PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: Giáo dục mở không chỉ là đưa bài giảng lên mạng
Giáo dục mở giúp mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, tăng cường kết nối giữa các trường đại học và doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để người học chủ động nâng cao năng lực.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng (LHU, TP. Đồng Nai), để mô hình này phát huy hiệu quả, cần giải quyết đồng bộ các vấn đề về hạ tầng số, bản quyền học liệu, đánh giá chất lượng đào tạo và bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng.
Chia sẻ học liệu, ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng
- Thưa PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, ông có thể cho biết, đâu là những thuận lợi và rào cản lớn nhất khi các cơ sở giáo dục đại học áp dụng mô hình giáo dục mở vào quản lý và giảng dạy trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện?
- PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: Thuận lợi lớn nhất của giáo dục mở là công nghệ số giúp tri thức vượt qua giới hạn về không gian, thời gian và phương thức học tập. Người học có thể tiếp cận nguồn học liệu đa dạng, học theo tiến độ cá nhân; các trường đại học cũng có cơ hội chia sẻ nguồn lực, nâng cao chất lượng đào tạo và mở rộng hợp tác.
Tuy nhiên, để những lợi thế này phát huy hiệu quả, các cơ sở giáo dục cần vượt qua nhiều rào cản. Khó khăn không chỉ nằm ở hạ tầng công nghệ mà còn ở tư duy quản lý, năng lực số của giảng viên, chất lượng học liệu và cơ chế công nhận kết quả học tập. Vì vậy, giáo dục mở cần được xem là một chiến lược đổi mới giáo dục, chứ không đơn thuần là đưa bài giảng lên mạng.
Với Trường Đại học Lạc Hồng, việc gắn chuyển đổi số với nhu cầu thực tiễn của người học và doanh nghiệp là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời mở rộng cơ hội học tập suốt đời.
- Trong vai trò quản lý, ông đánh giá thế nào về việc xây dựng kho Tài nguyên Giáo dục Mở (OER) dùng chung giữa các trường đại học? Cần có cơ chế, chính sách gì để khuyến khích giảng viên chia sẻ học liệu, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của họ?
- PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: Xây dựng kho Tài nguyên Giáo dục Mở dùng chung giữa các trường đại học là hướng đi cần thiết, giúp giảm trùng lặp trong biên soạn, nâng cao chất lượng học liệu và tạo cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng hơn.
Để kho học liệu phát huy hiệu quả, trước hết cần tạo động lực để giảng viên tham gia chia sẻ. Theo đó, cần có cơ chế ghi nhận đóng góp, hỗ trợ kinh phí biên soạn, đánh giá chất lượng học liệu và quy định rõ quyền sử dụng, chỉnh sửa, chia sẻ. Giáo dục mở không có nghĩa là từ bỏ bản quyền; tác giả cần được ghi nhận và có quyền lựa chọn phạm vi, điều kiện cấp phép phù hợp.
Bên cạnh cơ chế bảo vệ quyền tác giả, các trường nên thống nhất chuẩn dữ liệu và quy trình kiểm duyệt để học liệu có thể được chia sẻ, tìm kiếm và tái sử dụng thuận lợi. Khi nguồn tài nguyên được chuẩn hóa và có cơ chế vận hành phù hợp, việc hợp tác học thuật giữa LHU với các cơ sở giáo dục khác cũng có thêm điều kiện phát triển, qua đó đưa tri thức đến gần người học hơn.
- Giáo dục mở đề cao khả năng tự học và tính linh hoạt. Theo ông, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) có thể hỗ trợ nhà quản lý theo dõi, đánh giá chất lượng đầu ra của người học như thế nào để bảo đảm uy tín đào tạo?
- PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: AI và dữ liệu lớn có thể giúp nhà trường theo dõi tiến độ học tập, phát hiện sớm những nội dung sinh viên còn yếu, cá nhân hóa hoạt động hỗ trợ và phân tích mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra.
Chẳng hạn, dữ liệu từ bài kiểm tra, bài tập và quá trình thực hành giúp giảng viên nhận diện những nhóm sinh viên cần hỗ trợ thêm, thay vì chờ đến kỳ thi cuối kỳ mới phát hiện vấn đề. Tuy nhiên, dữ liệu và công nghệ chỉ cung cấp thêm căn cứ cho các quyết định quản lý, không thể thay thế hoàn toàn đánh giá chuyên môn của giảng viên.
Do đó, để ứng dụng công nghệ vừa nâng cao hiệu quả quản lý vừa bảo đảm uy tín đào tạo, nhà trường phải kiểm soát độ chính xác của dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân, minh bạch tiêu chí đánh giá và kiểm tra năng lực thực chất của người học. Với LHU, việc kết hợp công nghệ với thực hành, nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp sẽ giúp đánh giá tốt hơn khả năng vận dụng kiến thức của sinh viên, thay vì chỉ dựa vào kết quả thi.
Kết nối doanh nghiệp, mở rộng cơ hội học tập bình đẳng
- Việc mở rộng hệ sinh thái giáo dục mở, kết nối nhà trường với doanh nghiệp và các tổ chức giáo dục quốc tế, sẽ tạo ra những cơ hội gì để người học tiếp cận tri thức, nâng cao năng lực thực tiễn và đáp ứng nhu cầu thị trường lao động?
- PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: Hệ sinh thái giáo dục mở giúp người học không chỉ tiếp cận kiến thức trên giảng đường mà còn học hỏi trực tiếp từ doanh nghiệp, chuyên gia và các cơ sở giáo dục quốc tế. Khi học liệu, chương trình đào tạo và môi trường thực hành được kết nối, sinh viên có thể cập nhật công nghệ mới, phát triển kỹ năng nghề nghiệp và thích ứng nhanh hơn với sự thay đổi của thị trường lao động.
Để đạt được điều đó, sự hợp tác cần đi vào thực chất thông qua các dự án thực tế, hoạt động thực tập, nghiên cứu ứng dụng và phối hợp xây dựng chương trình đào tạo. Qua đó, kiến thức được trang bị trong nhà trường có thể gắn kết chặt chẽ hơn với yêu cầu công việc, giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực thực tiễn.
Thực tiễn tại LHU cho thấy nhà trường đã triển khai hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với nhiều doanh nghiệp. Đây là nền tảng để tiếp tục mở rộng cơ hội học tập gắn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và sự phát triển của TP. Đồng Nai.
- Giáo dục mở hướng tới xóa bỏ rào cản học tập cho mọi đối tượng. Theo ông, cần có những giải pháp đồng bộ nào để tài nguyên giáo dục mở thực sự đến được với nhóm người học yếu thế, tránh tạo ra khoảng cách số mới?
- PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh: Muốn giáo dục mở thực sự công bằng, cần bảo đảm người học không chỉ được tiếp cận học liệu miễn phí mà còn có đủ điều kiện để sử dụng và học tập hiệu quả.
Vì vậy, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, từ mở rộng kết nối Internet, hỗ trợ thiết bị cho người học có hoàn cảnh khó khăn, thiết kế học liệu phù hợp với người khuyết tật đến cung cấp tài liệu có thể tải về để học ngoại tuyến và hướng dẫn kỹ năng số. Bên cạnh đó, cần có chính sách học bổng, hỗ trợ học tập và cơ chế phản hồi để kịp thời tháo gỡ khó khăn cho từng nhóm người học.
Từ góc nhìn này, hiệu quả của giáo dục mở không nên chỉ được đo bằng số lượng tài liệu được đưa lên mạng, mà còn ở khả năng tiếp cận, sử dụng và nâng cao năng lực của người học. Đây cũng là yêu cầu về trách nhiệm xã hội mà các trường đại học, trong đó có LHU, cần chú trọng khi triển khai chuyển đổi số và phục vụ cộng đồng.
Hội thảo Giáo dục mở châu Á – Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026) với chủ đề “Open Futures: Empowering Fair and Inclusive Higher Education in the Asia-Pacific” (Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương) do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, phối hợp cùng Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), Tạp chí Một Thế Giới và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA) đồng tổ chức vào ngày 23/10/2026 tại Hà Nội.
Đây là diễn đàn kết nối nghiên cứu, chính sách và thực hành, đặt giáo dục mở và OER bên cạnh AI có trách nhiệm, đổi mới số và chuyển đổi thể chế; qua đó tạo thêm không gian để các vấn đề của Việt Nam được đặt vào đối thoại khu vực và để kinh nghiệm từ Việt Nam tham gia mạng lưới tri thức quốc tế. Chương trình chuyên môn cũng được cấu trúc quanh ba nhóm vấn đề: OER và hạ tầng tiếp cận tri thức; sư phạm mở và tham gia bao trùm; AI có trách nhiệm, chính sách và chuyển đổi thể chế.
“OpenAP 2026 không chỉ là một hội thảo về tài nguyên giáo dục mở. Đây là một cuộc đối thoại về tương lai của giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI – một tương lai mà công nghệ phải mở rộng năng lực con người, tri thức phải được chia sẻ công bằng hơn, và mỗi quốc gia không chỉ là người tiếp nhận mà còn phải trở thành người kiến tạo tri thức. Tôi kỳ vọng từ Hà Nội, chúng ta có thể cùng nhau hình thành những kết nối mới, những ý tưởng mới và quan trọng hơn, một cam kết chung cho một tương lai giáo dục mở hơn, công bằng hơn, bao trùm hơn và nhân văn hơn”.
PGS.TS. Đỗ Văn Hùng
