Chiến thuật của Nga khiến HIMARS và UAV Ukraine bất lực
Nga đã triển khai một hệ thống radar chống UAV quy mô lớn, tạo ra thách thức nghiêm trọng đối với khả năng do thám và tấn công chính xác của Ukraine.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu Ukraine không nhanh chóng tìm ra biện pháp đối phó, những vũ khí như HIMARS có thể trở nên mất tác dụng trên chiến trường.
Mối đe dọa từ mạng lưới radar chống UAV của Nga
Theo Defense Express, Nga đã xây dựng thành công một mạng lưới radar phát hiện và đối phó máy bay không người lái (UAV) mô phỏng theo mô hình mà Ukraine triển khai từ đầu năm 2024. Mặc dù mất gần một năm để hoàn thiện, nhưng nhờ nguồn lực kỹ thuật và công nghiệp vượt trội, Moscow hiện đã triển khai hệ thống này trên quy mô rộng hơn nhiều so với đối phương.
Trái với dự đoán rằng Nga sẽ dùng UAV để chống lại UAV, trọng tâm của mạng lưới lại là các trạm radar chuyên phát hiện thiết bị bay không người lái, trong đó hệ thống radar SKVP do Nga tự sản xuất đóng vai trò then chốt. Hiện nay, khoảng 90% mạng radar phát hiện UAV của Nga dựa trên SKVP, thay vì các thiết bị nhập khẩu, cho thấy mức độ tự chủ công nghệ và khả năng sản xuất nội địa cao.
Theo chuyên gia quân sự Ukraine Serhiy “Flesh” Beskrestnov, nếu Kyiv không có biện pháp phản công hiệu quả, Nga có thể lần lượt tiêu diệt các UAV trinh sát của Ukraine ở tuyến đầu. Khi mất mạng lưới trinh sát này, lực lượng Ukraine sẽ thiếu nghiêm trọng thông tin tình báo chiến thuật, không thể phát hiện các hoạt động tập kết quân hoặc trận địa pháo binh Nga ở hậu phương.
Nguy cơ càng trở nên nghiêm trọng hơn khi vũ khí dẫn đường chính xác, đặc biệt là pháo phản lực cơ động cao HIMARS, phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu tọa độ từ UAV trinh sát. Một khi nguồn dữ liệu này bị gián đoạn, khả năng tiến hành các cuộc tấn công chính xác tầm xa của Ukraine gần như bị tê liệt, làm suy yếu đáng kể hiệu quả tác chiến trên chiến trường.
Đáng chú ý, bên cạnh SKVP, Nga còn triển khai radar Raduga và Repeynik, tạo thành mạng lưới giám sát, đánh chặn nhiều tầng, giúp tăng khả năng phát hiện sớm và phòng vệ trước các hoạt động trinh sát bằng UAV của Ukraine.
Cấu trúc và hoạt động của radar SKVP
Radar SKVP do tập đoàn Vysokotchnye Kompleksy (Nga) phát triển, là loại radar mảng pha cố định có kích thước khoảng 1,2 × 1m, với góc quét 90 độ và hoạt động trong dải tần S (2.700 - 3.100 MHz).
Khác với nhiều loại radar truyền thống, các trạm SKVP thường được bố trí cách tiền tuyến 5 - 7km, ẩn trong rừng nhỏ hoặc khu vực địa hình thấp nhằm hạn chế bị phát hiện. Từ vị trí này, radar có thể phát hiện UAV ở cự ly khoảng 20km, rồi truyền dữ liệu mục tiêu cho các hệ thống phòng không tầm ngắn bố trí gần đó, trong phạm vi 2 - 5km.
Việc xác định vị trí radar SKVP là một thách thức lớn. Các đơn vị tác chiến điện tử của Ukraine khó tiếp cận vì thiết bị được đặt ở địa hình trũng, được che chắn kỹ, làm suy yếu tín hiệu phản xạ. Trong khi đó, vệ tinh do thám chỉ có thể khoanh vùng nguồn phát xạ điện tử, còn việc xác nhận chính xác vẫn phải dựa vào UAV trinh sát - điều ngày càng rủi ro do tần suất bị bắn hạ cao.
Ngoài ra, radar SKVP phát sinh rất ít nhiệt và không có bộ phận chuyển động, khiến hình ảnh hồng ngoại khó nhận diện. Vì vậy, các lực lượng Ukraine phải dựa vào dấu hiệu gián tiếp như đường dây cấp điện (radar tiêu thụ khoảng 1kW), dấu vết phương tiện hoặc hoạt động binh sĩ, và biến đổi bất thường trong lớp ngụy trang để phát hiện sự hiện diện của hệ thống này.
Giải pháp của Ukraine
Một số ý tưởng kỹ thuật đã được đề xuất để đối phó mạng radar Nga, chẳng hạn phát triển UAV mang đầu dò thụ động hoặc vũ khí chống radar tự dẫn tương tự tên lửa HARM của Mỹ hay UAV Harpy/Harop của Israel. Mục tiêu là dùng các phương tiện này để dò tìm và tấn công nguồn phát radar, khiến hệ thống phòng không đối phương mất khả năng định vị UAV trinh sát.
Tuy nhiên, những hệ thống kể trên thường được thiết kế để tiêu diệt các radar lớn, có công suất mạnh và cố định. Ngược lại, radar SKVP của Nga có kích thước nhỏ, công suất thấp, bố trí phân tán và ẩn nấp trong địa hình, vì vậy khó phát hiện và khó đánh trúng bằng phương thức tấn công truyền thống. Ngoài ra, chi phí sản xuất và vận hành các UAV “săn radar” cũng rất cao, trong khi hiệu quả trước mục tiêu nhỏ, di động chưa được chứng minh rõ ràng.
Trên thực địa, địa hình phức tạp ở chiến tuyến làm bài toán càng khó bởi việc tiếp cận, xác nhận mục tiêu và thực hiện tấn công chính xác vào các trạm radar SKVP đặt thấp trong rừng hay vùng trũng gặp nhiều rủi ro. Do đó, ưu tiên thực tế hiện nay của Ukraine là gia tăng năng lực phát hiện chính xác và phá hủy trực tiếp các trạm SKVP bằng kết hợp nhiều biện pháp tác chiến, chứ không chỉ trông chờ vào một loại vũ khí đơn lẻ.
Các chuyên gia quốc phòng cảnh báo rằng không có “giải pháp kỳ diệu” tức thời cho vấn đề này. Đây là thách thức lâu dài vừa về kỹ thuật, vừa về tác chiến đối với Ukraine. Nếu không có phương án hiệu quả cụ thể, hệ quả sẽ khó tránh. Ukraine rất dễ mất khả năng trinh sát tiền tuyến, giảm mạnh năng lực tiến hành các đòn đánh chính xác tầm xa và từ đó tổn hại tới lợi thế chiến thuật.
