Phát triển dịch vụ tin cậy xuyên biên giới trong thời đại AI

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử toàn cầu cùng sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập các cơ chế xác thực an toàn và pháp lý đồng bộ.

Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới đã trở thành chủ đề trung tâm được thảo luận sôi nổi tại Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI” do Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 29/10/2026 tại Quảng Ninh, nằm trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 (VIDW 2026).

Hội thảo quy tụ nhiều cơ quan quản lí, tổ chức quốc tế và tập đoàn công nghệ lớn nhằm thảo luận về chiến lược chuyển đổi từ mô hình niềm tin quốc gia sang hệ sinh thái niềm tin số liên thông toàn cầu.

Khuôn pháp lí và định hướng phát triển dịch vụ tin cậy xuyên biên giới tại Việt Nam

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng thể chế và hạ tầng kỹ thuật để bảo đảm an toàn cho các giao dịch điện tử. Sự ra đời của Luật Giao dịch điện tử 2023 cùng Nghị định số 23/2025/NĐ-CP ban hành ngày 21/02/2025 đã tạo hành lang pháp lí toàn diện cho việc quản lí và phát triển lĩnh vực này.

Ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm NEAC, đã chia sẻ lộ trình phát triển của Việt Nam từ việc cung cấp chữ kí số đơn thuần đến việc thiết lập hạ tầng niềm tin số tích hợp. Theo Nghị định 23/2025/NĐ-CP, dịch vụ tin cậy tại Việt Nam bao gồm ba loại hình cốt lõi: dịch vụ cấp chứng thư chữ ký số, dịch vụ cấp con dấu thời gian và dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu.

Tầm nhìn của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu giao dịch trong nước mà còn hướng tới mục tiêu công nhận lẫn nhau về chữ kí số và dịch vụ tin cậy với các đối tác quốc tế. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam cắt giảm chi phí tuân thủ, tối ưu hóa quy trình thủ tục xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu.

Kinh nghiệm quốc tế từ Liên minh Châu Âu và khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Để hiện thực hóa khả năng công nhận lẫn nhau, việc tham khảo kinh nghiệm và chuẩn mực quốc tế đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Đại diện cho khối doanh nghiệp Châu Âu, ông Fábio Rego, Giám đốc Giải pháp kinh doanh và Tuân thủ tại Ascertia (Vương quốc Anh), đã phân tích sâu sắc về khung pháp lí eIDAS 2.0 của Liên minh Châu Âu (EU). Khung quy định này không chỉ mở rộng phạm vi của các dịch vụ tin cậy mà còn tạo tiền đề cho việc xây dựng Ví định danh số Châu Âu (EU Digital Identity Wallet).

Ông Fábio Rego nhấn mạnh rằng, trong kỉ nguyên AI, các hệ thống tác tử AI tự động (AI agents) sẽ thay mặt con người thực hiện hàng triệu giao dịch mỗi giây. Điều này đòi hỏi danh sách tin cậy (Trust List) và các chứng thư số phải được thiết kế theo dạng dữ liệu mà máy tính có thể tự động đọc và xác thực (machine-readable). Khả năng liên thông phải được bảo đảm đồng bộ trên cả bốn lớp: pháp lí, giám sát, kỹ thuật và vận hành.

Thách thức và lộ trình hợp tác trong khu vực ASEAN

Ở góc độ khu vực, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư kí Hiệp hội PKI Châu Á (APKIC), đã công bố kết quả khảo sát thực hiện trên 36 khu vực pháp lí trong năm 2026. Khảo sát chỉ ra rằng rào cản lớn nhất đối với giao dịch xuyên biên giới không nằm ở thuật toán mã hóa mà nằm ở sự thiếu đồng bộ về tiêu chuẩn đánh giá sự tuân thủ và chính sách cấp phát chứng thư số giữa các quốc gia.

Ông đề xuất một lộ trình hợp tác thực tiễn gồm 4 bước: Khám phá bức tranh thể chế, Đồng bộ hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, Thử nghiệm hành lang pháp lí (Pilot) và tiến tới ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA).

Đồng quan điểm đó, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), đã nhấn mạnh bối cảnh triển khai Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA). Việc chuyển đổi từ kiến trúc niềm tin khép kín sang mô hình hạ tầng liên thông (Federated Infrastructure) giữa các quốc gia thành viên ASEAN sẽ là chìa khóa để khai mở tiềm năng kinh tế số trị giá hàng nghìn tỉ USD cho toàn khu vực.

Hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ và góc nhìn từ doanh nghiệp công nghệ

Sự hợp tác giữa các quốc gia phát triển và các nền kinh tế đang phát triển giữ vai trò then chốt trong việc thu hẹp khoảng cách công nghệ trong xác thực số.

Trong bài phát biểu của mình, ông John Mills, Phó Trợ lý Ngoại trưởng thuộc Cục Chính sách Không gian mạng và Kỹ thuật số (Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ), đã đánh giá cao những bước tiến mạnh mẽ của Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế số.

Ông John Mills khẳng định Hoa Kỳ cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong việc xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thúc đẩy khả năng liên thông đối với chữ ký điện tử và định danh số. Sự hợp tác này không chỉ hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ hai nước mà còn tạo dựng một môi trường thương mại số minh bạch, an toàn và đáng tin cậy.

Ở góc độ thực thi của doanh nghiệp trong nước, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực chữ ký số FPT IS (Tập đoàn FPT), đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tế trong việc làm chủ công nghệ và triển khai các giải pháp xác thực cho hàng triệu người dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam.

Doanh nghiệp Việt Nam hiện đã chuẩn bị đầy đủ về mặt hạ tầng kỹ thuật, sẵn sàng tích hợp các tiêu chuẩn quốc tế để kết nối với hệ thống chứng thực của các đối tác nước ngoài ngay khi các thỏa thuận công nhận lẫn nhau được ký kết.

Hội thảo đã khẳng định rằng, trong kỉ nguyên trí tuệ nhân tạo, niềm tin số không thể tự nhiên tồn tại nếu thiếu đi một hạ tầng kỹ thuật vững chắc và hành lang pháp lí chặt chẽ.

Sự chủ động của Việt Nam trong việc hoàn thiện chính sách nội địa, kết hợp cùng việc mở rộng hợp tác song phương và đa phương với các tổ chức hàng đầu như APKIC, EU hay Hoa Kỳ, đang đặt nền móng vững chắc cho sự hội nhập sâu rộng. Việc triển khai thành công các giải pháp xác thực và liên thông quốc tế sẽ là bệ phóng đưa nền kinh tế số Việt Nam phát triển nhanh chóng, an toàn và bền vững trong tương lai.