Phim ngắn AI đang 'bào tiền' khán giả Việt thế nào?
Đằng sau sức hút khó cưỡng đó là sự can thiệp sâu của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các thuật toán thao túng tâm lí, khiến không ít người xem rơi vào bẫy "móc túi" một cách vô thức.
Nghiện phim ngắn AI lúc nào không hay
Chỉ cần lướt Facebook, TikTok hay Reels, người dùng rất dễ bắt gặp những đoạn phim ngắn AI có chủ đề gây tò mò như "Chủ tịch giả nghèo", "Trả thù mẹ chồng", "Tiểu thư thất lạc"... Với thời lượng siêu ngắn và nội dung đẩy cao trào lên liên tục, các bộ phim này nhanh chóng cuốn người xem vào mạch truyện. Tuy nhiên, khi phim đang ở đoạn gay cấn nhất, hệ thống sẽ dừng lại và yêu cầu người dùng nạp tiền để xem tiếp.
Chị Nguyễn Thu Trang (30 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ kinh nghiệm "đau thương" của mình: "Ban đầu tôi chỉ định xem giải trí lúc nghỉ trưa vì thấy quảng cáo một bộ phim khá cuốn. 10 tập đầu hoàn toàn miễn phí. Đến tập 11, đúng lúc nhân vật chính chuẩn bị lật tẩy kẻ phản diện thì ứng dụng yêu cầu nạp 20.000 đồng để mở tập tiếp theo.
Số tiền nhỏ nên tôi nạp ngay. Nhưng mỗi tập sau đó lại thu thêm tiền, hoặc yêu cầu nạp gói 100.000 - 200.000 đồng để xem trọn bộ. Chỉ trong hai ngày cuối tuần, tôi nhẩm tính mình đã nạp gần 1,5 triệu đồng cho một bộ phim mà chất lượng diễn xuất lẫn kịch bản thực ra rất nhảm nhí".
Không riêng chị Trang, hàng ngàn khán giả Việt Nam, đặc biệt là giới văn phòng, nội trợ và người lớn tuổi, đang trở thành "nạn nhân" của các ứng dụng xem phim ngắn trả phí như ReelShort, DramaBox, ShortMax... Số tiền cho từng lần giao dịch rất nhỏ, chỉ từ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng, nhưng khi cộng dồn lại, con số có thể lên tới hàng triệu đồng mỗi tháng.
AI và thuật toán thao túng cảm xúc
Sự bùng nổ của dòng phim này gắn liền với sự phát triển vượt bậc của AI trong quy trình sản xuất nội dung. Trên thế giới, tác động của AI đối với điện ảnh truyền thống hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và đánh giá.
Tuy nhiên, ở mảng truyền hình, chương trình giải trí và đặc biệt là video ngắn, công nghệ này đã và đang hiện diện vô cùng mạnh mẽ. AI tham gia vào hầu hết các khâu sản xuất phim ngắn hiện nay như: Viết kịch bản tự động; Tối ưu hóa hình ảnh và âm thanh; Phân tích và thao túng hành vi.
Trong đó, phân tích và thao túng hành vi chính là "vũ khí" nguy hiểm nhất. Các thuật toán học máy theo dõi từng giây xem phim của người dùng, phân tích điểm dừng, tỉ lệ bỏ dở hay hành vi bấm chuyển tập để điều chỉnh nhịp độ kịch tính.
Thuật toán của các ứng dụng chiếu phim AI liên tục thao túng cảm xúc khán giả bằng nhịp độ kịch tính dồn dập. Bằng cách cài cắm các điểm nút "móc câu" ngay trước khi hết tập, AI kích thích não bộ tiết ra dopamine, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác tò mò và hưng phấn.
Sự gián đoạn đột ngột kết hợp với mức phí nhỏ lẻ tạo ra một phản xạ tâm lí: nạp tiền ngay lập tức để giải tỏa sự vô thức mà không kịp cân nhắc về giá trị thực sự của bộ phim.
Đánh giá về hiện tượng này, trao đổi với Một Thế Giới, chuyên gia tâm lí học - TS. Nguyễn Minh Thảo (Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội) nhận định: "Đây là một mô hình kinh doanh dựa trên sự kết hợp giữa tâm lí học hành vi và công nghệ dữ liệu lớn.
Việc ứng dụng AI giúp các nhà phát triển tối ưu hóa chi phí sản xuất xuống mức tối đa, đồng thời tăng tần suất xuất hiện của các yếu tố kích thích cảm xúc lên gấp nhiều lần. Người xem bị cuốn vào một 'vòng lặp thưởng' mà không nhận ra mình đang chi trả một số tiền rất lớn cho những nội dung có giá trị nghệ thuật thấp".
Ở góc độ pháp lí và bảo vệ người tiêu dùng, vị chuyên gia này cho rằng các ứng dụng này đang lách luật một cách tinh vi: "Nhiều ứng dụng sử dụng hình thức mua tiền ảo trong app rồi dùng tiền ảo đó đổi lấy tập phim. Việc không niêm yết rõ ràng tổng chi phí trọn bộ phim khiến người tiêu dùng khó hình dung tổng số tiền phải trả. Bên cạnh đó, việc kiểm soát nội dung và nguồn gốc các bộ phim ngắn do AI tạo ra hoặc việt hóa từ nước ngoài hiện vẫn còn nhiều lỗ hổng".
Sự phát triển của AI trong sản xuất nội dung không chỉ là câu chuyện riêng của Việt Nam, mà đang là mối quan tâm chung của ngành công nghiệp giải trí toàn cầu. Sự tiện lợi và tốc độ của AI là không thể phủ nhận, nhưng khi công nghệ bị lạm dụng để khai thác điểm yếu tâm lí nhằm trục lợi kinh tế, khán giả cần phải trở nên cảnh giác hơn.
Để tránh rơi vào "bẫy nạp tiền", TS Thảo khuyến cáo người xem cần đặt ra giới hạn ngân sách rõ ràng cho việc giải trí trực tuyến, tắt chế độ thanh toán tự động trên thiết bị di động và tỉnh táo nhận diện các chiêu trò thao túng cảm xúc từ các thuật toán AI. Công nghệ sinh ra để phục vụ con người, đừng để bản thân trở thành đối tượng bị thuật toán điều khiển và "moi tiền" một cách vô thức.
