Radar RV-02 của Việt Nam 'bắt' máy bay tàng hình ở khoảng cách 350km
Việt Nam đang phát triển mạng radar đa tầng gồm RV-02, VRS-2DM và V-ELINT 18, nhằm nâng cao khả năng phát hiện máy bay tàng hình, tăng cường năng lực phòng thủ hiện đại.
Thách thức không dành cho radar thông thường
Khi công nghệ tàng hình trở thành lợi thế chiến lược trong tác chiến hiện đại, radar- đặc biệt là những hệ thống đủ sức nhận diện các mục tiêu tàng hình - trở thành một phần thiết yếu trong năng lực phòng không của mỗi quốc gia.
Trong số những quốc gia đầu tư vào khả năng phát hiện mục tiêu tàng hình, Việt Nam đã nghiên cứu phát triển hệ thống radar đa tầng, kết hợp giữa công nghệ nhập khẩu và nội địa hóa, nhằm khắc chế các phương tiện bay có diện tích phản xạ radar siêu nhỏ.
Để nhận diện một máy bay tàng hình, radar thông thường gần như vô dụng nếu chỉ dựa vào các băng sóng cao như X-band hay Ku-band - nơi mà tính năng stealth (tàng hình) phát huy tác dụng mạnh nhất.
Chính vì thế, giải pháp được nhiều nước áp dụng, trong đó có Việt Nam, là sử dụng các loại radar hoạt động ở băng VHF (metric band) - vốn có bước sóng dài hơn, khả năng xuyên phá tốt hơn, từ đó tăng khả năng “nhìn thấy” mục tiêu dù chúng có thiết kế tán xạ sóng.
Ngoài ra, radar thụ động cũng đóng vai trò quan trọng khi không phát sóng mà vẫn có thể lần theo tín hiệu của đối phương.
“Mắt thần” RV-02, VRS-2DM và V-ELINT 18
Một trong những thành tựu đáng chú ý nhất của Việt Nam là radar RV-02, được phát triển từ mẫu Vostok-E do Belarus sản xuất.
Theo Sputnik Việt Nam, radar RV-02 hiện đã được nội địa hóa gần như hoàn toàn, sử dụng dàn anten chấn tử và hoạt động ở băng VHF - cho phép phát hiện máy bay tàng hình ở khoảng cách lên tới 100 - 137km trong môi trường bị gây nhiễu mạnh, và có thể đạt tầm tới 350km trong điều kiện lý tưởng.
Với RV-02, Việt Nam đã chứng minh được khả năng làm chủ công nghệ radar phức tạp, đồng thời tạo thế chủ động trong tác chiến phòng không thế kỷ XXI.
Không dừng lại ở nhập khẩu cải tiến, Việt Nam còn tự phát triển các mẫu radar chiến thuật mang tính năng độc lập và cơ động cao. Tiêu biểu là VRS-2DM - một sản phẩm của Viettel High Tech.
Radar này hoạt động trên sóng mét, có khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp và tàng hình ở khoảng cách lên tới 300km.
Theo báo Quân đội Nhân dân, VRS-2DM được thiết kế để dễ dàng triển khai trên nhiều địa hình, đồng thời tích hợp hiệu quả vào hệ thống phòng không hiện có của quân đội Việt Nam.
Nhờ bước sóng dài và độ phân giải vừa đủ, VRS-2DM trở thành một công cụ hữu hiệu để bù đắp khoảng trống phát hiện ở tầng thấp - nơi máy bay tàng hình thường chọn làm hướng tiếp cận tấn công.
Song song với các radar phát sóng chủ động, Việt Nam cũng đang tích cực phát triển các hệ thống trinh sát điện tử thụ động, tiêu biểu là V-ELINT 18 - dòng cảm biến được đánh giá là tương đương với hệ thống VERA-NG nổi tiếng của Cộng hòa Séc.
Điểm đặc biệt của radar thụ động là không phát ra bất kỳ tín hiệu nào, khiến đối phương không thể phát hiện để gây nhiễu hoặc tấn công chế áp. Thay vào đó, các hệ thống như V-ELINT 18 thu nhận tín hiệu từ mục tiêu - như sóng radar phản xạ, tín hiệu điều hướng, liên lạc hay thậm chí cả ADS-B - rồi xử lý để xác định tọa độ.
Mạng lưới radar đa tầng
Điểm chung của mạng radar mà Việt Nam đang xây dựng là sự liên kết đa tầng - đa băng sóng - đa chức năng.
Trong đó, radar RV-02 hoạt động như lớp cảnh giới tầm xa bằng sóng dài, VRS-2DM tạo lớp cảnh giới tầm thấp - trung, còn V-ELINT 18 làm nhiệm vụ thu thập thụ động, âm thầm nhưng hiệu quả.
Sự kết hợp này không chỉ giúp tăng xác suất phát hiện mục tiêu tàng hình, mà còn tạo ra lớp phòng thủ điện từ linh hoạt, khó bị vô hiệu hóa bởi các đòn tác chiến điện tử từ đối phương.
Ngoài ba hệ thống chủ lực nêu trên, một số dòng radar như VRS-MRS (AESA băng X) cũng được Việt Nam nghiên cứu phát triển cho mục tiêu bám bắt cuối giai đoạn (terminal tracking), kết hợp cùng các tổ hợp tên lửa phòng không từ tầm trung đến xa.
Dù không phải là radar chuyên chống tàng hình, nhưng khi tích hợp vào hệ thống cảnh giới đa lớp, VRS-MRS góp phần tăng hiệu quả dẫn bắn và phối hợp hỏa lực chính xác.
Có thể nói, Việt Nam đang tích cực chủ động trong việc nghiên cứu thiết kế, sản xuất và triển khai các loại radar phức hợp, góp phần nâng cao năng lực phòng không. Các radar như RV-02, VRS-2DM hay V-ELINT 18 không chỉ là sản phẩm công nghệ, mà là biểu tượng của một tư duy phòng thủ hiện đại.