OpenAI nói về 'cú sốc địa chấn' từ Trung Quốc dịp Tết Nguyên đán

Cuộc đua giữa Mỹ và Trung Quốc nhằm giành vị thế thống trị trong ngành trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đã trở nên “phức tạp và khó dự báo”, theo nhận định của OpenAI - công ty khởi nghiệp Mỹ phát triển chatbot ChatGPT đình đám.

Trong bài đăng trên blog mới đây, OpenAI cho biết một “cú sốc địa chấn” khác từ Trung Quốc có thể sắp xảy ra, khi sự mong chờ tăng cao về việc DeepSeek phát hành mô hình AI mới vào dịp Tết Nguyên đán.

Bài viết này được xuất bản trước thềm kỷ niệm một năm DeepSeek, công ty khởi nghiệp có trụ sở tại thành phố Hàng Châu (Trung Quốc), ra mắt mô hình suy luận đột phá R1 gây chấn động thế giới vào ngày 20.1.2025.

“Mỹ tiếp tục dẫn đầu về khả năng của mô hình AI. Các mô hình AI của Mỹ cũng duy trì vị thế dẫn đầu đáng kể về khoa học và khả năng suy luận phức tạp hơn”, theo bài viết từ nhóm tình báo và điều tra của OpenAI.

“Điều thay đổi rõ rệt nhất không nằm ở việc ai dẫn đầu tuyệt đối, mà là chiều sâu và khả năng triển khai thực tế. Trung Quốc hiện sở hữu một hệ sinh thái rộng lớn các mô hình AI tiệm cận trình độ hàng đầu thế giới. Nhiều mô hình trong số đó có trọng số mở và được định giá rất cạnh tranh, nên dễ dàng được đưa vào sử dụng trên diện rộng trong doanh nghiệp và các hệ thống của chính phủ”, OpenAI cho biết thêm.

Đánh giá đó phản ánh việc xuất khẩu các công nghệ trong nước đóng vai trò quan trọng trong chiến lược trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc.

Theo bài đăng của OpenAI, việc mã nguồn mở các mô hình AI “chỉ trong vài tuần, thay vì vài tháng” đã giúp các hãng công nghệ Trung Quốc, gồm cả Alibaba Cloud, thúc đẩy việc áp dụng toàn cầu và biến các sản phẩm này trở thành hệ thống mặc định cho nhiều nhà phát triển trong lẫn ngoài nước.

Alibaba Cloud là đơn vị cung cấp dịch vụ AI và điện toán đám mây của tập đoàn thương mại điện tử Alibaba (Trung Quốc).

Bài viết của OpenAI cũng cho biết các công ty Trung Quốc đang xuất khẩu những nền tảng “AI chủ quyền” sang nhiều thị trường Đông Nam Á và Trung Đông, gồm cả mô hình nền tảng trong nước, cơ sở hạ tầng đám mây và phần cứng.

Trong một báo cáo công bố gần đây, Microsoft nhận định DeepSeek đã tái định hình bức tranh AI toàn cầu năm qua, khi đạt được sức lan tỏa đáng kể tại những thị trường chưa được các nhà cung cấp Mỹ phục vụ đầy đủ.

Báo cáo về mức độ ứng dụng AI trên toàn cầu cho thấy các mô hình AI miễn phí và có giấy phép cởi mở của DeepSeek đạt tỷ lệ sử dụng cao nhất tại những quốc gia bị hạn chế tiếp cận sản phẩm hàng đầu của Mỹ. Những thị trường này gồm Nga, Iran, Cuba, Belarus, cùng các khu vực kém phát triển hơn như nhiều quốc gia ở châu Phi.

“Việc không thu phí đăng ký hay không yêu cầu thanh toán đã hạ thấp rào cản tiếp cận với hàng triệu người dùng, đặc biệt tại những khu vực nhạy cảm về giá. Động lực này cho thấy AI mã nguồn mở có thể hoạt động như một công cụ địa chính trị, mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại những nơi mà các nền tảng phương Tây khó có thể hiện diện”, báo cáo của Microsoft nêu rõ.

Các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc từng chiếm gần 30% tổng mức sử dụng AI toàn cầu trên OpenRouter (nền tảng tổng hợp mô hình AI bên thứ ba) vào thời điểm đỉnh cao năm 2025, tăng mạnh từ mức chỉ 1,2% vào cuối năm 2024. OpenRouter công bố nghiên cứu này vào tháng trước.

Microsoft cảnh báo các công ty AI của Mỹ đang mất dần thị phần về tay Trung Quốc, trong cuộc chiến giành người dùng bên ngoài phương Tây.

Ông Brad Smith, Chủ tịch Microsoft, nói với tờ FT rằng sự phát triển nhanh chóng của DeepSeek tại các thị trường mới nổi, gồm cả châu Phi, cho thấy cuộc cạnh tranh toàn cầu đang trở nên khốc liệt như thế nào.

Brad Smith nói: “Chúng ta phải nhận ra rằng hiện nay, không giống một năm trước, Trung Quốc ngày càng có nhiều hơn mô hình AI mã nguồn mở, có tính cạnh tranh cao”. Ông lập luận rằng các công ty Trung Quốc có lợi thế về giá vì được sự trợ cấp của chính phủ.

“Họ được hưởng lợi từ sự trợ cấp của chính phủ Trung Quốc, nhờ đó có thể bán sản phẩm rẻ hơn các công ty Mỹ để cạnh tranh”, theo chủ tịch của Microsoft - gã khổng lồ phần mềm Mỹ.

Nghiên cứu mới của Microsoft cho biết việc DeepSeek phát hành R1 cách đây một năm đã thúc đẩy việc ứng dụng AI trên toàn thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, nhờ vào “tính dễ tiếp cận và chi phí thấp”. Microsoft cho rằng sự thay đổi này đã giúp Trung Quốc vượt lên trước Mỹ trên thị trường mô hình AI mở, mà các nhà phát triển thường có thể sử dụng, tùy chỉnh và tích hợp miễn phí.

Các hãng công nghệ Mỹ như OpenAI, Google và Anthropic lại cố gắng kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm AI tiên tiến nhất của mình, kiếm tiền thông qua các gói đăng ký và hợp đồng doanh nghiệp.

Dựa trên dữ liệu sử dụng từ các sản phẩm của mình, Microsoft ước tính DeepSeek chiếm 18% thị phần AI tại Ethiopia và 17% ở Zimbabwe.

Brad Smith cho biết các quốc gia châu Phi sẽ cần đầu tư rộng rãi hơn từ “ngân hàng phát triển quốc tế” hoặc “tổ chức cho vay” để xây dựng các trung tâm dữ liệu và trợ giá điện.

“Nếu chúng ta (các công ty Mỹ) chỉ dựa vào vốn tư nhân, tôi không nghĩ điều đó sẽ đủ để cạnh tranh với đối thủ được trợ giá, như các công ty Trung Quốc thường được hưởng, đặc biệt ở những khu vực đó”, ông nhận định.

Bright Simons, Phó chủ tịch viện nghiên cứu IMANI, cho biết không có “cách thức khoa học nào” để xác định liệu DeepSeek có đang dẫn đầu ở châu Phi hay không, nhưng các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc là lựa chọn rẻ hơn. IMANI là tổ chức tư vấn và nghiên cứu có trụ sở tại Ghana, tập trung vào các vấn đề chính sách công, kinh tế và công nghệ, đặc biệt ở châu Phi.

Bright Simons nói: “Nhiều người châu Phi không đủ khả năng chi trả cho các giải pháp rất đắt tiền ngoài mã nguồn mở, vì vậy họ phải chuyển sang Llama của Meta Platforms hoặc các mô hình AI Trung Quốc”.

Nghiên cứu của Microsoft cho biết rằng ở những nơi các sản phẩm công nghệ của Mỹ bị hạn chế hoặc kiểm soát, DeepSeek đã dẫn đầu và bỏ xa các đối thủ, khi chiếm 56% thị phần ở Belarus, 49% tại Cuba và 43% ở Nga.

Dù vậy, OpenAI cho rằng một trong những trở ngại chính đang kìm hãm nỗ lực AI của Trung Quốc là sự thiếu hụt tương đối về tài nguyên tính toán. Vấn đề này cũng được nêu ra tại một sự kiện lớn của ngành diễn ra ngày 10.1 ở thủ đô Bắc Kinh, nơi các nhà khoa học AI hàng đầu Trung Quốc kêu gọi những đột phá trong hạ tầng điện toán quốc gia để có thể theo kịp Mỹ.

DeepSeek V4 có thể vượt OpenAI và Anthropic về lập trình

DeepSeek từng gây chấn động Thung lũng Silicon (Mỹ) khi ra mắt R1 vào đầu năm 2025, có hiệu suất ngang các sản phẩm của OpenAI, Google và Anthropic nhưng được đào tạo với chi phí thấp hơn và ít sức mạnh điện toán hơn rất nhiều.

Tháng 9.2025, DeepSeek gây sốc khi tiết lộ R1 có chi phí huấn luyện chỉ 294.000 USD và sử dụng 512 GPU Nvidia H800. Đây không phải là loại chip AI hàng đầu của Nvidia, ban đầu được phát triển như một sản phẩm giảm hiệu năng để vượt qua các hạn chế từ chính quyền Biden với mục đích bán cho thị trường Trung Quốc, song sau đó bị cấm theo lệnh trừng phạt của Mỹ.

Công ty này có thể nhắm tới mốc phát hành mô hình DeepSeek V4 vào ngày 17.2, đúng dịp Tết Nguyên đán, với một phiên bản được thiết kế chuyên biệt cho tác vụ lập trình, theo nguồn tin của trang The Information. Những người có hiểu biết trực tiếp về dự án cho biết V4 vượt trội cả Claude của Anthropic lẫn GPT của OpenAI trong các bài kiểm tra về lập trình nội bộ, đặc biệt khi xử lý các prompt (câu lệnh) chứa mã cực dài.