Tài sản số từ ‘vùng xám’ đến ‘vùng sáng’: Cần tránh sai lầm như cá cược thể thao
“Chúng ta từng có bài học với thị trường cá cược thể thao, do điều kiện khắt khe nên chưa thể triển khai thành công. Với thị trường tài sản số, cần tránh lặp lại sai lầm này”, luật sư Nguyễn Thanh Hà nói.
Thận trọng bước đầu, chờ hoàn thiện luật
Tại Việt Nam, dòng vốn chảy vào thị trường tiền số đã vượt 220 tỉ USD, cho thấy sự trưởng thành đáng kể. Mức tăng trưởng 55% ổn định đã phản ánh sự phổ biến của tiền điện tử trong các lĩnh vực như chuyển tiền, chơi game và tiết kiệm cá nhân.
Tuy nhiên hầu như toàn bộ hoạt động giao dịch diễn ra trên các sàn giao dịch ở nước ngoài. Điều này khẳng định tiềm năng to lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về quản lý nhằm kiểm soát rủi ro an ninh tài chính, chống thất thoát nguồn vốn và bảo vệ người tham gia.
Trong tình hình đó, sự ra đời của Luật Công nghiệp công nghệ số, và đặc biệt là Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, đã mở đường cho việc quản lý và phát triển thị trường một cách minh bạch và bền vững. Giới chuyên gia nhìn nhận các chính sách mới đang mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam phát triển hệ sinh thái tài sản số.
Trả lời với phóng viên Một Thế Giới, luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBlaw cho rằng tài sản số ở “vùng xám” tiềm ẩn nhiều rủi ro cho nhà đầu tư lẫn người phát triển. Với việc thí điểm từ Nghị quyết 05, doanh nghiệp sẽ có cơ hội tham gia thị trường, nhà đầu tư được bảo vệ và Nhà nước có thể quản lý chặt chẽ hơn lĩnh vực này.
Dù vậy, theo ông Hà, các quy định chặt chẽ của nghị quyết cũng sẽ tạo ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. “Gần như các startup không có cơ hội tham gia thị trường này, trong khi các doanh nghiệp này thường mang đến nhiều ý tưởng sáng tạo”.
Ông Hà cho rằng tư duy quản lý cần thay đổi theo hướng cởi mở hơn. Nếu ở giai đoạn thí điểm mà các điều kiện quá ngặt nghèo, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ khó tham gia, thị trường khó hình thành.
“Chúng ta từng có bài học với thị trường cá cược thể thao, do điều kiện khắt khe nên chưa thể triển khai thành công. Với thị trường tài sản số, cần tránh lặp lại sai lầm này”, ông Hà nói và cho rằng chính sách phải đủ chặt chẽ để kiểm soát rủi ro, nhưng cũng cần đủ linh hoạt để thu hút doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia.
Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán nhà nước) cho rằng Nghị quyết 05 của Chính phủ là trong những nghị quyết khó, nhiều nội dung mới.
Bộ Tài chính xây dựng nghị quyết này nhằm mục tiêu cụ thể hóa chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết 57; thiết lập khung pháp lý đầu tiên về hoạt động giao dịch, chào bán tài sản mã hóa ở Việt Nam; hạn chế tình trạng lừa đảo trên thị trường; thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao năng lực phòng chống rửa tiền, đưa Việt Nam ra khỏi danh sách xám của FATF…
Ông Hòa cho hay lần đầu tiên Việt Nam có những quy định cơ bản về chào bán, phát hành, giao dịch tài sản mã hóa. “Tôi cho rằng đây cũng là điểm khó khăn, nhưng với các thị trường Thái Lan, Hong Kong họ cũng tiếp cận tương tự ở giai đoạn đầu. Sau này, chúng ta dần dần sẽ có những điều chỉnh chính sách”, ông Hòa nói.
Theo ông Hòa, Nghị quyết 05 không hướng tới việc quản lý công nghệ, không ngăn chặn đổi mới sáng tạo, mà chỉ hướng tới quản lý tổ chức cung cấp dịch vụ, nhà đầu tư và tổ chức phát hành. Thêm nữa, đây là thị trường mới, rủi ro, cần thời gian tuyên truyền để nhà đầu tư hiểu hơn về thị trường.
“Chúng tôi sẽ phối hợp cấp phép cho 5 tổ chức khi thí điểm. Sau khi kết thúc thí điểm thì thị trường vẫn hoạt động bình thường đến khi có pháp luật chính thức. Tôi cũng rất hy vọng chúng ta sẽ có một bộ luật hoàn chỉnh hơn cho thị trường”, ông Hòa nêu.
Dù vậy, nhiều ý kiến băn khoăn sau 6 tháng kể từ khi có sàn giao dịch trong nước được cấp phép thí điểm, người đang sở hữu tài sản mã hóa hóa nếu không mở tài khoản ở các sàn này, thì có bị xử lý hay không?
Làm rõ nội dung này, ông Tô Trần Hòa khẳng định: Nếu nhà đầu tư lưu giữ tài sản đó trong "ví" trên các sàn (không phải do Bộ Tài chính cấp phép), không thực hiện giao dịch thì không bị xử lý. Chỉ khi nhà đầu tư thực hiện giao dịch trên các sàn không được cấp phép thí điểm tại Việt Nam, sẽ bị xử lý theo quy định.
Chưa doanh nghiệp nào nộp hồ sơ đăng ký chính thức
Trả lời báo chí về tài sản mã hóa ở họp báo thường kỳ Bộ Tài chính vừa diễn ra, ông Hà Duy Tùng - Phó chủ tịch UBCKNN cho biết Nghị quyết 05 của Chính phủ quy định thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa tại Việt Nam. Cơ chế thử nghiệm này nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tham gia, đồng thời mở ra hướng phát triển mới cho thị trường.
Theo ông Tùng, hiện nay UBCKNN đang dự thảo văn bản hướng dẫn liên quan đến cấp phép, tiêu chí cấp phép, cũng như quy trình điều chỉnh, thu hồi giấy phép cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, chưa có doanh nghiệp nào nộp hồ sơ đăng ký chính thức.
Về nội dung này, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi bổ sung, Bộ Tài chính đã ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết 05, trong đó bao gồm nhiều nội dung liên quan đến chính sách thuế, quản lý thuế và kế toán. Bộ đã phân công cụ thể các đơn vị thực hiện, đồng thời phối hợp với UBCKNN và các cơ quan liên quan.
Thứ trưởng Chi cho biết một số doanh nghiệp đã bày tỏ quan tâm và trao đổi ở cấp kỹ thuật, chuẩn bị điều kiện cần thiết để có thể đăng ký chính thức trong thời gian tới.
Ông Chi nhấn mạnh Bộ Tài chính sẽ nỗ lực ban hành các quy định chi tiết sớm nhất, đồng thời phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan có liên quan để xem xét hồ sơ theo đúng quy định. Việc này nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia thị trường tài sản mã hóa một cách minh bạch, đúng pháp luật, đồng thời góp phần phát triển thị trường vốn.
"Việc phát triển thị trường chứng khoán, trong đó có thị trường tài sản mã hóa, là trách nhiệm chung của tất cả các bên. Mục tiêu lâu dài là hướng tới một thị trường minh bạch, hiện đại và bền vững, góp phần hỗ trợ nền kinh tế và doanh nghiệp trong huy động vốn hiệu quả", ông Chi chốt lại.
