Phim AI càng thu lợi, năng suất lao động của Trung Quốc càng suy giảm?
Sự phát triển của các mô hình AI tạo video đang mở ra giai đoạn thương mại hóa mới như "trăm hoa đua nở" cho ngành công nghiệp phim AI Trung Quốc.
Từ phim ngắn, phim hoạt hình đến những tác phẩm điện ảnh dài tập, công nghệ làm phim AI hứa hẹn giảm chi phí sản xuất và mở rộng khả năng khai thác nội dung. Tuy nhiên, đằng sau cuộc đua tăng trưởng là một vấn đề ngày càng đáng chú ý: Thuật toán đang giúp người xem tiếp cận nội dung hay khiến họ khó thoát khỏi màn hình?
Phim AI trở thành động lực mới của ngành giải trí Trung Quốc
Thị trường nội dung AI tại Trung Quốc đang chứng kiến sự chuyển dịch đáng chú ý, khi các ứng dụng tạo video và phim ngắn AI dần vượt khỏi giai đoạn thử nghiệm công nghệ để tiến vào cuộc đua thương mại hóa.
Theo dữ liệu của QuestMobile được công bố trong thông tin thị trường ngày 4/11, hệ sinh thái ứng dụng của Tập đoàn ByteDance trong tháng 9 có sự thay đổi đáng chú ý. Ba ứng dụng dẫn đầu về lượng người dùng hoạt động sau khi loại trùng lần lượt là Đẩu Âm (Douyin) với 1,029 tỉ người, Hồng Quả miễn phí đoản kịch (Hongguo Free Short Drama) với 430 triệu người và Đậu Bao (Doubao) với 419 triệu người. Như vậy, Hồng Quả đã vượt qua Đậu Bao để trở thành ứng dụng có lượng người dùng lớn thứ hai trong hệ sinh thái này.
Đáng chú ý, quy mô người dùng video ngắn tại Trung Quốc đã tăng từ 10 triệu lên 400 triệu chỉ trong chưa đầy ba năm, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm đạt 443,1%. Những con số cho thấy phim ngắn không còn là một hình thức giải trí bên lề mà đã trở thành một thị trường nội dung quy mô lớn, đủ sức thu hút dòng vốn và sự quan tâm của các doanh nghiệp công nghệ.
Sự xuất hiện của AI tiếp tục tạo thêm động lực cho thị trường. Khả năng tạo hình ảnh, chuyển động, giọng nói và điều khiển góc máy của các mô hình AI nội địa Trung Quốc ngày càng được cải thiện, giúp rút ngắn thời gian sản xuất và giảm chi phí cho những nội dung vốn đòi hỏi nhiều nhân lực.
Theo nhận định của Chứng khoán Chiêu Thương, ngành video AI đang chuyển từ giai đoạn đổi mới công nghệ sang giai đoạn hiện thực hóa giá trị thương mại. Phim ngắn AI và phim hoạt hình AI là những lĩnh vực đầu tiên đón nhận nhu cầu người dùng, đồng thời tạo ra doanh thu trên quy mô lớn.
Xa hơn, khi những bộ phim AI có thời lượng trung bình và dài, thậm chí phim điện ảnh AI, lần lượt được đưa vào sản xuất và phát hành, thị trường có thể mở rộng sang những phương thức khai thác thương mại mới trên màn ảnh rộng.
Điều này cũng đồng nghĩa cuộc cạnh tranh trong ngành sẽ thay đổi. Nếu trước đây doanh nghiệp tập trung mở rộng năng lực sản xuất nội dung, giai đoạn tiếp theo sẽ đòi hỏi chất lượng tác phẩm, hiệu quả phân phối và khả năng chuyển đổi người xem thành doanh thu.
Khi thuật toán biến giải trí thành sự lệ thuộc
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của phim ngắn AI cũng đặt ra những câu hỏi về trách nhiệm của nền tảng đối với người dùng. Nếu câu chuyện thương mại hóa xoay quanh chi phí sản xuất, doanh thu và quy mô người xem, thì mặt trái của mô hình tăng trưởng dựa trên thời gian sử dụng lại ít được chú ý hơn.
Một cuộc tranh luận gần đây tại Trung Quốc về hệ sinh thái các nền tảng phim ngắn cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở sự cạnh tranh giữa phim ngắn, phim AI và điện ảnh truyền thống. Những hình thức này có thể cùng tồn tại, phục vụ những nhu cầu giải trí khác nhau. Vấn đề đáng quan tâm hơn là những tác động tiêu cực phát sinh khi nền tảng tìm cách giữ chân người dùng bằng mọi giá.
Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, phim ngắn có sức hấp dẫn riêng. Nội dung dễ tiếp cận, tình tiết nhanh, nhiều nút thắt và những cú đảo chiều liên tục giúp người xem nhanh chóng thoát khỏi áp lực thường nhật. Với một bộ phận người dùng, vài tập phim ngắn giống như liều thuốc xoa dịu cảm xúc sau một ngày làm việc mệt mỏi.
Nhưng chính đặc điểm này cũng khiến người xem dễ rơi vào trạng thái xem liên tục. Ban đầu, họ chỉ định dành vài phút giải trí, nhưng sau đó bị cuốn vào những tập tiếp theo và khó dừng lại. Thứ vốn là gia vị của đời sống dần trở thành một dạng phụ thuộc tinh thần.
Theo số liệu được công bố trong các thông tin về ngành nghe nhìn trực tuyến Trung Quốc, tính đến tháng 12/2025, thời gian sử dụng trung bình mỗi ngày của người dùng dịch vụ nghe nhìn trực tuyến đạt 201 phút, trong đó phim ngắn chiếm tới 129 phút. Với quy mô 1,099 tỉ người dùng, lượng thời gian dành cho loại hình nội dung này trở thành một con số khổng lồ.
Đáng lo ngại hơn, tác động không chỉ xuất hiện ở nhóm người trẻ. Trong tháng 10, phóng viên của Bán Nguyệt Đàm ghi nhận tại nhiều vùng nông thôn tỉnh Hà Nam, không ít người cao tuổi sống một mình bị cuốn vào các phim ngắn AI, sử dụng điện thoại gần như suốt ngày. Một số trường hợp có thời gian sử dụng vượt 10 giờ mỗi ngày.
Cũng trong tháng này, cụm từ "phim ngắn AI làm suy giảm khả năng tư duy" trở thành chủ đề được chú ý trên mạng xã hội Trung Quốc. Dù cách diễn đạt có phần cực đoan, những lo ngại về sức khỏe và khả năng tự kiểm soát thời gian là điều không thể bỏ qua. Người lớn tuổi có thể bị ảnh hưởng bởi việc duy trì tư thế cố định trong thời gian dài, trong khi một số người còn rơi vào những hình thức trả phí liên tục, gây thiệt hại tài chính.
Trách nhiệm vì thế không thể chỉ đặt lên vai người xem. Mỗi lần người dùng lướt màn hình, thuật toán lại thu thập thêm dữ liệu về sở thích và hành vi để điều chỉnh nội dung đề xuất. Khi vòng lặp giữa sở thích cá nhân và nội dung được phân phối liên tục củng cố lẫn nhau, quyền chủ động lựa chọn thời gian giải trí của người dùng có nguy cơ bị thu hẹp.
Từ ngày 1/9 năm nay, Trung Quốc đã triển khai Quy định quản lí phát triển phim ngắn trực tuyến, trong đó nghiêm cấm sử dụng các mô hình thuật toán nhằm dụ dỗ người dùng nghiện nội dung hoặc tiêu dùng quá mức. Trước quy định mới, một số nền tảng phim ngắn đã bắt đầu điều chỉnh cơ chế đề xuất để giảm mức độ kích thích hành vi xem liên tục.
Thực tế, vấn đề này không chỉ tồn tại ở phim ngắn. Trò chơi trực tuyến cũng sử dụng nhiều cơ chế như điểm danh nhận thưởng, thăng hạng, nhiệm vụ hàng ngày, mở hộp vật phẩm và so sánh thành tích giữa người chơi để kéo dài thời gian tương tác, thúc đẩy chi tiêu.
Suy cho cùng, giá trị của AI trong giải trí không chỉ nằm ở khả năng tạo ra những bộ phim hấp dẫn với chi phí thấp. Công nghệ chỉ thực sự tiến bộ khi giúp con người chủ động tận hưởng nội dung, thay vì biến họ thành đối tượng bị thuật toán dẫn dắt.