Ông Trump chi phối Diễn đàn Kinh tế Thế giới và trật tự mới của giới tinh hoa

Hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum hay WEF), diễn ra từ ngày 19.1 đến 23.1, về cơ bản đã tiếp nhận chương trình nghị sự từ Tổng thống Donald Trump. Dự kiến sẽ có nhiều thảo luận hơn về công nghệ, các thỏa thuận và chủ nghĩa hiện thực chính trị và ít nói hơn về biến đổi khí hậu.

Người ta có thể coi WEF chỉ là nơi gặp gỡ nói chuyện suông của các lãnh đạo doanh nghiệp nổi tiếng và những chính trị gia xa rời thực tế. Tuy vậy, WEF, do Klaus Schwab sáng lập tại một khu nghỉ dưỡng trên dãy Alps của Thụy Sĩ hơn 50 năm trước, vẫn phản ánh khá rõ, dù không hoàn hảo, về trật tự thế giới đang thay đổi. Các nguyên thủ quốc gia, doanh nhân, nhà đầu tư và người có liên quan đến Davos sẽ cung cấp bức tranh tổng quan về những nhân vật quan trọng trong chính trị, kinh doanh và tài chính toàn cầu.

Chỉ cần dạo bước dọc trục đường chính của khu nghỉ dưỡng ở Davos cũng đủ thấy điều đó. Những cái tên như công ty an ninh mạng CrowdStrike (Mỹ) và tập đoàn đầu tư International Holding Company (UAE), cũng như chính phủ như Indonesia, đã chi những khoản tiền khổng lồ để dán logo lên các mặt tiền cửa hàng trong suốt tuần lễ này, theo hãng tin Reuters.

USA House, đặt tại một nhà thờ ngay bên ngoài Trung tâm Hội nghị Davos và được trang trí bằng các biểu ngữ Freedom 250, hứa hẹn sẽ tổ chức các bữa tiệc và sự kiện có sự tham gia của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Steve Witkoff - đặc phái viên Mỹ về Trung Đông.

Ông Trump là tâm điểm chú ý

Dự kiến phát biểu trước các đám đông tại Davos hôm 21.1, ông Trump đến đây ngay sau khi đưa ra lời đe dọa áp thuế với một số nước châu Âu nếu Mỹ không được phép mua Greenland. Tổng thống Mỹ đi cùng một đoàn tùy tùng gồm nhiều thành viên nội các, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Bessent, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick. Họ sẽ giao lưu với các lãnh đạo doanh nghiệp như Jensen Huang (Giám đốc điều hành hãng chip Nvidia) và Jamie Dimon (Giám đốc điều hành tập đoàn dịch vụ tài chính JPMorgan).

Các chính khách cấp cao khác tham dự hội nghị của WEF năm nay có Phó thủ tướng Trung Quốc - Hà Lập Phong, Tổng thống Pháp - Emmanuel Macron, Thủ tướng Canada - Mark Carney, Thủ tướng Đức - Friedrich Merz và Tổng thống Indonesia - Prabowo Subianto.

Đây là sự đối lập rõ rệt so với kỳ họp năm ngoái, khi ông Trump không trực tiếp có mặt tại Davos. Thời điểm đó, các đại biểu chỉ có thể theo dõi từ xa, với tâm thế thận trọng, những ngày đầu của nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ thứ hai của ông Trump.

Viễn cảnh giới giàu có và quyền lực chen chúc trong những phòng khách sạn quá nóng và các bữa tiệc cocktail phần nào biện minh cho sự đổi hướng của WEF sau khi Klaus Schwab bất ngờ từ chức chủ tịch hồi tháng 4.2025.

Tổ chức này đã hạ bớt những tuyên bố mang tính lý tưởng cao, đồng thời nhấn mạnh vai trò là bên điều phối trung lập cho các cuộc tranh luận thẳng thắn. Borge Brende, cựu nhà ngoại giao Na Uy hiện là giám đốc điều hành WEF, tuần trước nhấn mạnh tính độc lập, khách quan và trụ sở đặt tại "Thụy Sĩ trung lập" của tổ chức này.

Trong khi đó, Larry Fink (giám đốc điều hành công ty quản lý tài sản hàng đầu BlackRock), người thay Klaus Schwab làm đồng chủ tịch tạm quyền tại hội đồng quản trị WEF cùng André Hoffmann (phó chủ tịch tập đoàn dược phẩm Roche), đã tích cực tiếp cận các nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo doanh nghiệp trên thế giới.

Tuy nhiên, bất chấp chủ đề năm nay của hội nghị là “Tinh thần đối thoại”, ông Trump có thể không lắng nghe nhiều. Lời đe dọa mới nhất liên quan đến Greenland của Tổng thống Mỹ đã gây ra khủng hoảng trong NATO và vấp phải sự lên án gay gắt từ các nước châu Âu.

Vài tuần qua, ông Trump đã ra lệnh bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và hứa sẽ “điều hành” quốc gia Nam Mỹ này; kêu gọi thay đổi chế độ ở Iran; dọa triển khai lực lượng quân sự tại bang Minnesota (Mỹ), nơi đang diễn ra biểu tình phản đối Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE).

Trong khi đó, chính quyền Trump đã làm suy yếu tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) khi đe dọa truy tố hình sự Chủ tịch Jerome Powell. Các hoạt động quyết liệt này tương phản với lần xuất hiện đầu tiên của Tổng thống Trump tại Davos 8 năm trước, khi ông bày tỏ hy vọng “về một tương lai nơi mọi người đều có thể thịnh vượng; mọi đứa trẻ đều có thể lớn lên không còn bạo lực, nghèo đói và sợ hãi”.

Một số trong khoảng 2.900 đại biểu có thể tìm cách xoa dịu nỗi bất an của mình bằng cách theo dõi các phiên thảo luận với tiêu đề như “Châu Âu có thể tự vệ?”, “Liệu nền dân chủ đang gặp nguy hiểm?” và “Chúng ta có thể cứu vãn tầng lớp trung lưu?”. Song như thường lệ, phần lớn hoạt động thực sự sẽ diễn ra sau cánh cửa đóng kín, nơi các lãnh đạo doanh nghiệp cùng giới tài chính bàn bạc các thương vụ trong bữa tối và tiệc tùng.

Năm nay, nhiều giao dịch trong số đó sẽ phụ thuộc vào ý muốn của chính phủ Mỹ, vốn đã dành phần lớn 12 tháng qua để đàm phán và tái đàm phán các thỏa thuận thương mại, siết chặt rồi nới lỏng việc bán chip AI (trí tuệ nhân tạo) cho Trung Quốc, nắm cổ phần tại các công ty đại chúng (gồm cả Intel), ký thỏa thuận với các tập đoàn dược lớn và gần đây nhất là bán dầu của Venezuela.

Chủ đề "biến đổi khí hậu" bị đẩy xuống hàng thứ yếu

Một chủ đề nhiều khả năng bị đẩy xuống hàng thứ yếu là biến đổi khí hậu. Những năm trước, WEF đã nỗ lực đáng kể để tập hợp các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế nhằm giải quyết vấn đề Trái đất nóng lên. Năm nay thì không. Khi tìm kiếm trong chương trình chính thức năm 2026 của WEF, chỉ thấy bốn phiên có nhắc tới cụm từ “biến đổi khí hậu”. Năm 2022, con số này là 16.

Diễn ra ngày 22.1 tới, phiên thảo luận có tiêu đề “Cuộc trò chuyện thẳng thắn về cách cung cấp năng lượng cho cuộc sống của chúng ta” có sự tham gia của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright (người đi đầu trong việc nới lỏng các quy định về nhiên liệu hóa thạch), đối thoại cùng Vicki Hollub - Giám đốc điều hành hãng năng lượng quốc tế Occidental Petroleum.

Larry Fink là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi ưu tiên. Năm 2021, lãnh đạo BlackRock đã gửi thư tới các giám đốc điều hành, trong đó nhắc tới net zero (phát thải ròng bằng 0) không dưới 18 lần. Song mùa hè năm ngoái, Larry Fink nói với Hội đồng Kinh doanh Quốc tế của WEF rằng nỗ lực loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch “không phải lúc nào cũng tính đến chi phí với người dân bình thường, hay các nền kinh tế đang phát triển”.

Trong các năm trước, khảo sát thường niên về rủi ro của WEF thường coi các vấn đề môi trường là một trong những thách thức lớn nhất thế giới. Báo cáo năm nay liệt kê xung đột kinh tế, thông tin sai lệch và phân cực xã hội là những vấn đề cấp bách nhất trong ngắn hạn.

Theo Reuters, việc ông Trump làm suy yếu trật tự thương mại quốc tế hiện hành (áp thuế đơn phương, dùng thương mại như công cụ gây sức ép địa chính trị, công khai chỉ trích Tổ chức Thương mại Thế giới), coi nhẹ sự thật và biến đối thủ chính trị thành kẻ thù, phản ánh rõ những mối lo này. Thế nhưng, Tổng thống Mỹ lại không được nhắc tới trong 67 trang của báo cáo.

Vẫn còn phải chờ xem liệu có nguyên thủ hay lãnh đạo doanh nghiệp nào, vốn đến nay thường tránh chỉ trích ông Trump công khai, sẽ khởi xướng một cuộc tranh luận thẳng thắn về mối đe dọa mà người đứng đầu Nhà Trắng đặt ra với hợp tác toàn cầu hay không.

Dĩ nhiên, WEF tồn tại lâu dài là nhờ khả năng thích ứng với những biến động chính trị và kinh tế. Ở các giai đoạn khác nhau trong lịch sử, Klaus Schwab đã ủng hộ toàn cầu hóa, xoay trục sang các thị trường mới nổi như Ấn Độ và Brazil, thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và xích lại gần ông Trump. Tuy nhiên nếu quan hệ Mỹ - châu Âu tiếp tục xấu đi, sẽ khó hình dung các lãnh đạo kinh doanh và chính trị từ hai bờ Đại Tây Dương vẫn gặp gỡ nhau tại Davos vào tháng 1 hằng năm.