Ukraine có những bí quyết chống drone Nga nào để truyền lại cho Mỹ và Trung Đông?

Nếu trong giai đoạn đầu, các loại tên lửa hành trình và máy bay chiến đấu đóng vai trò chủ đạo, thì từ năm 2024 đến 2026, drone (máy bay không người lái) đã trở thành vũ khí trung tâm của chiến trường.

Nga triển khai hàng chục nghìn drone, đặc biệt là dòng drone cảm tử Shahed có nguồn gốc từ Iran, để tấn công cơ sở hạ tầng, thành phố và mục tiêu quân sự của Ukraine.

Trong quá trình đối phó với các đợt tấn công này, Ukraine đã tích lũy được những kinh nghiệm thực chiến và phát triển nhiều giải pháp sáng tạo, để trở thành một trong những quốc gia có năng lực chống drone hàng đầu thế giới.

“Phòng thí nghiệm chiến tranh drone của thế giới”

Cuộc chiến ở Ukraine đã trở thành nơi thử nghiệm chưa từng có cho các công nghệ drone.

Mùa thu năm 2022, Iran đã bán cho Nga thiết kế của một loại drone có tên Shahed-136. Kể từ đó, Nga đã sản xuất cũng như phóng hàng chục nghìn chiếc trong cuộc chiến với Ukraine.

Theo hãng tin Reuters, Ukraine cho biết Nga đã phóng hơn 57.000 drone kiểu Shahed vào lãnh thổ nước này cho đến nay. Điều đó khiến Ukraine phải liên tục cải tiến hệ thống chống drone.

Shahed giá rẻ, bay không quá nhanh nhưng có thể mang theo thuốc nổ lớn, thường được phóng theo từng “bầy đàn” nhằm làm quá tải hệ thống phòng không. Chiến thuật này buộc Ukraine phải tìm ra các biện pháp chống drone rẻ hơn và linh hoạt hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tên lửa phòng không đắt tiền.

Sau nhiều năm chiến đấu, Ukraine đã phát triển một mô hình phòng thủ chống drone nhiều lớp, kết hợp từ radar, laser, hệ thống cảm biến, tác chiến điện tử, pháo phòng không cho đến drone đánh chặn tích hợp AI (một số loại chỉ có giá khoảng 1.000 USD). Theo ước tính của chính phủ Ukraine, tỷ lệ thành công chung trong việc đánh chặn các Shahed đạt khoảng 90%.

“Đó là sự đổi mới của chúng tôi. Tôi nghĩ nó sẽ rất hữu ích cho các đối tác của chúng tôi ở Trung Đông vào lúc này”, Oleksandr Kamyshin, cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về sản xuất vũ khí, nói với tờ The Atlantic.

Kinh nghiệm trên được nhiều chuyên gia quân sự đánh giá là cực kỳ quan trọng với các cuộc chiến hiện đại, nơi các cuộc tấn công bằng drone giá rẻ ngày càng phổ biến.

Hệ thống phòng thủ nhiều lớp

Một trong những bài học quan trọng nhất của Ukraine là không phụ thuộc vào một loại vũ khí duy nhất để chống drone. Thay vào đó, nước này xây dựng một hệ thống phòng thủ nhiều tầng.

Ở tầng xa, Ukraine sử dụng các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại như Patriot hoặc NASAMS để bắn hạ tên lửa và mục tiêu nguy hiểm. Song do giá mỗi quả tên lửa có thể lên tới hàng triệu USD, việc sử dụng chúng để tiêu diệt các drone giá rẻ là không hiệu quả về chi phí.

Vì vậy, Ukraine chuyển sang sử dụng các giải pháp rẻ hơn như pháo phòng không, súng máy hạng nặng, trực thăng và các đội săn drone cơ động. Những đơn vị này thường được trang bị radar di động và thiết bị quan sát ban đêm để phát hiện drone tấn công bay thấp.

Ngoài ra, tác chiến điện tử cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều drone Nga bị vô hiệu hóa bằng cách gây nhiễu tín hiệu điều khiển hoặc định vị vệ tinh.

Các chuyên gia quân sự cho rằng chính sự kết hợp nhiều phương pháp này đã giúp Ukraine tạo ra một “lá chắn linh hoạt”, có thể thích nghi nhanh với sự thay đổi chiến thuật của đối phương.

Drone đánh chặn: Giải pháp thay đổi cuộc chơi

Thành quả công nghệ đáng chú ý nhất của Ukraine trong cuộc chiến chống Shared là sự ra đời của các drone đánh chặn giá rẻ.

Thay vì sử dụng tên lửa phòng không đắt tiền, Ukraine phát triển các drone nhỏ có nhiệm vụ đuổi theo và phá hủy Shahed trên không. Những drone này thường có giá chỉ khoảng 1.000 - 5.000 USD nhưng có thể tiêu diệt drone tấn công từ Nga trị giá hàng chục nghìn USD. Các ước tính công khai cho thấy mỗi chiếc Shahed có giá khoảng 20.000 đến 50.000 USD.

Sting là một trong những vũ khí chống Shahed hiệu quả nhất. Đây là loại drone đánh chặn tốc độ cao và dẫn đường bằng cảm biến do hãng Wild Hornets (Ukraine) sản xuất, với mục tiêu thay thế một phần các tên lửa phòng không đắt đỏ khi đối phó với Shahed.

Giống tên lửa cầm tay và nhỏ đủ để bỏ vừa túi xách du lịch, Sting có thể bay với tốc độ khoảng 300 - 315 km/giờ, nhanh hơn đáng kể so với nhiều drone tấn công, gồm cả Shahed. Sting có thể truy đuổi và đánh chặn mục tiêu trên không trong phạm vi khoảng 25 km và ở độ cao tới khoảng 3.000 m.

Sting được điều khiển theo chế độ FPV (góc nhìn người thứ nhất) thông qua kính thực tế ảo, cho phép người điều khiển quan sát trực tiếp và lao vào mục tiêu với độ chính xác cao. Trong nhiều trường hợp, Sting tiêu diệt mục tiêu bằng cách va chạm trực tiếp hoặc kích nổ đầu đạn khi tiếp cận. Ngoài ra, Sting còn được trang bị camera nhiệt để hoạt động ban đêm hoặc trong điều kiện tầm nhìn kém.

Một ưu điểm lớn của Sting là chi phí sản xuất rất thấp. Sting có giá khoảng 2.000 - 2.500 USD, rẻ hơn rất nhiều so với các tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD. Nhờ chi phí thấp và khả năng triển khai nhanh, Sting trở thành giải pháp hiệu quả để đối phó với các đợt tấn công drone số lượng lớn.

Sting được đưa vào sử dụng từ năm 2024 và nhanh chóng trở thành một phần quan trọng trong mạng lưới phòng không nhiều lớp của Ukraine. Các đội săn drone có thể triển khai Sting từ các vị trí cơ động chỉ trong vòng khoảng 15 phút, sau đó nhanh chóng truy tìm và tiêu diệt mục tiêu trên bầu trời.

Các drone đánh chặn của Ukraine thường là drone FPV cỡ nhỏ, được thiết kế để bay với tốc độ cao nhằm đuổi theo các Geran của Nga. Geran loại drone mang thuốc nổ có cánh tam giác, được phát triển dựa nhiều vào thiết kế Shahed‑136 do Iran chế tạo. Loại Geran phổ biến mà Ukraine phải đối phó có thể bay ở độ cao khoảng gần 2 km và đạt tốc độ tối đa khoảng 185 km/giờ.

Theo Ukraine, Sting đã tiêu diệt hàng ngàn mục tiêu trên không, gồm nhiều biến thể Shahed/Geran và các drone trinh sát của Nga. Không những thế, Sting cũng chứng minh có khả năng đánh chặn cả những mục tiêu nhanh hơn, chẳng hạn drone phản lực Geran-3.

Sting và drone đánh chặn khác đã giúp Ukraine giải được phần nào bài toán kinh tế trong cuộc chiến trên không với Nga.

Ngành công nghiệp drone Ukraine phát triển nhanh chóng

Một yếu tố quan trọng khác của Ukraine là sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp drone trong nước.

Cuối tháng 1, Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine cho biết hiện có hơn 20 công ty nước này đang tham gia phát triển và sản xuất drone đánh chặn nhằm đối phó với các drone cảm tử như Shahed của Nga. Năm 2025, Ukraine đã sản xuất khoảng 100.000 drone đánh chặn.

Chính phủ Ukraine cũng triển khai các chương trình khuyến khích sản xuất vũ khí mới. Một sáng kiến đáng chú ý là cơ chế “trả tiền theo kết quả”, trong đó các công ty quốc phòng được trả thưởng cho mỗi drone đối phương bị bắn hạ. Chính sách này giúp thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng nhanh sản lượng drone đánh chặn.

Nhờ đó, Ukraine hiện có thể sản xuất cả nghìn drone đánh chặn mỗi ngày, tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng linh hoạt và thích nghi nhanh với chiến trường.

Cuối tháng 1, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết nước này đã triển khai chương trình cho phép các công ty quốc phòng thử nghiệm drone đánh chặn cỡ nhỏ. Chính phủ Ukraine sẽ trả 20.000 USD cho mỗi Shahed bị tiêu diệt bởi sản phẩm của các công ty này.

“Tại thời điểm đó, không ai tin vào ý tưởng đó, nhưng đến tháng 1, 40.000 drone đánh chặn dự kiến sẽ được bàn giao cho quân đội”, ông Mykhailo Fedorov nói trong một cuộc họp báo.

Mykhailo Fedorov cho biết quân đội Ukraine đã bắt đầu nghiên cứu drone đánh chặn từ ít nhất tháng 2.2025. Công nghệ này đã phát triển rất nhanh trong năm qua. Đầu năm 2025, các công ty Ukraine vẫn còn thử nghiệm nhiều thiết kế drone khác nhau, nhưng hiện đã mở rộng sản xuất để tiến tới sản xuất hàng loạt.

Nếu nhận được 40.000 drone đánh chặn mỗi tháng, Ukraine có thể triển khai hơn 1.000 chiếc mỗi ngày. Đây là mục tiêu sản xuất ban đầu do Tổng thống Volodymyr Zelensky đặt ra.

Volodymyr Zelensky nói rằng Ukraine hiện có thể sản xuất khoảng 1.000 drone đánh chặn mỗi ngày. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng con số này vẫn chưa đủ.

“Thành thật mà nói, số lượng drone đánh chặn của chúng tôi hiện đã vượt quá số lượng người vận hành”, ông nói.

Tổng thống Ukraine cho biết ông đã giao cho Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov và Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrskyi nhiệm vụ tuyển mộ, đào tạo và triển khai thêm binh sĩ có khả năng điều khiển drone đánh chặn.

Kinh nghiệm được Mỹ, các nước Trung Đông và châu Âu quan tâm

Những kinh nghiệm của Ukraine trong cuộc chiến chống drone hiện thu hút sự quan tâm lớn từ nhiều quốc gia. Một số nước Trung Đông lẫn châu Âu đã tìm cách hợp tác với Ukraine để học hỏi công nghệ và chiến thuật chống drone.

Tuần này, Ukraine đã cử các chuyên gia chống drone tới 4 nước Trung Đông gồm Qatar, UAE, Ả Rập Saudi và Jordan sau khi nhận được đề nghị hỗ trợ đối phó với các đợt tấn công bằng Shahed quy mô lớn của Iran, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết hôm 10.3.

Các quốc gia vùng Vịnh đã phải sử dụng số lượng lớn tên lửa phòng không đắt tiền để chống lại drone Iran và đã tìm đến Ukraine để học hỏi kinh nghiệm bắn hạ chúng.

“Liên quan đến tình hình ở Trung Đông, chúng tôi đã cử các đội của mình: ba đội chuyên nghiệp, được trang bị đầy đủ”, Volodymyr Zelensky nói. Ông không cung cấp chi tiết về các đội này nhưng cho biết tất cả sẽ được triển khai trong tuần.

Cố vấn truyền thông của ông Volodymyr Zelensky còn nói các chuyên gia Ukraine đã được triển khai tới một căn cứ quân sự của Mỹ tại Jordan, nhưng không nêu thêm chi tiết.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho rằng sự tham gia của các phi công và chuyên gia Ukraine là yếu tố then chốt giúp các drone đánh chặn hoạt động hiệu quả.

“Ngay cả những quốc gia từng âm thầm mua các drone đánh chặn cũng đã nhận ra rằng nếu không có quân đội, các nhà khai thác và phần mềm của chúng tôi… thì các hệ thống đánh chặn đơn giản là không hoạt động”, ông nhấn mạnh.

Ukraine đề nghị hợp tác sản xuất drone với Mỹ

Tổng thống Volodymyr Zelensky từng đề nghị Mỹ hợp tác với Ukraine trong lĩnh vực sản xuất drone vào tháng 8.2025. Theo đề xuất này, hai nước có thể cùng phát triển và sản xuất các hệ thống drone cùng công nghệ phòng không để đối phó với các cuộc tấn công bằng drone quy mô lớn. Tuy nhiên, thỏa thuận vẫn cần sự phê duyệt từ Nhà Trắng và chưa được triển khai ngay lập tức.

Trong khi đó, nhiều nước bắt đầu quan tâm đến việc mua hoặc áp dụng các công nghệ drone đánh chặn của Ukraine nhằm đối phó với drone tấn công trong các cuộc xung đột khác.

Chiến lược chống drone của Ukraine có thể giúp Mỹ tiết kiệm hàng triệu USD trong cuộc chiến với Iran, bởi đây là phương án rẻ hơn nhiều so với việc dùng tên lửa phòng không.

Mỹ đã đề nghị Ukraine chia sẻ kinh nghiệm chiến trường trong việc đối phó với các drone do Iran sản xuất, ông Volodymyr Zelensky cho biết hôm 5.3.

Volodymyr Zelensky nói đã chỉ thị “cung cấp các phương tiện cần thiết và đảm bảo sự hiện diện của các chuyên gia Ukraine” có thể giúp bảo vệ Mỹ trong cuộc chiến chống lại Iran.

“Ukraine giúp đỡ các đối tác đã góp phần bảo đảm an ninh và bảo vệ sinh mạng của người dân chúng tôi”, ông nói.

Khi được hỏi về diễn biến này hôm 5.3, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với hãng tin Reuters rằng ông sẽ “chấp nhận bất kỳ sự hỗ trợ nào từ bất kỳ quốc gia nào”.

Dữ liệu chiến trường - tài sản chiến lược mới

Ngoài công nghệ drone, Ukraine còn sở hữu một nguồn tài nguyên khác rất giá trị là dữ liệu chiến trường.

Sau hàng chục nghìn chuyến bay drone và vô số trận đánh trên không, Ukraine đã thu thập được kho dữ liệu khổng lồ về hoạt động của drone trong chiến tranh.

Hôm 13.3, Ukraine thông báo đang mở quyền truy cập vào dữ liệu chiến trường của mình cho các đồng minh nhằm huấn luyện mô hình AI điều khiển drone.

Kho dữ liệu này bao gồm hàng triệu hình ảnh và video từ các chuyến bay chiến đấu, giúp các mô hình AI học cách nhận diện mục tiêu, dự đoán đường bay và tối ưu hóa chiến thuật.

Mykhailo Fedorov cho biết Ukraine sẽ được hưởng lợi từ việc đẩy nhanh phát triển các mô hình AI mà sau đó có thể sử dụng trong cuộc chiến chống lại Nga.

Cuộc chiến drone với Nga vẫn chưa kết thúc

Dù đạt được nhiều thành công, Ukraine vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn. Nga liên tục nâng cấp các loại drone, tăng tốc độ, cải thiện khả năng chống gây nhiễu và sản xuất với số lượng ngày càng lớn.

Một số chuyên gia cảnh báo rằng trong tương lai, các drone phản lực hoặc tự hành có thể khiến các hệ thống đánh chặn hiện tại trở nên kém hiệu quả hơn. Điều này buộc Ukraine phải tiếp tục nghiên cứu các công nghệ mới.

Dù vậy, sau hơn bốn năm chiến tranh, Ukraine đã chứng minh rằng các hệ thống phòng thủ linh hoạt, chi phí thấp và liên tục cải tiến có thể đối phó hiệu quả với các cuộc tấn công drone quy mô lớn.

Những kinh nghiệm này không chỉ giúp Ukraine bảo vệ lãnh thổ của mình mà còn đang định hình cách thế giới chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh trong tương lai, nơi drone có thể trở thành vũ khí chủ đạo trên chiến trường.