Nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn và hành trình viết nên 'Khát vọng'
Từ một bài thơ đăng báo năm 1985, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn đã phỏng thơ để viết nên "Khát vọng" - ca khúc vượt khỏi tính thời sự ban đầu và có đời sống bền bỉ trong công chúng suốt 40 năm.
Nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn viết Khát vọng từ một bài thơ đăng trên báo
Tháng 2/1985, báo Tuổi Trẻ đăng bài thơ 14 câu của Đặng Việt Lợi, tựa đề Nhờ Đảng, tôi biết được, nhân kỷ niệm 55 năm thành lập Đảng. Bài thơ gắn với một thời điểm cụ thể, trong khi ca khúc sau đó có đời sống rộng hơn trong công chúng.
Khi đọc bài thơ, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn đang ấp ủ ý tưởng viết một ca khúc về khát vọng cống hiến và lẽ sống giản dị mà ông tin theo. Điều ông tìm thấy không chỉ nằm ở câu chữ, mà còn ở hệ thống hình tượng có sức gợi rộng: sông, núi, biển, gió, phù sa.
Thay vì phổ nguyên văn bài thơ của Đặng Việt Lợi, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn đã chọn lối "phỏng thơ" để thổi một làn gió mới vào ca khúc Khát vọng. Ông vừa chắt lọc những hình tượng giàu sức gợi từ nguyên tác như sông, núi, biển, gió, phù sa, vừa sáng tạo thêm những ca từ mang tính triết lý để mở rộng biên độ cảm xúc. Điển hình là đoạn điệp khúc được nhạc sĩ thêm thắt đầy dụng ý, biến lời tự sự thành những câu hỏi lớn đầy trăn trở về lẽ sống:
Và sao không là gió, là mây để thấy trời bao la?
Và sao không là phù sa dâng mỡ màu cho hoa?
Sao không là bài ca của tình yêu đôi lứa?
Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư?
Và sao không là bão, là giông, là ánh lửa đêm đông?
Và sao không là hạt giống hạt giống xanh đất mẹ bao dung?
Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc?
Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư?
Thông qua những câu hỏi tu từ dồn dập này, nhạc sĩ đã chuyển hóa bài thơ từ một hoàn cảnh sáng tác cụ thể thành tiếng lòng phổ quát của con người. Tác phẩm không chỉ dừng lại ở sự gắn bó với nguồn cội mà đã vươn xa, trở thành lời giục giã mạnh mẽ về khát vọng được sống, được yêu và được cống hiến hết mình cho cuộc đời.
Khát vọng và dấu ấn âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn
Khát vọng hoàn thành ngày 20/1/1985. Ca khúc được viết ở nhịp 6/8, theo hình thức hai đoạn đơn AB. Đoạn A nằm ở tầm âm thấp, mang tính trữ tình và lắng sâu. Đoạn B đưa giai điệu lên cao hơn, tạo đối lập và giải phóng cảm xúc.
Nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn xem đây là một trong những tác phẩm chặt chẽ nhất về hình thức trong sự nghiệp. Nếu Bài ca không quên và Đất nước theo khúc thức mở, thì Khát vọng tuân theo cấu trúc cổ điển khép kín, có phần mở đầu và coda để củng cố chủ đề ở cuối bài.
Ca khúc ra mắt mùa xuân 1986, đúng thời điểm không khí đổi mới bắt đầu lan rộng. Các giọng ca Quý Dương, Măng Thị Hội, Hồng Nhung, Cao Minh, Quang Dũng lần lượt đưa tác phẩm đến công chúng. Câu hát “Hãy sống như đời sông, để biết yêu nguồn cội” chạm vào tâm trạng của nhiều thế hệ.
Trên bản nhạc, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn ghi: “Lời phỏng thơ Đặng Việt Lợi”. Phần âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn đã tạo cho bài thơ một đời sống mới trong công chúng.
Nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn tên thật là Phạm Văn Thành, sinh ngày 23/5/1942 tại Phnom Penh, Campuchia. Quê cha của ông ở Nam Định, quê mẹ ở Hưng Yên. Năm 1960, ông về nước, tham gia Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam và gắn bó với lực lượng văn nghệ giải phóng.
Sau năm 1975, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn tiếp tục hoạt động âm nhạc tại TP.HCM. Ông từng là Phó giám đốc Nhạc viện TP.HCM, Phó giám đốc Sở Văn hóa Thông tin TP.HCM, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa 4, Phó tổng thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa 5.
Người "thổi hồn" vào thơ để thành ca khúc vượt thời gian
Phong cách âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn thấm đẫm chất trữ tình chính luận. Khi viết về đất nước, chiến tranh hay những ký ức hậu chiến, ông luôn chọn lối dẫn dắt bằng giai điệu mạch lạc, cấu trúc chặt chẽ cùng cảm xúc chân thực. Thay vì sa đà vào tính công thức, âm nhạc của ông chạm đến lòng người bằng độ lắng sâu cùng sự chân thành, từ đó khơi gợi những rung cảm chung trong tâm hồn công chúng.
Sự nghiệp sáng tác của ông trải dài qua nhiều thập kỷ, gắn liền với những chuyển mình của dân tộc. Ông để lại dấu ấn đậm nét qua hàng loạt ca khúc đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ như Qua sông, Bài ca người nữ tự vệ Sài Gòn, Bài ca không quên, hay Mùa xuân từ những giếng dầu... Đặc biệt, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn còn có biệt tài phổ thơ rất tinh tế, nâng tầm những vần thơ thành giai điệu bất hủ qua các tác phẩm như Khát vọng (phỏng thơ Đặng Viết Lợi), Đất nước (thơ Tạ Hữu Yên), Thành phố tình yêu và nỗi nhớ (thơ Nguyễn Nhật Ánh), hay Dấu chân phía trước (thơ Hồ Thi Ca).
Nhìn lại toàn bộ hành trình sáng tạo của ông có thể thấy Khát vọng là trường hợp rất đặc biệt. Ca khúc không chỉ khẳng định tài năng của nhạc sĩ trong việc xử lý giai điệu, mà còn cho thấy nhãn quan nghệ thuật sắc bén cùng khả năng thổi hồn vào ngôn từ để biến những vần thơ thành giai điệu bất hủ.
Chính sự tận tâm cùng tầm vóc nghệ thuật đã giúp tác phẩm vượt qua mọi thử thách của thời gian, để Khát vọng không chỉ đơn thuần là một nhạc phẩm, mà đã trở thành bài ca bất hủ, mãi ngân vang và lan tỏa khát vọng sống cao đẹp trong tâm hồn bao thế hệ người Việt.
.jpg)