Phó cục trưởng Cục Báo chí Nguyễn Văn Hiếu: Luật mới mở ra hệ sinh thái mới cho cơ quan báo chí
Luật Báo chí mới mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí, từ các nền tảng truyền thống đến mạng xã hội và các nền tảng số.
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới bên lề Tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo” (sáng 9/9), ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đây là bước mở ra một hệ sinh thái mới, tạo thêm dư địa để báo chí đổi mới cách tiếp cận độc giả, ứng dụng công nghệ và phát triển các nguồn thu theo quy định.
Công nghệ càng mạnh, bản lĩnh nhà báo càng quan trọng
- Thưa ông Nguyễn Văn Hiếu, trong thời buổi công nghệ hiện nay, nhà báo đang đứng trước làn sóng AI và các công nghệ được ứng dụng ngày càng nhiều. Vị trí của nhà báo trong thời buổi này như thế nào? Làm sao giữa làn sóng ứng dụng công nghệ như vậy, nhà báo vẫn là chính mình?
- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Thực ra, Luật Báo chí mới đã mở rộng rất nhiều không gian hoạt động cho báo chí. Bên cạnh những hoạt động truyền thống của báo in, báo điện tử trên tên miền, báo chí có quyền mở kênh nội dung trên không gian mạng, đăng phát nội dung trên các nền tảng số báo chí quốc gia.
Điều đó tạo ra một hệ sinh thái rộng hơn, giúp báo chí có thêm không gian lan tỏa thông tin, đưa thông tin đến bạn đọc, người nghe, người xem một cách hiệu quả hơn.
Cùng với sự mở rộng không gian hoạt động, công nghệ cũng mang đến cho báo chí nhiều công cụ mới. Nhà báo có thể sử dụng công nghệ để tạo ra những thể loại mới như infographic, longform, đồng thời ứng dụng AI, Big Data và nhiều công cụ khác để tìm kiếm, xử lí thông tin, dữ liệu.
Những công nghệ đó giúp nhà báo làm việc nhanh hơn, tốt hơn và có thể tạo ra nhiều sản phẩm báo chí hơn. Nhưng cần khẳng định rất rõ: công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế nhà báo, không thể thay thế chức năng và nghề nghiệp của báo chí.
AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân tích dữ liệu hay xử lí một số công đoạn trong quá trình sản xuất nội dung. Nhưng việc nhìn nhận vấn đề, kiểm chứng thông tin, lựa chọn góc tiếp cận và chịu trách nhiệm trước công chúng vẫn thuộc về người làm báo.
Vì vậy, công nghệ càng phát triển thì nhà báo càng phải giữ vững những nguyên tắc căn bản của nghề. Đó là khách quan, trung thực, tinh thần xây dựng và tinh thần giáo dục, nhân văn.
Chúng ta phải chủ động học công nghệ, trau dồi kỹ năng để làm nghề tốt hơn. Nhưng không nên nghĩ rằng công nghệ có thể thay đổi hay thay thế nghề nghiệp của mình. Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng không thể thay thế người làm báo.
Luật mới mở rộng không gian, tạo thêm cơ hội cho báo chí
- Trong Luật Báo chí mới có khá nhiều điểm mới. Điều gì khiến ông tâm đắc nhất?
- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Trong Luật Báo chí mới có một điểm tôi cho rằng rất đáng chú ý. Đó là cách tiếp cận rộng hơn, nhìn báo chí như một hệ sinh thái.
Luật đã thừa nhận và cho phép cơ quan báo chí mở kênh nội dung trên không gian mạng, trong đó có cả mạng xã hội xuyên biên giới. Đây là một điểm rất lớn, bởi nó mở rộng không gian để báo chí tiếp cận công chúng.
Không dừng ở việc đăng tải nội dung, cơ quan báo chí còn có thể tích hợp các dịch vụ để phát triển thêm, như thương mại điện tử, tài chính, giáo dục, kinh tế... Đây là cơ hội để báo chí phát triển gắn với kinh tế và công nghệ.
Thực tế, các cơ quan báo chí hiện nay đã có lượng độc giả và người dùng tương đối lớn trên cả mạng xã hội lẫn các kênh chính thống. Đây là một nguồn lực quan trọng để cơ quan báo chí xem xét, tận dụng và phát huy thế mạnh của mình, từ đó phát triển thêm các nguồn thu theo quy định.
Khi có uy tín và một cộng đồng độc giả lớn, cơ quan báo chí có thêm điều kiện để cung cấp nhiều dịch vụ hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bạn đọc và người dân. Điều quan trọng là phải khai thác được những lợi thế đó trong một hệ sinh thái báo chí hiện đại.
Công dân số phải biết kiểm chứng thông tin
- Hiện nay, trên mạng xã hội có nhiều thông tin độc hại, tiêu cực, kích động chống đối. Ông có thể chia sẻ cách nhận diện tin giả, tin thật, kiểm chứng thông tin và làm sao để trở thành một công dân số hiện đại, văn minh?
- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Phải nói rằng hiện nay, trên không gian mạng có rất nhiều thông tin. Trong đó có cả tin giả, tin sai sự thật với nhiều mục đích khác nhau.
Vì vậy, mỗi người dân, mỗi người tiếp nhận thông tin phải tự trang bị cho mình kỹ năng số cần thiết. Trước một thông tin trên mạng, không nên vội tin, vội chia sẻ mà cần kiểm chứng, đối chiếu với các nguồn tin đáng tin cậy.
Điều này cũng giống như hoạt động của báo chí. Khi làm nghề, phóng viên phải có nguồn tin chuẩn xác, phải kiểm chứng trước khi đưa thông tin đến công chúng. Trên không gian mạng, mỗi người sử dụng cũng cần có trách nhiệm tương tự với nội dung mình đăng tải, chia sẻ.
Mỗi cá nhân khi đưa thông tin lên mạng xã hội hay các nền tảng số đều phải chịu trách nhiệm về nội dung mình đưa ra. Đây là yêu cầu rất quan trọng để xây dựng một môi trường mạng lành mạnh, văn minh.
Pháp luật cũng đã quy định khá rõ về trách nhiệm đối với thông tin sai sự thật. Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị xử lí theo quy định của pháp luật về hành chính, dân sự hoặc hình sự.
Vì vậy, trở thành một công dân số hiện đại trước hết phải là người biết kiểm chứng thông tin, có trách nhiệm với nội dung mình chia sẻ và hiểu rằng mỗi hành động trên không gian mạng đều có thể tạo ra tác động đối với cộng đồng.
