Phá vỡ truyền thống trăm năm: Vì sao Hải quân Mỹ tính mua tàu hộ vệ do nước ngoài đóng?

Nếu thành hiện thực, đây sẽ là lần đầu tiên sau hơn một thế kỉ Hải quân Mỹ biên chế một tàu chiến không đóng trên đất Mỹ.

Tàu nhỏ nhưng khoảng trống lớn tới mức báo động

Kể từ sau chiến tranh Lạnh, hải quân Mỹ đã loại bỏ tàu hộ vệ khỏi biên chế, chỉ duy trì các tàu khu trục và tuần dương. Sau hai thập kỉ, chiến lược này đang “hổng” nghiêm trọng khi Mỹ thiếu tàu để duy trì hiện diện trên biển, trong khi các hải quân đối thủ lại mở rộng mạnh mẽ bằng tàu hộ vệ nhỏ nhưng vũ trang mạnh.

Để chạy đua, Mỹ cũng khởi động chương trình tàu hộ vệ của riêng mình. Tuy nhiên, cho tới nay Mỹ vẫn chưa hạ thủy được tàu nào. Tham vọng phi thực tế và động lực phải đảm bảo việc làm cho người Mỹ, đã khiến 3 nỗ lực đóng tàu có kết cục là một lớp tàu tồi tệ, một lớp tàu “chết yểu” và một lớp tàu khác chỉ mang tính “chắp vá”.

Tháng 11/2025, Bộ trưởng Hải quân Mỹ khi đó là ông John Phelan đã “khai tử” chương trình tàu hộ vệ Constellation, dự án được kỳ vọng sẽ lấp khoảng trống giữa tàu khu trục lớp Arleigh Burke và các tàu chiến LCS chất lượng tồi tệ. 6 tàu bị cắt xuống còn 2 sau khi chi phí mỗi tàu bị đội lên tới 1,5 tỉ USD.

Vấn đề chính của bê bối này nằm ở cách Hải quân Mỹ chọn thiết kế. Lớp Constellation dựa trên nền tảng tàu hộ vệ FREMM của Pháp và Italy. Nhưng khi đưa về Mỹ, các tiêu chuẩn khắt khe hơn buộc nhà máy phải chỉnh sửa gần như toàn bộ. Một cựu quan chức mua sắm của Hải quân thừa nhận với báo giới rằng chỉnh sửa thiết kế của người khác khó hơn nhiều so với tưởng tượng. Ngày giao tàu đầu tiên bị dời từ 2026 sang 2029.

Chương trình thay thế mang tên FF(X), dựa trên tàu tuần duyên lớp Legend, được kì vọng sẽ là “cứu cánh” do đã được kiểm chứng qua 10 tàu của lực lượng Tuần duyên Mỹ. Nhưng đến tháng 4/2026, HII/Ingalls Shipbuilding mới chỉ nhận được hợp đồng "hỗ trợ" trị giá 283 triệu USD. Điều này có nghĩa rằng công việc mới chỉ dừng ở mức chuẩn bị vật liệu và thiết kế, chưa phải hợp đồng đóng tàu thực sự. Bản thân thiết kế tàu tuần duyên “chắp vá” để đóng vai tàu chiến này cũng làm dấy lên nhiều hoài nghi.

Chính khoảng trống nan giải hiện tại đã mở đường cho ý tưởng tìm nguồn tàu bên ngoài nước Mỹ.

Quan ngại khi công nghệ vũ khí Mỹ có thể bị lộ

Tháng 8/2026, Nhà Trắng ban hành một bản ghi nhớ mở đường cho Lầu Năm Góc cân nhắc thiết kế tàu chiến nước ngoài, viện dẫn điều khoản miễn trừ "lợi ích an ninh quốc gia" trong Luật Hoa Kỳ (Title 10) để lách quy định cấm biên chế tàu chiến có xuất xứ nước ngoài. Ngày 13/8, Tổng thống Donald Trump ký một bản ghi nhớ cụ thể hóa cách tiếp cận này, cho phép đóng tối đa 2 chiếc đầu tiên của một lớp tàu mới tại xưởng nước ngoài, trước khi chuyển sản xuất về Mỹ. Giới quan sát gọi đây là "mô hình Phần Lan".

Tên gọi này bắt nguồn từ một thỏa thuận có thật. Tháng 10/2025, Phần Lan được giao đóng 4 tàu phá băng chuyên hoạt động vùng cực, dựa theo theo thiết kế của Canada. Thỏa thuận đó vận hành trơn tru và đang trở thành khuôn mẫu để Mỹ nhân rộng.

Các ứng viên được Mỹ xem xét đều đến từ các nền đóng tàu tiên tiến và có thành tích xuất khẩu. Tháng 7/2025, Thổ Nhĩ Kỳ ký bán 2 tàu hộ vệ lớp Istanbul đầu tiên cho Indonesia. Tháng 1/2026, Qatar đứng ra tài trợ 1 tỉ USD để Indonesia mua thêm 2 tàu nữa.

Ở châu Á, tàu hộ vệ lớp Mogami của Nhật Bản đã được Australia chọn làm nòng cốt tương lai của hải quân xứ sở chuột túi. Phần lớn số tàu sẽ được đóng tại Australia, mô hình mà Mỹ cũng rất muốn theo đuổi.

Hàn Quốc còn có thành tích xuất khẩu đáng kể hơn. HD Hyundai Heavy Industries đã đóng cho Philippines 2 tàu hộ vệ HDC-2600. Tháng 12/2025, Manila đã đặt mua thêm 2 chiếc nữa, dự kiến giao năm 2029. Ngoài ra Seoul cũng đang chào bán biến thể HDF-4000TH của tàu hộ vệ lớp Chungnam cho Thái Lan.

Nhưng áp dụng mô hình tàu phá băng cho tàu chiến là một phép so sánh khập khiễng. Tàu phá băng là tàu hậu cần không vũ trang, không mang các hệ thống chiến đấu công nghệ cao, nhạy cảm. Một tàu hộ vệ phải có radar, pháo, tên lửa, phần mềm điều khiển. Để trang bị theo yêu cầu, Mỹ phải đưa các hệ thống đó cho đơn vị đóng tàu lắp đặt, một quá trình chuyển giao không dễ dàng và tiềm ẩn nhiều biến số.

Hiệp hội Đóng tàu Mỹ cảnh báo, đây là rủi ro an ninh nếu để lộ ra nước ngoài, dù là ở nhà máy của đồng minh. Tổ chức này nhấn mạnh, đóng tàu quân sự không phải là đóng tàu thương mại thông thường.

Ải Quốc hội khó qua

Nhưng chính quyền Trump khó có thể mặc nhiên áp dụng “mô hình Phần Lan” này. Cả bản dự thảo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm tài khóa 2027 của Ủy ban Quân vụ Thượng viện lẫn Hạ viện đều đã đưa vào điều khoản cấm mua "tàu chiến đấu" đóng ở xưởng nước ngoài. Bản của Thượng còn xóa bỏ hẳn quyền miễn trừ tổng thống trong Title 10 mà Nhà Trắng đang dựa vào để lách luật, chỉ giữ lại một ngoại lệ hẹp cho tàu hậu cần phụ trợ. Bản của Hạ viện cấm mọi khoản ngân sách chi cho hợp đồng mua tàu chiến đóng ở xưởng nước ngoài.

Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng (OMB) đã kịch liệt phản đối, cho rằng các quy định này không phù hợp với đề xuất lập pháp ưu tiên của chính quyền. Đại tá Ron Flanders, người phát ngôn của Văn phòng Trợ lý Bộ trưởng Hải quân phụ trách nghiên cứu, phát triển và mua sắm, nói với USNI News rằng "Tổng thống đã chỉ đạo Hải quân quyết liệt tăng năng lực đóng tàu trong nước, kể cả thông qua việc tận dụng kỹ năng đóng tàu và chuyên môn công nghiệp của các đồng minh".

Ông Flanders nhấn mạnh, Hải quân Mỹ đang phát triển các phương án để nhận tàu nhanh hơn, đồng thời đảm bảo mở rộng lực lượng lao động tại các xưởng đóng tàu Mỹ, nhưng khéo léo không xác nhận trực tiếp khả năng mở một cuộc đấu thầu quốc tế để mua tàu hộ vệ.

Cuộc giằng co này chưa ngã ngũ vì phiên bản cuối cùng của NDAA 2027 vẫn chưa được công bố. Trong lúc chờ đợi, Quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao đã chỉ đạo văn phòng trợ lý bộ trưởng phụ trách mua sắm thực hiện một nghiên cứu đánh giá các phương án tàu chiến quốc tế, tàu vận tải Ro-Ro và tàu chở dầu tiếp liệu cho Bộ Tư lệnh Vận tải biển Quân sự. Hạn chót nộp báo cáo này là ngày 12/11 tới.

Song song đó, các quan chức cấp cao của Hải quân đã liên tục sang thăm các xưởng đóng tàu Hàn Quốc trong năm 2026. Một phái đoàn của Ủy ban Chuẩn chi Hạ viện đã tới thăm HD Hyundai và Hanwha Ocean hồi tháng 7. Cựu Chuẩn đô đốc 3 sao Richard Breckenridge, hiện là cố vấn cấp cao về đóng tàu của Hải quân, đã đến nhiều xưởng đóng tàu Hàn Quốc vào cuối tháng 8.

Hiện vẫn chưa có gì ngã ngũ cho tới khi Hải quân Mỹ đưa được ra một phương án cụ thể về mua sắm tàu hộ vệ trước khi Quốc hội thông qua đạo luật xóa bỏ quyền miễn trừ mà kế hoạch đang dựa vào. Nếu Thượng viện giữ nguyên quan điểm, tham vọng mở rộng đội tàu đang căng mình khắp toàn cầu của Hải quân Mỹ có thể sẽ lại gặp khó.

Vì sao Hải quân Mỹ vẫn duy trì lớp tàu chiến tệ nhất của mình?

"Quá tam ba bận": Nỗ lực mới để có tàu hộ vệ của Hải quân Mỹ