Các nước đua nhau phát triển ‘tàu mẹ’ UAV
Ngành công nghiệp quốc phòng thế giới đang chuyển mạnh sang phát triển các nền tảng cỡ lớn, có khả năng bay cao và hoạt động lâu, đóng vai trò “tàu mẹ” điều phối số lượng lớn UAV tự hành.
Đây là bước phát triển quan trọng trong lĩnh vực quân sự. Theo nhóm nghiên cứu của giáo sư Zvonko Trzun (Đại học Quốc phòng - An ninh Croatia), động lực chính thúc đẩy xu hướng trên là sự quan tâm của quân đội các nước đối với chiến thuật triển khai UAV tấn công “bầy đàn”, mở rộng phạm vi hoạt động cũng như tăng hiệu quả tác chiến.
Lợi thế ngoài chiến trường
Tàu mẹ được thiết kế để cùng lúc phóng số lượng lớn UAV cỡ nhỏ (đôi khi lên đến hơn 100 chiếc) nhằm áp đảo hệ thống phòng thủ của đối phương. Các hệ thống truyền thống vốn chỉ đủ sức đối phó vài mục tiêu hạn chế - tên lửa hoặc máy bay có người lái - trong khoảng thời gian nhất định nên dễ để lọt UAV. Chiến thuật “bầy đàn” này đã chứng minh được tính hiệu quả qua cuộc chiến Ukraine.
Một lợi thế lớn khác mà “tàu mẹ” đem lại là khả năng tăng phạm vi hoạt động cho UAV tấn công hoặc UAV giám sát tầm ngắn, cho phép chúng xâm nhập sâu hơn vào lãnh thổ đối phương để thu thập tin tình báo hay gây rối loạn, phá hoại hạ tầng quan trọng.
Đặc biệt, tàu mẹ nổi bật với tính linh hoạt cao. Chúng có thể hoạt động như trung tâm chỉ huy trên không phục vụ nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ tấn công, giám sát, trinh sát đến tác chiến điện tử.
Các nước đua nhau phát triển
Trung Quốc đang đi đầu với dự án “tàu mẹ” Jiu Tian sải cánh 25 mét, trọng lượng cất cánh tối đa 16 tấn, độ cao hoạt động tối đa 15.000 mét, phạm vi hoạt động tối đa 7.000 km. Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) giới thiệu nền tảng mang được 6 tấn vũ khí như tên lửa không đối không, tên lửa chống hạm, tên lửa không đối đất, kèm với 100 UAV nhỏ.
Lần đầu ra mắt tại Triển lãm Hàng không Chu Hải tháng 11.2024, Jiu Tian được cho đang trải qua quá trình bay thử nghiệm trong năm nay.
Các trang quân sự The Defense Post, UAV Navigation cho biết Ukraine cũng đưa vào sử dụng một số “tàu mẹ” kích thước nhỏ, chẳng hạn GOGOL-M mang được 2 UAV tấn công thâm nhập sâu 300 km phía sau phòng tuyến đối phương, Dovbush T10 mang được 6 UAV cảm tử đồng thời đóng vai trò trạm chuyển tiếp tín hiệu để tăng phạm vi hoạt động và duy trì kết nối với người vận hành, MARUGA cùng Sea Baby hoạt động trên mặt nước
Về phía Mỹ, nước này dự định ra mắt phiên bản B-52J của máy bay ném bom chiến lược nổi tiếng B-52, hoạt động như tàu mẹ thả hàng trăm UAV, theo tạp chí The National Interest.Ngoài ra, còn có thảo luận về khả năng phát triển B-21 thành tàu mẹ, để số UAV đi kèm làm chiến đấu cơ. Khinh khí cầu tầm cao bay bằng khí hydro cũng được xem xét đến.
Trang Army Recognition đưa tin trong cuộc tập trận Sea Wolf-I 2025 ngoài khơi thành phố Antalya tháng trước, Thổ Nhĩ Kỳ lần đầu trình diễn phóng UAV từ tàu sân bay TCG Anadolu. Con tàu được cải tiến thành tàu mẹ, boong cùng khoang chứa mang được 30 - 50 máy bay không người lái tùy loại. Dự kiến UAV đi kèm TCG Anadolu là Bayraktar TB3 sải cánh 14 mét, chiều dài 8,35 mét, thời gian bay hơn 21 tiếng, mang được tải trọng 280kg và trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 1.600kg, hoặc Bayraktar Kızılelma sải cánh 10 mét, chiều dài gần 15 mét, trọng lượng cất cánh tối đa 6.000kg, mang được tải trọng 1.500kg.
Iran cải biến tàu chở hàng thương mại Perarin thành tàu mẹ IRIS Shahid Bagheri, hoạt động tại Ấn Độ Dương và các tuyến đường thủy chiến lược khác. Theo trang Naval News, con tàu có đường băng cong dạng nhảy cầu cho UAV cất cánh cùng hệ thống thu hồi UAV hạ cánh, mang được nhiều máy bay không người lái kèm tối đa 30 xuồng tấn công nhanh. Ngoài ra, nước này còn có Shahid Mahdavi và Shahid Roudaki hoạt động tầm xa, đều đủ khả năng mang một lượng UAV nhất định.
Bồ Đào Nha đang phát triển một tàu đa nhiệm tên NRP D.João II có sàn dài 94 mét, tiếp nhận UAV cất hạ cánh thẳng đứng, UAV cất hạ cánh bằng đường băng ngắn, trực thăng có người lái cỡ trung bình.
Thách thức và triển vọng
Không phải ai cũng đánh giá cao mô hình tàu mẹ. Một số chuyên gia nhận định một nền tảng lớn không có khả năng tàng hình rất dễ trở thành mục tiêu của các hệ thống phòng thủ tiên tiến.
Nhiều người khác lại cho rằng với loạt lợi thế về phạm vi hoạt động lẫn hiệu quả tác chiến, tàu mẹ cần thiết trong chiến tranh hiện đại. Khả năng tự phòng thủ của chúng hoàn toàn có thể được tăng cường bằng tiến bộ công nghệ trong thời gian tới.
