Vì sao Hải quân Mỹ vẫn duy trì lớp tàu chiến tệ nhất của mình?
Sau gần hai thập kỷ vật lộn và hàng chục tỷ USD tiêu tốn, Chính phủ Mỹ đã biên chế 35 con tàu được đánh giá là... vô dụng. Đó là lớp “tàu chiến cận duyên” (Littoral Combat Ship - LCS).
Mặc dù vậy, Mỹ vẫn vừa loại biên, vừa hạ thủy tàu LCS mới. Điều này thể hiện một nghịch lý của bộ máy quân sự - quốc phòng Mỹ, đó là Lầu Năm Góc vẫn tiếp tục mua thêm tàu dù Hải quân biết rõ những con tàu này tệ hại.
Màn thể hiện đáng thất vọng
Cuộc xung đột Iran chứng kiến eo biển Hormuz bị đóng bởi lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
IRGC thực hiện điều này bằng nhiều cách, trong đó có thả ước tính khoảng 80 quả thủy lôi trong khu vực.
Các biện pháp đe dọa và đánh phá của IRGC đột ngột làm tăng rủi ro khi đi qua eo biển, đẩy phí bảo hiểm cho các tàu hàng lên mức chóng mặt, đến mức gần như không ai có thể đi qua nếu không có sự cho phép của IRGC hoặc được Hải quân Mỹ bảo vệ. Thủy lôi còn nguy hiểm hơn do chúng chìm dưới nước. Chỉ cần có tin khu vực có thủy lôi cũng đủ để làm chùn bước tàu thuyền.
Để giải quyết mối đe dọa thủy lôi, loại trang bị thiết yếu là các tàu quét mìn. Tuy nhiên, Mỹ lại loại biên các tàu quét mìn lớp Avenger vào tháng 9 năm 2025.
Loại tàu được thiết kế cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi còn lại của Hải quân Mỹ là các tàu LCS. Thế nhưng chỉ ba tàu LCS trong biên chế được trang bị module rà phá thủy lôi.
Tính đến nay, không có bằng chứng nào cho thấy tàu LCS đang rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Theo Naval News, các module thiết bị sử dụng trên tàu LCS liên tục gặp sự cố, trong một số trường hợp còn mất khả năng chiến đấu hoàn toàn.
Không phải LCS mà là các khu trục hạm lớp Arleigh Burke mới là những tàu chủ lực của Mỹ ở khu vực huyết mạch này.
Tại sao chương trình LCS thất bại?
Đô đốc Vern Clark, Tư lệnh Tác chiến Hải quân từ năm 2000 - 2005, đã hình dung ra một khái niệm mang tính cách mạng: Đóng một loại tàu tốc độ cao cho nhiệm vụ tác chiến mặt nước, chống ngầm và rà phá thủy lôi. Chỉ cần 24 giờ là có thể chuyển đổi sang nhiệm vụ khác nhờ tính module hóa.
Hải quân Mỹ còn nóng lòng đưa các tàu này vào hoạt động đến mức không thể quyết định giữa hai mẫu thiết kế hoàn toàn khác nhau, mà thay vào đó chọn cả hai. Lockheed Martin đóng biến thể Freedom. Austal USA đóng biến thể Independence.
Nhưng việc có hai thiết kế khác nhau từ hai nhà thầu khác nhau đồng nghĩa với việc quản lý tăng gấp đôi rắc rối. Hai chuỗi cung ứng riêng biệt, hai quy trình huấn luyện khác nhau, và hai bộ phụ tùng hoàn toàn khác nhau.
Lỗi kỹ thuật “bủa vây” tàu LCS từ khi rời bản vẽ. Tàu lớp Freedom sử dụng hệ thống truyền động phức tạp quá mức. Nếu đẩy tàu lên tốc độ tối đa như nhà sản xuất quảng cáo, hộp số tàu có nguy cơ bị phá hủy.
Các tàu lớp Independence làm bằng nhôm cũng đối mặt với vấn nạn bị ăn mòn thân vỏ. Tình trạng này nghiêm trọng đến mức Hải quân phải giới hạn hoạt động của các tàu này ở điều kiện sóng cao không quá 2,4 mét.
Tại sao vẫn đóng khi Hải quân không muốn chúng?
Một nghịch lý đang diễn ra, đó là Hải quân Mỹ vừa loại biên tàu LCS, nhưng lại vẫn nhận thêm tàu mới. Lực lượng này đã cho nghỉ hưu 7 trên tổng số 35 tàu LCS trong biên chế, trong đó có tàu mới phục vụ được 4 năm. Song song với đó thì tàu USS Cleveland lại được hạ thủy năm 2023 trong một buổi lễ gây tranh cãi, vì đã suýt nhấn chìm một tàu kéo đang neo đậu.
Trong giới công nghệ quân sự, tình trạng này được gọi là "chương trình thây ma". Khi một dự án quân sự quy mô lớn đã tạo đủ đà, các nhà thầu quốc phòng phân bổ việc sản xuất ra hàng chục khu vực. Một lượng ngân sách khổng lồ chảy vào kinh tế địa phương, tạo động lực chính trị để không thể dừng dự án. Cho dù tính năng kỹ thuật hay thực tế chiến đấu đều yếu kém, quán tính thể chế lại quá mạnh để có thể dừng lại.
Điều này đạt đến mức phi lý khi hai Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ liên tiếp ban hành lệnh giới hạn số lượng tàu LCS vì chúng là gánh nặng. Hải quân tuyên bố rõ ràng trong các phiên điều trần ngân sách rằng họ không muốn thêm bất kỳ thân tàu nào. Thế nhưng, Quốc hội Mỹ vẫn phớt lờ giới tướng lĩnh.
Các nhà thầu quốc phòng chi hàng triệu đô la vận động hành lang để giữ cho dây chuyền tiếp tục chạy. Các thượng nghị sĩ và dân biểu có động lực bảo vệ các nhà máy đóng tàu tại bang nhà. Vì vậy, họ đã ép Lầu Năm Góc mua thêm tàu LCS.
Thực tế là nếu Hải quân Mỹ ngừng nhận những con tàu lỗi này, các nhà máy đóng tàu chuyên dụng có thể phá sản, khiến Washington mất đi năng lực đóng các chiến hạm trong nước. Vì vậy, dây chuyền lắp ráp cứ tiếp tục vận hành, cho ra đời những con tàu kém chất lượng mà hải quân không muốn và không thể sử dụng an toàn.
Tương lai của đội tàu LCS về đâu?
Hải quân Mỹ đang phải đối mặt với một di sản đầy nguy hiểm. Bên cạnh sự yếu kém rõ ràng của các tàu LCS, các con tàu này giờ đang phải đối mặt với những mối đe dọa vượt xa khả năng của chúng.
LCS được thiết kế để chống cướp biển và tàu cao tốc nhỏ, nhưng trước tên lửa hiện đại hoặc drone, tàu hoàn toàn không có khả năng chống trả.
“Cứu cánh” duy nhất của các tàu LCS còn lại là việc Mỹ hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng về tổng số tàu trong khi cố gắng đối phó với hải quân Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng.
Dù là một mẫu tàu đầy khiếm khuyết, đó vẫn là một con số trong biên chế. Vì vậy, Hải quân Mỹ buộc phải sử dụng chúng để duy trì hiện diện trên biển. Các tàu LCS được giao nhiệm vụ “dễ thở” như tuần tra chống ma túy. Bằng cách này, ít nhất chúng có thể giúp giải phóng các khu trục hạm Arleigh Burke cho các nhiệm vụ chiến đấu thực sự.
Tuy nhiên, yếu kém vẫn đang bộc lộ rõ khi nhiệm vụ trở nên khó khăn, như rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. Thậm chí, khu vực biển này có đủ các đặc điểm “cận duyên” như trong tên gọi của các tàu LCS. Thế nhưng tới nay lớp tàu này thực sự xứng đáng với danh hiệu tàu chiến tệ hại nhất Hải quân Mỹ.
