Mối đe dọa hạ tầng cáp ngầm châu Á trong thời đại AI
Trong kỷ nguyên AI, sự mong manh của hệ thống cáp ngầm viễn thông dưới biển ở châu Á đã trở thành vấn đề quan trọng.
Dù Đài Loan (TQ), Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ đã đưa ra nhiều hướng ứng phó hoặc sửa đổi chính sách, những nỗ lực ấy vẫn chưa đủ để bảo vệ một trong những nền tảng quan trọng nhất của đời sống số hiện đại.
Khi 4 nền kinh tế này gắn kết với nhau chặt chẽ cả về công nghệ lẫn kinh tế, yêu cầu đặt ra là phải có một chiến lược sáng tạo, hợp tác và hiệu quả hơn, nhằm đảm bảo hệ thống cáp ngầm có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội, và chống chịu được các mối đe dọa mới.
Ba yếu tố đe dọa hạ tầng cáp ngầm trong thời đại AI
Cáp ngầm dưới biển đảm nhận gần như toàn bộ lưu lượng dữ liệu xuyên đại dương. Chúng là hạ tầng thiết yếu với mọi nền kinh tế nhưng đặc biệt quan trọng đối với những nền kinh tế đang đầu tư hàng trăm tỉ USD vào hạ tầng AI như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Mỹ. Tuy nhiên, mọi khoản đầu tư khổng lồ này đều trở nên vô nghĩa nếu hệ thống cáp ngầm thiếu khả năng chống chịu. Một quan chức của Meta từng nói rằng trung tâm dữ liệu chỉ là “kho hàng đắt đỏ” nếu không có lưu lượng internet đủ lớn đi qua các tuyến cáp.
Sự quan trọng của cáp ngầm khiến mọi lỗ hổng đều trở thành rủi ro mang tính sống còn, nhất là trong trường hợp khi ba yếu tố hội tụ, sẽ tạo ra sức ép chưa từng có.
Yếu tố đầu tiên là tình trạng trì hoãn bảo trì kéo dài nhiều năm. Theo TeleGeography, để duy trì tốc độ sửa chữa hiện tại, khu vực châu Á cần thay mới ít nhất 15 tàu sửa cáp trước năm 2040 và bổ sung thêm 5 tàu nữa để xử lý số lần đứt cáp dự kiến tăng mạnh. Giá của mỗi tàu vào khoảng 100 triệu USD, trong khi lực lượng lao động có kỹ năng vận hành loại tàu này đang ngày một cạn kiệt.
Song song đó, nhu cầu xây dựng các tuyến cáp mới, đặc biệt ở Thái Bình Dương phía tây bắc và đông bắc, tăng nhanh chưa từng thấy. Chi phí trải mới một tuyến cáp dao động từ 30.000 - 50.000 USD mỗi km, còn chi phí mỗi lần sửa chữa thường từ 1 - 3 triệu USD. Những con số này lý giải vì sao những gã khổng lồ như Meta, Microsoft, Google hay Amazon đang dẫn dắt cuộc đua phát triển hạ tầng cáp. Tuy nhiên, sự tham gia của họ vẫn không thể thay thế nhu cầu đầu tư lâu dài và ổn định của các nền kinh tế.
Thứ hai là rủi ro bị phá hoại dưới biển khi khu vực xảy ra căng thẳng. Trung Quốc và Nga đã công khai đầu tư vào công nghệ định vị, theo dõi cáp biển. Trung Quốc thậm chí trưng bày các phương tiện không người lái với khả năng hoạt động sâu dưới biển có khả năng can thiệp vào hệ thống cáp. Báo cáo còn cho biết nước này đã xây dựng mạng lưới cảm biến dưới biển quy mô lớn, cho phép thu thập dữ liệu chưa từng có về hoạt động của các tuyến cáp.
Thứ ba, là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào cáp ngầm khi đời sống kinh tế, chính trị và văn hóa trong khu vực gắn chặt với hạ tầng AI. Càng đầu tư cho AI, các nền kinh tế này càng đặt nhiều trọng trách lên những tuyến cáp vốn đã chịu nhiều áp lực.
Khi chính sách hiện tại không đủ sức phòng thủ
Dù nhận thức rõ vấn đề, các biện pháp ứng phó mà Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ thực hiện đến nay vẫn chỉ giải quyết được phần ngọn.
Tại Mỹ, Quốc hội dù đã nhận được hàng loạt báo cáo từ năm 2004 nhưng nhiều lần phớt lờ khuyến nghị. Đài Loan gần đây siết chặt chế tài đối với hành vi gây hư hại cáp và yêu cầu tàu thuyền phải bật hệ thống nhận dạng. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ cải thiện khâu quản lý chứ không xử lý được tình trạng thiếu tàu sửa chữa, thiếu tuyến cáp mới và thiếu đầu tư cho nghiên cứu.
Nhật Bản có động thái tích cực hơn khi thúc đẩy xây dựng cáp và hợp tác quốc tế thông qua ngân hàng JBIC, giảm rủi ro cho các nền kinh tế chỉ có một hoặc hai kết nối quốc tế. Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật (MIC) còn ký bản ghi nhớ với Ủy ban châu Âu để chia sẻ thông tin và phối hợp chiến lược. Dù vậy, quy mô đầu tư vẫn chưa tương xứng với mức độ nguy hiểm.
Hàn Quốc lại càng đáng lo hơn khi 7/9 tuyến cáp của họ đi qua một hành lang biển hẹp, khiến quốc gia này cực kỳ dễ tổn thương trước bão tố hoặc phá hoại. Seoul vẫn thiếu một hệ thống đánh giá và bảo vệ toàn diện, khiến khoảng trống chính sách trở nên rõ rệt.
Những nỗ lực rời rạc, chắp vá này không thể theo kịp các mối đe dọa đang gia tăng nhanh chóng.
Bước đột phá cần thiết: Quỹ Tăng cường khả năng chống chịu cáp biển
Giải pháp mang tính đổi mới được đề xuất là 4 nền kinh tế nên lập Quỹ Tăng cường khả năng chống chịu cáp biển (Cable Resilience Fund) nhằm huy động nguồn lực tập thể để xây dựng tuyến cáp mới, đóng tàu sửa chữa và đầu tư nghiên cứu công nghệ cáp thế hệ mới.
Cơ chế hoạt động rất đơn giản: hiện các doanh nghiệp cáp biển phải nộp phí để xin phép đưa cáp vào bờ, nhằm chi trả cho việc đánh giá môi trường và các chi phí quản lý. Quỹ mới chỉ cần tăng mức phí này và gom lại thành nguồn tài chính chung giữa 4 nền kinh tế. Các doanh nghiệp sẽ đóng góp hằng năm, còn chính phủ bổ sung thêm ngân sách trực tiếp. Nguồn quỹ hợp nhất này sẽ loại bỏ “bẫy hành động tập thể” vốn khiến mọi bên ngần ngại đầu tư vào tàu sửa chữa hoặc nghiên cứu dài hạn.
Các công ty công nghệ ban đầu có thể phản đối mức phí cao hơn, nhưng về lâu dài họ sẽ được hưởng lợi. Một đội tàu sửa chữa lớn hơn sẽ rút ngắn thời gian khắc phục sự cố, giảm thiểu chi phí phải trả cho đối thủ để chuyển hướng lưu lượng dữ liệu. Đặc biệt, các tàu được tài trợ sẽ ưu tiên bảo vệ hệ thống cáp kết nối 4 nền kinh tế tham gia quỹ.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng sẽ tiếp cận sớm với các công nghệ cáp chống chịu mạnh hơn, vật liệu giáp cáp mới hoặc cảm biến phát hiện đe dọa từ xa - những công nghệ có thể quyết định sự sống còn của mạng lưới dữ liệu toàn cầu.
Nếu quỹ thành công, nó có thể mở rộng ra các quốc gia khác và trở thành nền tảng để thiết lập tiêu chuẩn chung cho toàn bộ hệ thống cáp ngầm toàn cầu.
Việc xây dựng Quỹ Tăng cường khả năng chống chịu cáp biển không chỉ là giải pháp tài chính mà là sự khẳng định trách nhiệm chung đối với hạ tầng số của thế kỷ 21. Trong bối cảnh nhu cầu AI tăng mạnh, bảo trì chậm trễ và năng lực phá hoại của đối thủ đang phát triển nhanh chóng, tư duy “đặt cáp xuống rồi quên đi” đã trở nên lỗi thời.
Để bảo vệ sức sống kinh tế và an ninh của cả khu vực, 4 nền kinh tế Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ cần chuyển từ sự thụ động sang hành động tập thể. Không có hệ thống cáp ngầm bền vững, mọi tham vọng AI dù lớn đến đâu cũng có thể sụp đổ chỉ bởi một sự cố đơn lẻ dưới đáy đại dương.
Một quỹ chung, với mô hình chia sẻ chi phí công bằng và hướng tới đầu tư dài hạn, sẽ là bước ngoặt giúp bảo đảm rằng hạ tầng cáp biển không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn đủ mạnh để phục vụ nhiều thập kỷ đổi mới tiếp theo.
