Ông Trump áp dụng chiến lược AI chủ quyền giống Trung Quốc

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở thị trấn Davos (Thụy Sĩ) vào tháng 1, Giám đốc điều hành Jensen Huang của Nvidia đã mô tả AI như một hệ sinh thái hạ tầng gồm 5 tầng, gồm năng lượng, chip, điện toán đám mây, mô hình và các ứng dụng. Ông cho rằng mọi quốc gia đều phải sở hữu năng lực tạo ra AI của riêng mình và gọi khái niệm đó là AI chủ quyền.

Ban đầu, đây chỉ là thông điệp hướng tới các quốc gia nhỏ muốn tự chủ về công nghệ số. Song giờ đây, AI chủ quyền đã trở thành một định hướng chính sách với hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc.

Đầu tháng 6, Tổng thống Donald Trump cho biết chính phủ Mỹ có thể mua cổ phần tại các công ty AI tiên phong như OpenAI, xAI và một số cái tên khác. Ông Trump ủng hộ việc OpenAI và các công ty AI khác trao một phần cổ phần cho người dân Mỹ.

Tuần này, DeepSeek đã hoàn tất vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên, qua đó trở thành startup AI thuần túy có giá trị lớn nhất Trung Quốc với mức định giá khoảng 54 tỉ USD.

Một trong những nhà đầu tư lớn của vòng gọi vốn này là Quỹ Đầu tư Công nghiệp AI Quốc gia Trung Quốc - công cụ mà nước này sử dụng để rót vốn vào những đổi mới chiến lược về AI. Theo trang The Information, quỹ nhà nước này là nhà đầu tư duy nhất được cấp quyền sở hữu cổ phần trực tiếp và quyền biểu quyết trong DeepSeek.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều đi đến cùng một kết luận: AI có tầm quan trọng chiến lược quá lớn để hoàn toàn phó mặc cho thị trường tư nhân. Cuộc đua AI chủ quyền hiện lan rộng trên toàn bộ “5 tầng AI” như Jensen Huang mô tả.

Động thái của Mỹ không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Năm ngoái, nhiều chuyên gia nhận định việc chính quyền Trump nắm giữ 10% cổ phần của Intel phản ánh quyết tâm duy trì năng lực sản xuất bán dẫn chiến lược trong nước. Kế hoạch đầu tư vào OpenAI hay các đối thủ của công ty AI hàng đầu này cũng mang logic tương tự, nhưng ở tầng cao hơn trong chuỗi giá trị AI.

Con đường của Trung Quốc cũng đi theo logic từ chip đến mô hình AI, nhưng nước này có lợi thế đi trước khoảng một thập niên. Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Trung Quốc (còn gọi là Big Fund) từ lâu đã hỗ trợ các doanh nghiệp bán dẫn nội địa, tạo nền tảng cho hệ sinh thái AI trong nước. Giờ đây, Quỹ Đầu tư Công nghiệp AI Quốc gia Trung Quốc đang mở rộng dòng vốn nhà nước từ lĩnh vực sản xuất phần cứng sang phát triển các mô hình AI được vận hành trên nền tảng đó.

Một ví dụ đáng chú ý là những gì xảy ra sau cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại thủ đô Bắc Kinh tháng trước, có sự hiện diện của Jensen Huang.

Mỹ đã nới lỏng một phần lệnh hạn chế và cho phép một số doanh nghiệp Trung Quốc mua chip H200 của Nvidia. Tuy nhiên, Trung Quốc lại không mặn mà với việc nhập khẩu loại chip này.

Lý do là Trung Quốc thúc đẩy DeepSeek vận hành dòng mô hình AI mới nhất V4 trên cụm chip Ascend do Huawei phát triển. Giờ đây, khi nhà nước trực tiếp đầu tư vào DeepSeek, Trung Quốc không còn định giá công ty AI này đơn thuần như doanh nghiệp phần mềm nữa.

Ai sẽ sở hữu và kiểm soát AI trong tương lai?

Trong lĩnh vực AI, cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều đang chuyển từ vai trò quản lý và giám sát sang tham gia trực tiếp. Hai chính phủ từ lâu đã trợ cấp hoặc bảo vệ những ngành công nghiệp chiến lược. Thế nhưng, điều mới mẻ là Mỹ lẫn Trung Quốc ngày càng sẵn sàng trở thành cổ đông của các phòng thí nghiệm AI tiên phong, xem họ giống như hạ tầng quốc gia trọng yếu hơn là những startup phần mềm thông thường.

Sự thay đổi này mang đến những hệ quả rất sâu rộng.

Khi trở thành cổ đông, chính phủ sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp. Các công ty AI sẽ phải đối mặt với nhiều câu hỏi mà mô hình quản trị doanh nghiệp truyền thống chưa từng giải quyết:

- Làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu an ninh quốc gia và lợi ích của cổ đông?

- Hội đồng quản trị sẽ xử lý ra sao khi lợi ích thương mại xung đột với ưu tiên chiến lược của nhà nước?

- Liệu một công ty AI có thể vừa phục vụ khách hàng toàn cầu, vừa thực hiện các mục tiêu quốc gia hay không?

Phần lớn mọi người hiện vẫn xem OpenAI và DeepSeek đơn thuần là đối thủ cạnh tranh. Điều đó đúng, nhưng chưa đầy đủ.

Thực tế, cả hai startup AI đình đám này còn là biểu hiện của cùng một xu hướng lớn hơn: Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang sẵn sàng đưa vốn nhà nước vào những tầng ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị AI.

Giai đoạn đầu tập trung vào chip bán dẫn. Giai đoạn thứ hai là các mô hình AI. Giai đoạn tiếp theo có thể sẽ liên quan tới một câu hỏi lớn hơn nhiều: Ai sẽ sở hữu và kiểm soát AI trong tương lai?

Lương Văn Phong chi gần 3 tỉ USD giữ quyền kiểm soát DeepSeek, nuôi giấc mơ AGI

DeepSeek vừa hoàn tất vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên trong lịch sử hoạt động của mình. Đây là thương vụ đặc biệt và mang tính bước ngoặt, không chỉ có thể làm thay đổi cục diện ngành AI Trung Quốc mà còn hé lộ cách một trong những startup AI giá trị nhất nước này sẽ phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

DeepSeek hiện được định giá khoảng 400 tỉ nhân dân tệ (khoảng 59 tỉ USD) sau khi huy động được khoảng 50 tỉ nhân dân tệ trong vòng gọi vốn Series A, theo một nguồn tin của SCMP am hiểu thương vụ.

Mức định giá này giúp DeepSeek trở thành một trong những startup AI giá trị nhất Trung Quốc, vượt qua Moonshot AI và MiniMax AI.

Trái với những đồn đoán trước đó rằng Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Trung Quốc sẽ dẫn dắt vòng gọi vốn, Lương Văn Phong - người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành DeepSeek - mới là nhà đầu tư lớn nhất.

Lương Văn Phong đã bỏ ra khoảng 20 tỉ nhân dân tệ (gần 3 tỉ USD) từ tiền cá nhân, tương đương gần một nửa tổng số vốn mà DeepSeek huy động được. Đây là một cấu trúc đầu tư khá hiếm gặp trong giới startup.

Theo trang SCMP, việc Lương Văn Phong tự dẫn dắt vòng gọi vốn giúp ông tiếp tục kiểm soát định hướng của DeepSeek ngay cả khi công ty đã nhận vốn từ bên ngoài. Lương Văn Phong vẫn quyết tâm theo đuổi AGI, giai đoạn mà AI có thể thực hiện hầu hết các nhiệm vụ trí tuệ ở mức tương đương hoặc vượt con người. Doanh nhân Trung Quốc sinh năm 1985 đã nhiều lần nhấn mạnh điều này trong cuộc họp trực tuyến với các nhà đầu tư vào tháng trước.

Trong cuộc họp đó, Lương Văn Phong nói rằng điều DeepSeek muốn làm là bất cứ điều gì có thể giúp nâng cao trí thông minh của các mô hình AI và công ty không quan tâm đến những lĩnh vực khác.

Ngoài Lương Văn Phong, những nhà đầu tư lớn khác tham gia vòng gọi vốn của DeepSeek gồm Tencent (đầu tư khoảng 10 tỉ nhân dân tệ), CATL (khoảng 5 tỉ nhân dân tệ), NetEase (khoảng 3 tỉ nhân dân tệ), JD.com (khoảng 3 tỉ nhân dân tệ).

Ngoài các doanh nghiệp tư nhân, Quỹ Đầu tư AI Quốc gia Trung Quốc cũng tham gia vòng gọi vốn của DeepSeek khi đầu tư gần 1 tỉ nhân dân tệ. Quỹ này là liên doanh giữa công ty quản lý đầu tư nhà nước Guozhi Investment và Big Fund giai đoạn III của Trung Quốc.

Một chuyên gia tại thủ đô Bắc Kinh cho biết Lương Văn Phong có quyền thương lượng rất lớn với các nhà đầu tư, kể cả Quỹ Đầu tư AI Quốc gia Trung Quốc. Không nhà đầu tư nào được hưởng các điều khoản ưu đãi đặc biệt hay có quyền kiểm soát DeepSeek. Chính điều này khiến Quỹ Đầu tư AI Quốc gia Trung Quốc không muốn đứng ra dẫn dắt vòng gọi vốn của DeepSeek.

Theo truyền thông Trung Quốc, các nhà đầu tư tham gia vòng gọi vốn sẽ không được nắm giữ ghế trong hội đồng quản trị DeepSeek và phải cam kết không bán số cổ phần này trong vòng 5 năm. Một nguồn tin tại Bắc Kinh cho biết cấu trúc này được thiết kế để đảm bảo Lương Văn Phong vẫn là người có tiếng nói quyết định với chiến lược phát triển của DeepSeek, đồng thời hạn chế các nhà đầu tư chỉ muốn kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Lương Văn Phong là người sáng lập High-Flyer Quant, một trong những quỹ đầu cơ định lượng lớn và có lợi nhuận cao nhất Trung Quốc, đồng thời là đơn vị tài trợ cho DeepSeek từ năm 2023. Thế nên doanh nhân này có tiềm lực tài chính đủ mạnh để lựa chọn nhà đầu tư và quyết định cách phân bổ cổ phần.

“Đó là lý do ông ấy tự dẫn dắt vòng đầu tư, để duy trì quyền kiểm soát tuyệt đối với DeepSeek”, nhà kinh tế học Pan Helin nhận định.

Dù từ lâu phản đối việc gọi vốn từ bên ngoài, Lương Văn Phong đã thay đổi quan điểm trong năm nay khi DeepSeek bắt đầu mất nhân tài vào tay các đối thủ trong nước.

Vòng gọi vốn lần này sẽ giúp thiết lập mức định giá chính thức cho DeepSeek, từ đó nhân viên có thể xác định rõ giá trị cổ phần mà họ đang nắm giữ. Điều này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng chảy máu chất xám tại DeepSeek trong bối cảnh cuộc chiến nhân tài AI ngày càng khốc liệt.

Theo trang tin Elsewhere Biechufasheng chuyên theo dõi lĩnh vực đầu tư mạo hiểm tại Trung Quốc, Lương Văn Phong cũng yêu cầu các nhà đầu tư tham gia vòng gọi vốn không được tuyển dụng nhân sự từ DeepSeek hoặc khuyến khích nhân viên của họ rời công ty để mang cổ phần đi khởi nghiệp riêng.