Vũ khí nào của Iran có thể vươn tới mục tiêu quân sự ở Ukraine?
Căng thẳng địa chính trị Á - Âu vừa bước sang một ngã rẽ nguy hiểm mới khi giới chức Iran chính thức tuyên bố Ukraine là một "mục tiêu hợp pháp".
Sự trỗi dậy của công nghệ máy bay không người lái đánh chặn từ Ukraine đang châm ngòi cho những kịch bản tấn công tàn khốc bằng tên lửa tầm xa từ Iran, đe dọa mở rộng quy mô xung đột vượt khỏi mọi ranh giới hiện tại.
“Mục tiêu hợp pháp” của Tehran
Quan hệ vốn căng thẳng giữa Kyiv và Tehran đang bước vào giai đoạn leo thang mới kể từ khi xung đột tại Đông Âu bùng phát. Gần đây, ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, đã đưa ra tuyên bố cứng rắn trên mạng xã hội X. Ông cho rằng việc Ukraine hỗ trợ Israel trong việc đối phó với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã khiến quốc gia Đông Âu này trở thành một bên liên quan trong các diễn biến tại Trung Đông. Đáng chú ý, ông Azizi viện dẫn Điều 51 của Hiến chương Liên Hợp Quốc về quyền tự vệ để tuyên bố rằng toàn bộ lãnh thổ Ukraine có thể bị coi là “mục tiêu hợp pháp” đối với lực lượng vũ trang Iran.
Tuyên bố này thu hút sự chú ý lớn trong giới quan sát quốc tế do những hệ lụy ngoại giao và quân sự tiềm tàng. Nó không chỉ là phát ngôn mang tính chính trị trên mạng xã hội, mà còn phản ánh lập trường cứng rắn hơn của Iran trong vấn đề răn đe chiến lược. Trong nhiều năm, Iran chủ yếu xây dựng mạng lưới ảnh hưởng và răn đe trong phạm vi Trung Đông. Việc lần đầu tiên nhắc đến khả năng nhắm mục tiêu vào một quốc gia nằm ngoài khu vực được xem là tín hiệu cho thấy cách tiếp cận an ninh của Tehran đang mở rộng phạm vi.
Thông điệp mà Iran muốn gửi đi khá rõ ràng: bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc hỗ trợ các hoạt động mà quốc gia cho là ảnh hưởng đến cán cân an ninh tại Trung Đông đều có thể đối mặt với nguy cơ bị đáp trả.
"Ngoại giao UAV" của Ukraine và cục diện phòng không toàn cầu
Thực tế, lời đe dọa của Iran bắt nguồn từ chiến dịch "ngoại giao UAV" đầy tham vọng của Ukraine. Vào đầu tháng 3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận nước này đã phái một nhóm chuyên gia và chuyển giao hệ thống máy bay không người lái đánh chặn tới Jordan. Sứ mệnh của họ vô cùng rõ ràng: hỗ trợ bảo vệ các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực khỏi các đợt tập kích bằng UAV của Iran và các lực lượng ủy nhiệm. Sự hiện diện của chuyên gia Ukraine tại Jordan, bắt đầu từ ngày 9.3 sau khi nhận được yêu cầu từ Mỹ vào ngày 5.3, cho thấy quốc gia châu Âu này đã không còn chỉ tập trung phòng thủ trong nước mà đã bắt đầu phóng chiếu năng lực quân sự ra bên ngoài.
Chính kinh nghiệm đẫm máu trong việc đánh chặn các phi đội Shahed-136 đã biến công nghệ và kỹ năng của Ukraine trở thành một "mặt hàng" chiến lược được săn đón trên toàn cầu. Các báo cáo cho thấy Kiev đã nhận được tới 11 yêu cầu hỗ trợ an ninh từ các quốc gia láng giềng của Iran, cũng như từ nhiều quốc gia châu Âu và Mỹ. Ngay cả các quốc gia Vùng Vịnh giàu có như Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Ả Rập Saudi cũng công khai bày tỏ sự quan tâm đến việc mua sắm hệ thống UAV đánh chặn của Ukraine. Mặc dù chưa có yêu cầu công khai nào từ phía Israel, nhưng sự hoài nghi của Iran về một trục hợp tác phòng thủ không chính thức giữa Kyiv và Tel Aviv đã đủ để thổi bùng ngọn lửa thù địch.
Tuy nhiên, cuộc chơi địa chính trị luôn tiềm ẩn những nghịch lý. Dù công nghệ của Ukraine đang được nhiều đồng minh săn đón, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã dội một gáo nước lạnh vào những nỗ lực này. Trên đài Fox News, ông Trump tuyên bố thẳng thừng rằng nước Mỹ không cần sự trợ giúp của Ukraine trong việc phòng thủ chống lại máy bay không người lái. Lời khẳng định về việc Mỹ sở hữu những thiết bị bay không người lái tốt nhất thế giới và hiểu biết vượt trội về lĩnh vực này của ông Trump không chỉ phản ánh quan điểm "Nước Mỹ trên hết" mà còn cho thấy sự phức tạp trong mối quan hệ đồng minh chiến lược, nơi Ukraine vẫn phải tự tìm cách củng cố vị thế quân sự của mình trên trường quốc tế giữa bối cảnh viện trợ luôn bấp bênh.
Rủi ro từ kho vũ khí tầm xa của Iran
Nếu những lời đe dọa của ông Ebrahim Azizi biến thành hành động thực tế, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là quân đội Iran sở hữu những loại vũ khí nào đủ sức vượt qua chặng đường dài để vươn tới không phận Ukraine. Khoảng cách địa lý từ khu vực biên giới Tây Bắc của Iran tới bờ biển phía Nam của Ukraine (như Odessa) rơi vào khoảng 1.200 đến 1.500km, trong khi khoảng cách tới thủ đô Kyiv lên tới gần 2.000km. Tuy nhiên, đây hoàn toàn không phải là vùng an toàn đối với kho tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình đa dạng mà Iran đã dày công phát triển trong suốt nhiều thập kỷ.
Iran hiện sở hữu một trong những kho tên lửa lớn nhất và tinh vi nhất ở Trung Đông, với nhiều dòng vũ khí đạt tầm bắn từ trung bình đến xa. Nguy hiểm nhất phải kể đến dòng tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) như Sejjil. Với khả năng mang đầu đạn nặng, sử dụng nhiên liệu rắn giúp giảm thiểu thời gian chuẩn bị phóng và đạt tầm bắn lên tới 2.000km, Sejjil hoàn toàn có thể nhắm trúng bất kỳ tọa độ nào trên lãnh thổ Ukraine.
Một trong những hệ thống vũ khí nhận được nhiều sự chú ý gần đây là dòng tên lửa siêu thanh Fattah của Iran, bao gồm phiên bản Fattah-1 và biến thể Fattah-2, được cho là tích hợp phương tiện lướt siêu thanh (HGV). Không giống các tên lửa đạn đạo truyền thống bay theo quỹ đạo parabol tương đối dễ dự đoán, vũ khí siêu thanh có thể bay với tốc độ rất lớn và thực hiện các động tác cơ động phức tạp trong quá trình tiếp cận mục tiêu, khiến việc theo dõi và đánh chặn trở nên khó khăn hơn.
Theo các thông tin được công bố, Fattah có tầm bắn khoảng 1.400 - 1.500 km và có thể đạt tốc độ Mach 13 đến Mach 15, tương đương khoảng 15.000 - 18.500 km/h. Với tốc độ cao cùng khả năng cơ động trong nhiều giai đoạn bay, hệ thống này có thể rút ngắn đáng kể thời gian cảnh báo của đối phương và đặt ra thách thức lớn đối với các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện nay.
Bên cạnh đó, Iran còn phát triển nhiều loại tên lửa đạn đạo tầm xa đáng chú ý khác. Khorramshahr-4 (còn gọi là Kheibar) có tầm bắn tương đương và khả năng mang đầu đạn nặng tới 1.500kg, trong khi Emad được trang bị hệ thống dẫn đường ở giai đoạn cuối nhằm nâng cao độ chính xác khi tấn công mục tiêu. Sự kết hợp giữa tầm bắn xa, tải trọng đầu đạn lớn và khả năng dẫn đường cải tiến khiến các hệ thống này trở thành thách thức đáng kể đối với các mạng lưới phòng thủ tên lửa hiện đại.
Không chỉ dừng lại ở tên lửa đạn đạo, Iran còn có thể sử dụng các dòng tên lửa hành trình tấn công mặt đất như Hoveyzeh hay Paveh, vốn có tầm bắn được công bố từ 1.350km đến hơn 1.650km. Những tên lửa này có khả năng bay bám địa hình ở độ cao thấp, len lỏi qua các thung lũng ở khu vực Kavkaz và Biển Đen để lẩn tránh radar cảnh báo sớm của các hệ thống phòng thủ phương Tây trước khi tấn công bất ngờ vào các cứ điểm sâu trong đất liền Ukraine. Hơn nữa, việc phối hợp phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo tốc độ cao cùng tên lửa hành trình và bầy đàn UAV tự sát hoàn toàn có thể làm quá tải các tổ hợp Patriot hay SAMP/T mà Ukraine đang sở hữu.
Những mục tiêu quân sự lọt vào tầm ngắm trả đũa
Nếu thực hiện các cuộc tấn công chiến lược, học thuyết quân sự của Iran nhiều khả năng sẽ hướng sự chú ý vào các mục tiêu mang tính chất "chặt đứt cội rễ" của mối đe dọa. Ưu tiên hàng đầu chắc chắn sẽ là mạng lưới cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng của Ukraine, đặc biệt là các nhà máy chế tạo, lắp ráp và thử nghiệm máy bay không người lái đánh chặn. Đây là những cơ sở đóng vai trò là xương sống trong chiến lược "ngoại giao UAV" mà Ukraine đang theo đuổi. Việc phá hủy các nhà máy này không chỉ mang tính chất trả đũa mà còn cắt đứt nguồn cung vũ khí mà Iran cho rằng đang được chuyển tới Trung Đông để uy hiếp các đồng minh của họ.
Mục tiêu thứ hai lọt vào tầm ngắm có thể là các căn cứ không quân và trung tâm huấn luyện quân sự. Những khu vực nơi các chuyên gia Ukraine thử nghiệm hệ thống phòng thủ chống UAV, cũng như các trung tâm đào tạo chuyên gia tác chiến điện tử và vận hành hệ thống đánh chặn, sẽ được quân đội Iran xếp vào danh mục cơ sở thù địch mang giá trị ưu tiên cao. Bằng cách vô hiệu hóa nguồn nhân lực chất lượng cao này, Iran có thể làm suy yếu đáng kể khả năng phòng thủ của Ukraine cũng như khả năng xuất khẩu nhân sự quân sự của nước này ra thế giới.
Ngoài ra, các hệ thống radar cảnh báo sớm, các trung tâm chỉ huy và kiểm soát (C2), cùng với các kho tàng lưu trữ vũ khí chiến lược do phương Tây viện trợ cũng là những mục tiêu truyền thống trong mọi chiến dịch không kích tầm xa. Việc tấn công vào các nút giao thông hậu cần hoặc cơ sở lưu trữ tại các quân khu phía Nam và trung tâm Ukraine sẽ gửi một thông điệp sức mạnh răn đe không chỉ tới Kyiv mà còn tới toàn bộ các quốc gia NATO đang trực tiếp hỗ trợ quốc gia này.
