Phim ngắn câu view bằng giang hồ, bạo lực: Trách nhiệm thuộc về ai?
Dao súng, thanh toán, đại ca, đàn em được dựng thành phim ngắn và thu hút hàng triệu lượt xem. Khi giang hồ, bạo lực trở thành thứ có thể đổi lấy tương tác và tiền bạc, người làm nội dung không phải mắt xích duy nhất giúp nó tồn tại.
Phần nổi của tảng băng
Trên YouTube, mạng xã hội và các nền tảng video trực tuyến, không khó bắt gặp những phim ngắn xoay quanh đại ca, đàn em, trả thù, đánh nhau, dao súng và những màn thanh toán kiểu xã hội đen. Nhiều sản phẩm được làm thành từng tập, có kịch bản, diễn viên, đạo cụ và ê-kíp quay dựng. Bạo lực không còn xuất hiện trong vài clip bột phát mà được tổ chức thành nội dung để giữ người xem.
Một trường hợp vừa bị cơ quan chức năng xử lý là kênh YouTube Đời TV. Theo Bộ Công an, nhóm vận hành kênh thuê người đạo diễn, quay phim, chuẩn bị đạo cụ và mời một số nhân vật trong giới giang hồ mạng tham gia diễn xuất. Kẻ phản bội, Cuộc chơi sắp đặt, Phi vụ cuối cùng khai thác băng nhóm, dao kiếm, súng ống và đã thu hút hàng triệu lượt xem trên YouTube. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an sau đó khởi tố 17 bị can liên quan vụ án.
Trước đó, Công an TP.Hà Nội cũng xử lý nhóm Phạm Tuấn ENTERTAINMENT với các video, phim ngắn có bạo lực học đường, băng nhóm và cảnh sử dụng vũ khí để giải quyết mâu thuẫn. Những vụ đã bị xử lý mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Trên mạng vẫn còn nhiều nội dung khai thác giang hồ mạng, dao súng, đánh nhau và thanh toán để thu hút người xem.
Giang hồ trở thành nguyên liệu làm phim
Sự chú ý của đám đông từng góp phần biến một số “giang hồ mạng” thành hiện tượng, khi những phát ngôn, hành vi gây sốc và các màn đối đầu liên tục được xem, bình luận, chia sẻ. Những vụ việc gần đây cho thấy cách khai thác hình ảnh này đã thay đổi. Giang hồ trở thành nhân vật, thanh toán trở thành tình tiết, dao súng trở thành đạo cụ.
Thay vì chờ một vụ việc xảy ra rồi bật camera ghi lại, người sản xuất có thể viết sẵn xung đột, phân vai và dựng cảnh để tạo thành từng phim. Đời TV không hoạt động theo kiểu một người cầm điện thoại tự quay. Bộ Công an cho biết nhóm này thuê người tham gia đạo diễn, quay các phân cảnh, chuẩn bị đạo cụ và mời những nhân vật đã có người theo dõi trên mạng tham gia diễn xuất để tăng lượt xem, lượt thích và tương tác.
Trước đó, Công an TP.Hà Nội cũng xử lý nhóm sản xuất video của Phạm Tuấn ENTERTAINMENT với nội dung bạo lực học đường, băng nhóm và sử dụng vũ khí để giải quyết mâu thuẫn. Những trường hợp này cho thấy giang hồ mạng không còn chỉ là hiện tượng của vài cá nhân thích thể hiện. Nó đã trở thành nguồn chất liệu cho một nhóm sản phẩm giải trí trên mạng.
Bạo lực thành công thức câu view
Ở nhiều phim ngắn kiểu này, đại ca, trả thù, dao súng và những màn thanh toán được đẩy lên thành cao trào để kéo người xem. Công thức không chỉ xuất hiện ở ba phim của Đời TV. Đường cùng 3 - Lật mặt của Phạm Tuấn ENTERTAINMENT từng dàn dựng cảnh học sinh đánh nhau, cưỡng đoạt tài sản, đâm chém và thanh toán giữa các băng nhóm; đến thời điểm bị xử lý, video đã có hơn 2,7 triệu lượt xem.
Trước đó, Chạm mặt giang hồ cũng từng đạt hàng chục triệu lượt xem trên YouTube với nội dung xoay quanh thế giới giang hồ và các cảnh hành động bạo lực.
Khi một mô-típ liên tục kéo được hàng triệu lượt xem, nó rất dễ được lặp lại dưới tên phim khác, với xung đột mạnh hơn và cảnh bạo lực dày hơn. Lượt xem kéo theo tiền quảng cáo, độ nổi tiếng và sức hút của kênh, khiến bạo lực từ một chất liệu kể chuyện trở thành công cụ tạo tương tác.
Cục Cảnh sát hình sự đã cảnh báo người dân, nghệ sĩ, diễn viên “không tự ý quay, đăng tải, chia sẻ hoặc lan truyền các video, hình ảnh có nội dung tiêu cực, cổ xúy bạo lực” nhằm câu view, câu like, tăng tương tác để kiếm tiền. Cơ quan này cũng cảnh báo nội dung mang màu sắc xã hội đen có thể tác động đến nhận thức, nhất là với thanh thiếu niên.
Khán giả cũng góp phần nuôi sống dòng phim này
Phim giang hồ, bạo lực có thể được làm ra theo công thức, nhưng chỉ sống lâu khi còn người xem. Hàng triệu lượt xem, bình luận và chia sẻ chính là bằng chứng rõ nhất cho thấy loại nội dung này vẫn có sức hút. Với người sản xuất, con số đó đủ để quyết định tiếp tục làm phần mới, nhân bản mô-típ cũ hoặc đẩy mức độ xung đột lên cao hơn.
Sự tò mò của khán giả cũng góp phần duy trì vòng quay này. Một video bị chê phản cảm nhưng vẫn được kéo vào xem, bàn tán và chia sẻ rộng rãi thì trên thực tế vẫn đang được tiếp thêm lượng chú ý. Càng nhiều người tìm đến, sản phẩm càng có cơ hội kéo thêm lượt xem và tiếp tục được khai thác.
Chính ở đây, trách nhiệm của khán giả cần được nhìn nhận rõ hơn. Nếu những cảnh đại ca, dao súng, thanh toán vẫn đều đặn nhận về hàng triệu lượt xem, thì loại phim này chưa thiếu đất sống. Và một phần mảnh đất đó được tạo nên từ chính thói quen xem, bình luận và chia sẻ của công chúng.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý và nền tảng
Việc kiểm soát phim ngắn khai thác giang hồ, bạo lực không thể chờ đến khi một kênh bị phát hiện vi phạm hoặc một vụ án được khởi tố. Cơ quan quản lý cần theo dõi thường xuyên hoạt động phổ biến phim trên môi trường số, kiểm tra những nội dung có dấu hiệu cổ xúy bạo lực, xử lý vi phạm và buộc các chủ thể phát hành thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định.
Các nền tảng cũng giữ vai trò trực tiếp trong vòng đời của những sản phẩm này. YouTube, Facebook hay các dịch vụ video trực tuyến quyết định nội dung nào được đề xuất, tiếp cận thêm người xem và có thể kiếm tiền. Khi một video bạo lực vẫn được phân phối rộng, tiếp tục tạo tương tác và doanh thu, trách nhiệm kiểm soát không thể đẩy hết về phía người làm nội dung hay người xem.
Xử lý một vài kênh chỉ giải quyết phần đã lộ ra. Muốn hạn chế dòng phim câu view bằng giang hồ và bạo lực, cần kiểm soát đồng thời khâu sản xuất, phát hành, phân phối và kiếm tiền. Cơ quan quản lý phải theo kịp tốc độ phát tán, còn nền tảng phải chịu trách nhiệm với chính cơ chế đã đưa nội dung đến hàng triệu người xem.
