Vì sao Toyota dồn lực cho dòng xe dùng pin nhiên liệu hydro?
Toyota Motor đang thực hiện một bước ngoặt chiến lược khi dồn toàn lực phát triển công nghệ pin nhiên liệu hydro cho các dòng xe thương mại.
Quyết định này được đưa ra trong lúc những người lái xe cá nhân thông thường tiếp tục quay lưng với loại năng lượng sạch này.
Từng được kỳ vọng sẽ song hành cùng xe điện chạy pin để trở thành thế hệ phương tiện thân thiện với môi trường tiếp theo, xe sử dụng pin nhiên liệu hydro (FCV) lại vấp phải vô vàn khó khăn trong việc thu hút sự chú ý của thị trường đại chúng.
Sự chững lại đáng thất vọng đó đã buộc nhà sản xuất ô tô khổng lồ của Nhật Bản phải tìm kiếm những hướng đi mới để tận dụng tối đa những thành tựu công nghệ mà họ đã dày công nghiên cứu và phát triển suốt nhiều năm qua.
Tại một buổi thuyết trình diễn ra vào tháng này, Mitsumasa Yamagata, chủ tịch nhà máy Hydrogen Factory của Toyota – đơn vị chịu trách nhiệm sản xuất pin nhiên liệu – vẫn tràn đầy niềm tin khi kêu gọi sự ủng hộ cho loại nhiên liệu xanh này. Ông khẳng định thời điểm hiện tại chính là lúc cần tăng tốc các sáng kiến hydro cùng với các đối tác để cùng nhau thay đổi tương lai.
Tầm nhìn thương mại hóa và chiến lược kiến tạo lực cầu
Ưu điểm cốt lõi của pin nhiên liệu nằm ở khả năng sản xuất ra điện năng mà phụ phẩm duy nhất thải ra môi trường chỉ là hơi nước và nhiệt độ. Hiệu suất chuyển đổi nhiên liệu thành năng lượng của chúng vượt trội hơn rất nhiều so với các loại động cơ đốt trong truyền thống.
Người lái xe có thể nạp đầy bình hydro một cách nhanh chóng với thao tác giống hệt như việc bơm xăng, tiết kiệm được một lượng lớn thời gian so với hàng giờ đồng hồ chờ đợi sạc đầy pin xe điện.
Tận dụng những đặc tính ưu việt đó, Yamagata cho biết Toyota và chính phủ Nhật Bản đang tích cực làm việc để đưa ra một mô hình triển khai thực tế cho các đội xe tải hạng nặng sử dụng hydro một cách có kế hoạch và trên quy mô cực lớn. Kế hoạch chiến lược của họ bao gồm việc thiết lập một mạng lưới các trạm sạc hydro quy mô lớn dọc theo các tuyến đường cao tốc nối liền khu vực miền đông và miền tây Nhật Bản.
Sự hiện diện của các trạm sạc này đảm bảo khả năng tiếp cận dễ dàng cho các đoàn xe tải đường dài, đồng thời tạo cơ sở vững chắc để duy trì mức giá hydro ổn định trong dài hạn. Hiện tại, mức giá của hydro đã gần như ngang bằng với giá nhiên liệu diesel, mở ra một lợi thế cạnh tranh rất lớn về mặt chi phí vận hành cho các doanh nghiệp vận tải.
Tầm nhìn này của Toyota hoàn toàn phù hợp với xu hướng chung của nhiều khu vực kinh tế lớn trên thế giới. Liên minh Châu Âu đang lên kế hoạch phủ sóng các trạm tiếp nhiên liệu hydro với khoảng cách tối thiểu 200 km trên các tuyến đường cao tốc chính từ nay đến năm 2031, trong khi Trung Quốc cũng đang thúc đẩy một lộ trình tham vọng tương tự. Bằng việc bắt tay với các đối tác chiến lược tại từng khu vực, Toyota đang đẩy mạnh việc phát triển các dòng xe tải pin nhiên liệu hiệu suất cao và liên tục tiến hành các đợt chạy thử nghiệm khắt khe.
Ngay tại sân nhà Nhật Bản, chính quyền thủ đô Tokyo và Toyota đã khởi động một dự án taxi chạy bằng pin nhiên liệu mang tính tiên phong. Đích ngắm của họ là đưa 600 chiếc sedan Crown chạy bằng hydro vào hoạt động thương mại trước thời điểm kết thúc năm tài chính vào tháng 3.2031. Dự án taxi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một lực lượng tiêu thụ đủ lớn, hình thành nên một cụm nhu cầu ổn định nhằm kích thích toàn bộ chuỗi cung ứng hydro tiếp tục mở rộng.
Rào cản hạ tầng và sự sụt giảm của thị trường xe khách
Việc nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới quyết định hướng sự tập trung sang các phương tiện thương mại là hệ quả tất yếu sau một đợt suy thoái toàn cầu của thị trường xe khách cá nhân sử dụng pin nhiên liệu. Tập đoàn này từng gây tiếng vang lớn khi trình làng Mirai, mẫu xe chạy bằng pin nhiên liệu hydro được sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới vào tháng 12.2014, và tiếp tục tung ra thế hệ Mirai hoàn toàn mới vào năm 2020. Sau đó, họ còn bổ sung thêm một phiên bản pin nhiên liệu cho dòng xe sedan Crown cao cấp của mình.
Tất cả những nỗ lực này nằm trong chính sách đa dạng hóa lựa chọn nhằm đạt được mục tiêu trung hòa carbon, bao gồm xe điện chạy pin, động cơ đốt trong cải tiến và nhiều phương pháp tiếp cận khác. Dù các dòng xe hybrid lai điện đang chứng minh được vai trò mang lại lợi nhuận khổng lồ, công ty vẫn kiên trì đầu tư vào công nghệ thay thế như FCV.
Thực tế doanh số lại vẽ ra một bức tranh khá ảm đạm. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu ô tô MarkLines có trụ sở tại Tokyo, doanh số bán xe khách cá nhân sử dụng pin nhiên liệu trên toàn cầu, loại trừ xe tải và xe buýt, chỉ đạt vỏn vẹn 7.083 chiếc vào năm ngoái. Dù con số này đã tăng 46% so với năm trước đó, nó vẫn sụt giảm tới 54% so với mức đỉnh kỷ lục 15.448 chiếc được thiết lập vào năm 2021.
Trên thị trường eo hẹp này, tập đoàn Hyundai Kia của Hàn Quốc đang vượt lên dẫn trước với nỗ lực mở rộng doanh số bán hàng của mẫu NEXO FCV cùng các loại xe tải và xe buýt hydro, chủ yếu tập trung tại thị trường nội địa. Trong khi doanh số FCV của Toyota chỉ dừng lại ở mức 1.200 chiếc vào năm ngoái, thì Hyundai-Kia đã bán được tới 5.690 xe khách chạy bằng hydro.
Đánh giá về thực trạng này, Masatoshi Nishimoto - phó giám đốc nghiên cứu và phân tích dự báo sản xuất xe hạng nhẹ của S&P Global Mobility tại Nhật Bản và Hàn Quốc - nhận định rằng, FCV đang dần trở thành một công nghệ ngách. Rào cản gia nhập đối với xe hydro cao hơn rất nhiều so với xe điện truyền thống.
Ngành công nghiệp này đòi hỏi các sản phẩm và linh kiện hoàn toàn mới, điển hình như cụm pin nhiên liệu và bình chứa áp suất cao, những lĩnh vực mà các nhà sản xuất ô tô thông thường hầu như chưa từng đầu tư. Để có thể tạo ra những đợt rót vốn quy mô lớn vào lĩnh vực này, ngành ô tô bắt buộc phải cần đến những dự án khổng lồ ở cấp độ quốc gia.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt trầm trọng về mặt cơ sở hạ tầng đã giáng một đòn mạnh vào triển vọng của hydro. Dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Ludwig-Bolkow-Systemtechnik của Đức cho thấy chỉ có khoảng 1.160 trạm tiếp nhiên liệu hydro hoạt động trên toàn thế giới vào cuối năm 2024. Hơn 60% trong số đó tập trung ở các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, phơi bày một sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa các khu vực.
Những con số này nhấn mạnh khoảng cách khổng lồ giữa cơ sở hạ tầng của FCV và xe điện, khi các trạm sạc công cộng dành cho xe điện đã đạt tới con số khoảng 5,45 triệu trên toàn cầu trong cùng năm theo thống kê của Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
Bất chấp sự chênh lệch to lớn đó, phía Toyota vẫn kiên định với con đường đã chọn. Họ tin tưởng rằng một môi trường sử dụng hydro thuận tiện đang dần thành hình và cam kết sẽ cùng các đối tác tiến những bước thật vững chắc về phía trước.
