Thành phố học tập toàn cầu UNESCO gắn với chuyển đổi số
“Thành phố học tập toàn cầu UNESCO” giai đoạn 2024 - 2030, gắn với chuyển đổi số, giáo dục, phát triển kỹ năng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Không còn chỉ là chuyện đến trường, học tập ở TP.HCM hôm nay đang diễn ra ở nhiều không gian khác nhau: trong lớp học, tại cơ quan, ở khu phố, trên điện thoại thông minh và cả trong những buổi sinh hoạt cộng đồng. Sau khi Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sáp nhập vào TP.HCM từ ngày 1/7/2025, mục tiêu xây dựng “Thành phố học tập toàn cầu UNESCO” được đặt trong một quy mô mới, rộng hơn, đông dân hơn và cũng nhiều nhu cầu hơn.
“Thành phố học tập toàn cầu UNESCO” được đặt trong một quy mô mới
Theo báo cáo của UBND TP.HCM, năm 2025, thành phố đã triển khai kế hoạch xây dựng “Thành phố học tập toàn cầu UNESCO” giai đoạn 2024 - 2030, gắn với chuyển đổi số, giáo dục, phát triển kỹ năng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Điểm đáng chú ý là tinh thần học tập suốt đời không còn được nhìn như nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục, mà trở thành việc chung của nhiều sở, ngành, địa phương, đoàn thể và từng cộng đồng dân cư.
Nếu trước đây, nói đến học tập, nhiều người thường nghĩ đến học sinh, sinh viên, thì nay đối tượng được mở rộng hơn rất nhiều. Đó có thể là một công nhân học kỹ năng số để không bị tụt lại trong dây chuyền sản xuất mới; một cán bộ phường học cách vận hành dịch vụ công trực tuyến; một người cao tuổi học dùng điện thoại để tra cứu thông tin, đặt lịch khám bệnh; hay một giáo viên học cách khai thác học liệu mở và trí tuệ nhân tạo trong dạy học.
Năm 2025, TP.HCM tổ chức 5.131 lớp, hội thảo, chuyên đề với hơn 57,2 triệu lượt người tham gia. Các nội dung tập trung vào bồi dưỡng chuyên môn, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ, tin học, kỹ năng mềm và năng lực thích ứng trong môi trường số. “App Công dân số” ghi nhận 618.119 lượt tải, hơn 6,1 triệu lượt tương tác, cho thấy người dân bắt đầu tham gia nhiều hơn vào các kênh kết nối số với chính quyền.
Một dấu ấn đáng chú ý là phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động ngày 11/10/2025, huy động hơn 19.000 thành viên trong gần 5.200 tổ công nghệ số cộng đồng. Cách gọi “bình dân học vụ số” gợi nhớ tinh thần xóa mù chữ trước đây, nhưng trong bối cảnh mới, mục tiêu không chỉ là biết đọc, biết viết, mà còn là biết dùng công nghệ để sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn.
Tại các khu dân cư, tổ công nghệ số cộng đồng có thể hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nhận diện rủi ro trên môi trường mạng, tiếp cận thông tin y tế, giáo dục, việc làm. Những việc tưởng nhỏ này lại rất thiết thực, bởi với nhiều người lớn tuổi, lao động phổ thông hoặc người ít tiếp xúc công nghệ, một thao tác trên điện thoại cũng có thể là rào cản.
Không chỉ dừng ở hướng dẫn kỹ năng số cơ bản, thành phố còn tổ chức 5.431 cuộc thi và hoạt động trải nghiệm về công nghệ số, học liệu mở, đổi mới sáng tạo, giáo dục STEM và trí tuệ nhân tạo, thu hút 169.595 lượt người tham gia. Đây là cách để việc học trở nên gần gũi hơn, không khô cứng như những lớp bồi dưỡng hành chính, mà gắn với trải nghiệm, sáng tạo và nhu cầu thực tế của người học.
Ngành giáo dục đã tổ chức 135 lớp bồi dưỡng kỹ năng số cho 15.473 học viên; riêng giáo viên và cán bộ quản lý có 78.456 lượt tham gia bồi dưỡng thường xuyên, tập huấn ứng dụng công nghệ trong dạy học và chia sẻ tài nguyên giáo dục mở. Ngoài ra, 158 cơ sở giáo dục phát động phong trào “Thư viện số - Tủ sách số”, khuyến khích giáo viên, học sinh học tập qua nền tảng số và cùng chia sẻ tài liệu.
Điều này cho thấy thành phố học tập không phải là một danh hiệu xa xôi. Nó bắt đầu từ việc học sinh có thêm tài liệu số, giáo viên có thêm công cụ dạy học, phụ huynh có thêm kênh tiếp cận thông tin, người dân có thêm kỹ năng để thích ứng với đời sống mới.
Xây dựng thành phố học tập toàn cầu UNESCO là một hành trình dài
Một trong những chính sách giàu ý nghĩa đời sống là hỗ trợ giáo dục mầm non tại địa bàn có khu công nghiệp, khu chế xuất. Thành phố đã triển khai chính sách với tổng kinh phí hơn 95,153 tỉ đồng, hỗ trợ 59 cơ sở giáo dục mầm non và 22.190 trẻ em là con công nhân lao động. Với nhiều gia đình công nhân, khoản hỗ trợ này không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí, mà còn tạo điều kiện để trẻ được đến lớp an toàn, ổn định hơn, trong khi cha mẹ yên tâm làm việc.
Hội Khuyến học TP.HCM tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng phong trào học tập từ cơ sở. Chương trình “Tiết kiệm nuôi heo đất khuyến học” đã có hơn 1,617 triệu heo đất, với tổng số tiền tiết kiệm hơn 682 tỉ đồng. Từ nguồn này, các cơ sở hội và hội viên đã ủng hộ hơn 32,58 tỉ đồng cho hoạt động khuyến học các cấp. Những con số ấy cho thấy khuyến học không chỉ đến từ các chương trình lớn, mà còn từ sự góp nhặt bền bỉ của từng gia đình.
Các mô hình “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập” và “Công dân học tập” tiếp tục được triển khai.
Tuy vậy, hành trình xây dựng thành phố học tập sau sáp nhập cũng không tránh khỏi những điểm nghẽn. Việc hợp nhất tổ chức Hội Khuyến học cấp xã chưa hoàn thành, nhiều địa phương còn ổn định bộ máy chính quyền mới nên việc đánh giá, công nhận các danh hiệu học tập bị gián đoạn. Phần mềm đánh giá “Công dân học tập” của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tạm thời đóng để nâng cấp, khiến nhiều nơi chưa thể hoàn tất công nhận trong năm 2025.
Một khó khăn khác là Trung tâm học tập cộng đồng chưa phủ đều. Đến cuối năm 2025, mới có 50 trong tổng số 168 xã, phường, đặc khu thành lập Trung tâm học tập cộng đồng. Trong khi đó, đây chính là nơi có thể đưa các lớp học thiết thực đến gần người dân nhất: từ pháp luật, kỹ năng sống, chuyển đổi số, chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường đến giáo dục nghề nghiệp và xóa mù chữ.
Về giáo dục, TP.HCM cũng có những chính sách đáng chú ý. Từ năm học 2025 - 2026, trẻ em mầm non và học sinh phổ thông được miễn học phí theo quy định. Thành phố cũng có chính sách hỗ trợ học phí cho người học tại cơ sở dân lập, tư thục. Đặc biệt, tháng 11/2025, HĐND TP.HCM thông qua chính sách hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho học sinh và người trên 65 tuổi, giúp hơn 676.000 người cao tuổi giảm rào cản chi phí y tế để yên tâm tham gia sinh hoạt, học tập cộng đồng.
TP.HCM tiếp tục duy trì kết quả phổ cập giáo dục - xóa mù chữ ở mức cao: phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3 đạt 100%, phổ cập giáo dục THCS mức độ 3 đạt 100%, 100% phường, xã, thị trấn đạt xóa mù chữ mức độ 2. Thành phố cũng quan tâm giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt với 56 đơn vị giáo dục đặc biệt, hơn 10.400 học sinh học hòa nhập tại 907 trường và hơn 3.600 lớp.
Nhìn từ những con số và hoạt động cụ thể, “thành phố học tập” không phải là khẩu hiệu treo trên văn bản. Đó là khi một đứa trẻ con công nhân được hỗ trợ đến trường, một giáo viên biết dùng công nghệ mới, một người cao tuổi được chăm lo sức khỏe để tiếp tục sinh hoạt cộng đồng, một người lao động có thêm cơ hội học nghề, học kỹ năng số.
Với TP.HCM sau sáp nhập, xây dựng thành phố học tập toàn cầu UNESCO là một hành trình dài. Thành phố đã có nền tảng từ khuyến học, chuyển đổi số và chính sách công bằng giáo dục. Nhưng để mục tiêu này đi sâu vào đời sống, điều quan trọng là mỗi khu phố, trường học, cơ quan, doanh nghiệp đều phải trở thành một không gian học tập mở, nơi người dân có thể học bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu và ở bất cứ độ tuổi nào.