới tại Moscow hôm 16.10, trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov cho biết: “Ông Putin nhắc lại quan điểm rằng tên lửa Tomahawk sẽ không làm thay đổi tình hình trên chiến trường, nhưng sẽ gây tổn thất nghiêm trọng cho quan hệ giữa hai nước chúng ta, chưa kể đến triển vọng đạt được một giải pháp hòa bình cho xung đột tại Ukraine”.

Theo ông Ushakov, cuộc điện đàm kéo dài gần hai tiếng rưỡi giữa hai nhà lãnh đạo là “rất thực chất, nhưng cũng hết sức thẳng thắn và mang tính bảo mật cao”.

Ông nói thêm rằng nội dung thảo luận tập trung chủ yếu vào cuộc chiến ở Ukraine, trong đó Tổng thống Putin đã đưa ra cho ông Trump một “đánh giá chi tiết về tình hình hiện tại”.

Theo lời trợ lý Điện Kremlin, Moscow thông báo với Washington rằng lực lượng Nga vẫn “nắm giữ toàn bộ thế chủ động chiến lược” dọc tuyến mặt trận, trong khi ông Trump nhiều lần nhấn mạnh “sự cần thiết phải nhanh chóng đạt được hòa bình” cho cuộc xung đột.

Ông Ushakov nói thêm: “Một trong những điểm then chốt mà Tổng thống Mỹ nhấn mạnh là việc chấm dứt xung đột tại Ukraine sẽ mở ra những triển vọng to lớn — ông ấy nhấn mạnh từ đó — cho việc phát triển hợp tác kinh tế giữa Mỹ và Nga”.

Cũng theo Ushakov, hai tổng thống đã thảo luận về khả năng tổ chức một cuộc gặp trực tiếp khác và nhất trí rằng các quan chức hai bên sẽ ngay lập tức bắt tay vào chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh này, trong đó Budapest, thủ đô Hungary, được nêu như một địa điểm tiềm năng.

Hai ông Putin và Trump gần đây nhất đã gặp nhau vào tháng 8 tại hội nghị thượng đỉnh ở Alaska, nhưng các nỗ lực thúc đẩy đàm phán hòa bình kể từ đó đến nay đều rơi vào bế tắc.

Sau cuộc điện đàm hôm 16.10, ông Trump viết trên nền tảng Truth Social rằng ông và Tổng thống Putin dự kiến sẽ gặp nhau tại Hungary để “thảo luận về việc chấm dứt chiến tranh”, sau khi các phái đoàn cấp cao của hai bên tổ chức hội đàm trong tuần tới.

Cuộc điện đàm diễn ra ngay trước cuộc gặp giữa ông Trump và Tổng thống Zelensky, dự kiến vào thứ sáu tại Nhà Trắng. Dự kiến, chủ đề phòng không và vũ khí tầm xa sẽ nằm trong trọng tâm nghị sự.

Ukraine chưa đủ chuyên gia để vận hành Tomahawk

Chuyên gia quân sự Viktor Litovkin cho rằng Ukraine hiện không có đủ các chuyên viên được đào tạo để vận hành hệ thống tên lửa hành trình Tomahawk, đồng thời bày tỏ nghi ngờ rằng Mỹ sẽ cung cấp các bệ phóng mặt đất hiếm hoi của mình.

Ông Litovkin nhận định: “Tên lửa hành trình Tomahawk là hệ thống vũ khí tiên tiến và rất đắt đỏ — trong khi Ukraine lại thiếu nhân lực có chuyên môn để vận hành và bảo dưỡng chúng”.

Ông cũng cho rằng Washington khó có khả năng bàn giao các bệ phóng mặt đất cần thiết để phóng loại tên lửa này, bởi “chính Hoa Kỳ hiện cũng chỉ sở hữu một số lượng hạn chế”.

Theo Litovkin, trong trường hợp Washington vẫn quyết định chuyển giao Tomahawk cho Kiev, việc vận hành và bảo dưỡng chúng sẽ vẫn do người Mỹ đảm nhiệm. Ông cho biết, nhân sự Mỹ sẽ phụ trách khâu bảo trì hệ thống, lập trình đường bay và chỉ định mục tiêu cho các tên lửa này.

Trước đó, nhà phân tích quân sự Andrey Klintsevich từng nhận định rằng Washington có thể không chỉ cung cấp Tomahawk mà còn các loại vũ khí tiên tiến khác cho Ukraine, bao gồm cả tên lửa HARM và JASSM.