Chuyển đổi số quốc gia: Nơi 'về đích' sớm, chỗ vẫn loay hoay!
Báo cáo mới nhất từ Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cho thấy một bức tranh tương phản trong nỗ lực chuyển đổi số: Trong khi nhiều bộ ngành, địa phương đã bứt phá ngoạn mục, vẫn còn không ít đơn vị đang "mắc kẹt" với các nhiệm vụ quá hạn.
Chiều 28.3.2026, tại phiên họp thứ hai năm 2026 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, bức tranh công nghệ nước nhà hiện lên với những mảng màu tương phản.
Bên cạnh những "đầu tàu" bứt phá ngoạn mục, báo cáo từ Bộ KH&CN đã thẳng thắn chỉ ra những "vùng trũng" chậm trễ, nơi các nhiệm vụ chiến lược vẫn đang "giậm chân tại chỗ" vì tư duy cũ và rào cản hành chính.
Bức tranh tương phản: Những "ngôi sao" công nghệ và nút thắt quá hạn
Báo cáo do Thứ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân trình bày trước Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đưa ra những số liệu thống kê định lượng đầy sức nặng.
Tính đến cuối tháng 3.2026, toàn quốc đang vận hành tổng cộng 1.458 nhiệm vụ liên quan đến phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
Trong đó, hệ thống đã ghi nhận 862 nhiệm vụ hoàn thành, một con số minh chứng cho tinh thần trách nhiệm của nhiều đơn vị. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất lại nằm ở danh sách 77 nhiệm vụ đang quá hạn.
Sự phân hóa này tạo ra một thực trạng "lệch pha" đáng quan ngại. Ở nhóm dẫn đầu, chúng ta thấy những bước tiến thần tốc của các bộ ngành trọng điểm. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đã không còn dừng lại ở mức "số hóa" thủ tục mà đã tiến lên quản trị thông minh, xác lập các kỷ lục về quy mô giao dịch số và bảo mật dữ liệu. Bộ Ngoại giao tạo dấu ấn bằng chiến lược "đối ngoại công nghệ", mở đường cho Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Trong khi đó, ở nhóm địa phương, các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng đã mạnh dạn áp dụng cơ chế "Sandbox" (khung chính sách thử nghiệm) để giải quyết các bài toán đô thị thông minh.
Ngược lại, 77 nhiệm vụ quá hạn đang trở thành những "điểm nghẽn" làm chậm nhịp độ bứt phá chung. Theo phân tích của Bộ KH&CN, sự chậm trễ này thường rơi vào các nhiệm vụ có tính liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều đơn vị.
Khi một mắt xích trong chuỗi cung ứng dữ liệu bị dừng lại, nó tạo ra hiệu ứng dây chuyền khiến các đơn vị khác dù đã sẵn sàng cũng không thể "về đích".
Thực trạng này phản ánh một lỗ hổng trong tính đồng bộ của chiến lược chuyển đổi số quốc gia: Nơi thì đã lên "mây", nơi vẫn loay hoay với nền tảng cơ bản.
Giải mã lực cản: Từ tư duy "giấy tờ" đến khoảng cách năng lực
Tại sao trong cùng một hệ thống chính sách, cùng một sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, lại có những đơn vị trì trệ đến vậy? Đại diện Bộ KH&CN đã chỉ ra nguyên nhân cốt lõi nằm ở tư duy triển khai hành chính.
Tại không ít bộ ngành và địa phương, chuyển đổi số vẫn bị xem là một nhiệm vụ "phong trào" hoặc mang tính đối phó.
Thay vì tập trung vào giá trị thực chất và hiệu quả vận hành, các đơn vị này lại sa đà vào các bước rà soát rườm rà, lập kế hoạch trên giấy và họp hành kéo dài. Giai đoạn chuẩn bị bị đẩy lên quá mức cần thiết, khiến thời gian thực thi bị bóp nghẹt, dẫn đến tình trạng nhiệm vụ chưa kịp hoàn thành đã trở nên lạc hậu so với tốc độ phát triển của công nghệ thực tế.
Bên cạnh đó, khoảng cách về năng lực nhân sự và hạ tầng kỹ thuật giữa các vùng miền cũng là một lực cản lớn. Trong khi các thành phố lớn đã bắt đầu công bố danh mục sản phẩm AI và thu hút các dự án bán dẫn tỉ USD như Đồng Nai hay Thái Nguyên; thì nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa vẫn đang vật lộn với việc xóa vùng lõm sóng và chuẩn hóa dữ liệu dân cư cơ bản.
Sự thiếu hụt đội ngũ chuyên gia am hiểu cả nghiệp vụ hành chính lẫn công nghệ số tại các cấp cơ sở khiến việc triển khai các nền tảng dùng chung gặp nhiều lúng túng.
Hệ quả của sự chậm trễ này không chỉ dừng lại ở các con số thống kê. Việc nợ đọng nhiệm vụ gây lãng phí nguồn lực đầu tư công và quan trọng hơn là làm mất đi "thời điểm vàng" để Việt Nam bứt phá trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.
Chuyển đổi số là cuộc đua về tốc độ, nếu chúng ta cứ mãi loay hoay với những thủ tục rườm rà, khoảng cách với các nước trong khu vực sẽ ngày càng bị nới rộng.
Lộ trình "bàn tay sắt" và mục tiêu hoàn thiện nền tảng năm 2026
Trước thực trạng "nơi nhanh, chỗ chậm", Chính phủ đã đưa ra những chỉ đạo cứng rắn nhằm dứt điểm tình trạng nợ đọng nhiệm vụ.
Thông điệp được Bộ KH&CN nhấn mạnh xuyên suốt phiên họp là: "Rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm". Để không còn tình trạng đơn vị này nhìn đơn vị kia, hay đổ lỗi cho khách quan, một lộ trình cụ thể với các mốc thời gian "cứng" đã được xác lập cho quý II/2026.
Cụ thể, trước ngày 30.4.2026, Tổ công tác liên ngành sẽ chính thức vận hành để trực tiếp tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị đang quá hạn. Đây sẽ là đơn vị "cầm tay chỉ việc", giúp các bộ ngành địa phương chuẩn hóa lại kế hoạch triển khai theo hướng thực chất nhất.
Tiếp sau đó, đến cuối tháng 5.2026, toàn bộ cơ chế chính sách đặc thù cho doanh nghiệp công nghệ và tài liệu hướng dẫn thống nhất phải được ban hành. Điều này nhằm xóa bỏ rào cản về "nỗi sợ sai" trong thực thi chính sách mới, giúp những nơi đang loay hoay tìm thấy lối thoát pháp lý rõ ràng.
Đặc biệt, mục tiêu lớn nhất là đến trước ngày 30.6.2026, Bộ tiêu chuẩn quốc gia về công nghệ chiến lược sẽ chính thức ra đời. Đây sẽ là "thước đo" chuẩn xác nhất để loại bỏ những bản báo cáo thành tích "tô hồng", buộc các đơn vị phải nhìn thẳng vào hiệu quả thực tế của công việc.
Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu Bộ KH&CN khẩn trương đánh giá và hoàn thiện các nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia ngay trong năm 2026 để tạo ra một hạ tầng dùng chung thống nhất, không để bất cứ địa phương nào phải "vừa chạy vừa chờ" dữ liệu từ nơi khác.
Kết thúc phiên họp, thông điệp về sự kỷ luật đã được lan tỏa mạnh mẽ: Chuyển đổi số quốc gia không có chỗ cho sự thong thả hay tư duy "làm cho có". Sự chuyển mình từ giai đoạn rà soát hành chính sang triển khai thực chất không chỉ là yêu cầu của Chính phủ mà là mệnh lệnh từ thực tiễn để Việt Nam không lỡ chuyến tàu của kỷ nguyên mới.
Chỉ khi 77 nhiệm vụ quá hạn được xử lý dứt điểm, con tàu số của quốc gia mới có thể vận hành đồng bộ và bứt tốc mạnh mẽ.
