Nắng nóng đô thị: Người lao động ngoài trời chống chọi ra sao?

Nắng nóng đô thị bào sức lao động ngoài trời

Những ngày cuối tháng 5, nắng nóng diện rộng tiếp tục bao trùm nhiều khu vực trên cả nước. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong ngày 25 – 26/5, miền Đông Nam Bộ có nắng nóng 35 - 36 độ C, có nơi trên 36 độ C; thời gian nóng tập trung từ 12 - 16 giờ. Bắc Bộ, Trung Bộ cũng ghi nhận nắng nóng gay gắt, có nơi trên 39 - 40 độ C. Nắng nóng ở Bắc Bộ và miền Đông Nam Bộ có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 27.5, khu vực Trung Bộ đến khoảng ngày 28/5.

Ở đô thị, cảm giác nóng thường nặng nề hơn con số nhiệt độ trong bản tin thời tiết. Mặt đường nhựa, bê tông, tường kính, mái tôn hấp thụ và hắt nhiệt, khiến người đi đường luôn có cảm giác bị “nung” từ nhiều phía. Với người làm việc trong văn phòng, nắng nóng có thể là lý do để hạn chế ra ngoài. Nhưng với tài xế công nghệ, shipper, công nhân xây dựng, người bán hàng rong, nhân viên vệ sinh môi trường, việc tránh nắng không phải lúc nào cũng có thể lựa chọn.

Tại TP.HCM, nhiều lao động ngoài trời phải tự tìm cách thích nghi với cái nóng hầm hập. Theo ghi nhận đầu tháng 5/2026, anh Vũ Thịnh chọn góc đường Hồng Lạc, phường Bảy Hiền, TP.HCM làm điểm đặt xe cắt tóc lưu động. Công việc tưởng như linh hoạt nhưng lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Nắng gắt khiến mặt đường hắt nhiệt, cơ thể nhanh mất nước, người dễ mệt lả nếu phải đứng lâu ngoài trời.

Không chỉ người làm nghề tự do, tài xế công nghệ cũng là nhóm chịu tác động rõ rệt của nắng nóng đô thị. Họ phải di chuyển liên tục trên đường, chờ khách, giao hàng, leo cầu thang, tìm địa chỉ, trong khi thu nhập lại phụ thuộc vào số cuốc xe hoặc đơn hàng hoàn thành. Nghỉ lâu đồng nghĩa với giảm thu nhập; chạy liên tục lại dễ kiệt sức.

Anh Tuân, 38 tuổi, ngụ phường Bình Hưng Hoà, TP.HCM, bắt đầu chạy xe từ 5 giờ 30. Anh cho biết kiểu thời tiết mưa xong lại nắng to khiến người đang ướt bị hầm hơi, rất mệt. Đây là tình trạng nhiều tài xế và shipper gặp phải trong mùa nắng nóng xen mưa thất thường ở TP.HCM và Hà Nội.

Tại Hà Nội, câu chuyện cũng không khác. Trong đợt nắng nóng gần 40 độ C, anh Ngô Hoàng, tài xế xe ôm công nghệ 40 tuổi, phải tranh thủ dừng xe dưới gầm cầu vượt Mai Dịch để tránh nắng sau nhiều giờ chạy liên tục. Dù mệt, anh vẫn khó nghỉ vì còn gánh nặng chi tiêu gia đình.

Điểm chung của những nhân vật này là họ đều thuộc nhóm “không thể tránh nắng”. Khi nắng nóng đô thị kéo dài, sức khỏe của người lao động ngoài trời bị bào mòn từng ngày. Họ thường phải mặc nhiều lớp áo chống nắng, đeo khẩu trang, găng tay, kính râm, mang theo nước uống. Nhưng các biện pháp cá nhân này chỉ giúp giảm phần nào tác động, không thể thay thế những điều kiện lao động an toàn hơn như chỗ nghỉ mát, nước uống đầy đủ, thời gian nghỉ hợp lý và cảnh báo sức khỏe kịp thời.

Đáng lo hơn, nắng nóng không chỉ gây khó chịu tức thời. Khi làm việc lâu dưới nền nhiệt cao, cơ thể dễ mất nước, chuột rút, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, kiệt sức. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc nhiệt, rối loạn ý thức, tổn thương cơ quan nội tạng nếu không được xử trí kịp thời. Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo nắng nóng cực đoan có thể làm trầm trọng thêm bệnh tim mạch, hô hấp, thận và tác động mạnh đến người lao động, người cao tuổi, trẻ em, người có bệnh nền.

Cần bảo vệ lao động ngoài trời trước nguy cơ sốc nhiệt

Vấn đề nắng nóng đô thị không còn là chuyện thời tiết đơn thuần. Đó là câu chuyện sức khỏe lao động, an sinh đô thị và năng lực thích ứng của thành phố trước biến đổi khí hậu. Khi đô thị ngày càng đông đúc, giao thông dày đặc, mảng xanh thiếu hụt, nhu cầu giao hàng, vận chuyển, xây dựng, vệ sinh môi trường tăng cao, nhóm lao động ngoài trời càng dễ bị đặt vào vùng rủi ro.

Tổ chức Lao động quốc tế cho biết ít nhất 2,41 tỉ lao động trên thế giới đang phơi nhiễm với nhiệt độ quá mức trong quá trình làm việc. Nhiệt độ cao không chỉ gây bệnh nghề nghiệp mà còn làm giảm năng suất, tăng nguy cơ tai nạn lao động do mất tập trung, mệt mỏi, phản xạ chậm.

Báo cáo và hướng dẫn của WHO/WMO năm 2025 cũng nêu, năng suất lao động có thể giảm 2 - 3% cho mỗi độ C tăng lên trên 20 độ C; các nguy cơ sức khỏe gồm sốc nhiệt, mất nước, rối loạn chức năng thận và rối loạn thần kinh. Điều này cho thấy bảo vệ người lao động trước nắng nóng không chỉ là trách nhiệm nhân đạo mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả kinh tế.

Với các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ, nhóm lao động ngoài trời rất đa dạng. Họ có thể là công nhân công trình, nhân viên cây xanh, người thu gom rác, bảo vệ, tài xế xe ôm công nghệ, shipper, người bán vé số, người bán hàng rong. Trong đó, lao động tự do và lao động nền tảng số thường khó tiếp cận cơ chế bảo vệ chính thức hơn công nhân trong doanh nghiệp.

Một công nhân xây dựng có thể được công ty điều chỉnh giờ làm, bố trí nước uống, thay đổi ca kíp nếu đơn vị sử dụng lao động quan tâm đến an toàn. Nhưng một shipper hoặc tài xế công nghệ thường tự quyết định nghỉ hay chạy, tự chịu chi phí nước uống, thuốc men, áo chống nắng, bảo dưỡng xe. Khi đơn hàng nhiều vào giờ trưa, áp lực thu nhập khiến nhiều người vẫn ra đường đúng thời điểm nắng nóng gay gắt nhất.

Vì vậy, giải pháp không thể chỉ dừng ở lời khuyên “hạn chế ra ngoài”. Với lao động ngoài trời, cần những khuyến cáo cụ thể hơn: tránh làm việc liên tục trong khung giờ nắng gắt, uống nước đều trước khi thấy khát, không uống nhiều rượu bia, mặc đồ nhẹ và thoáng, nghỉ ở nơi có bóng râm, nhận biết sớm dấu hiệu say nắng, kiệt sức, sốc nhiệt. Người có biểu hiện chóng mặt, lơ mơ, da nóng, thân nhiệt cao, nôn ói, co giật cần được đưa ngay đến cơ sở y tế.

Cơ quan quản lý đô thị cũng cần nhìn nắng nóng như một rủi ro thường trực. Những điểm dừng có mái che, nhà chờ xe buýt thông thoáng, trạm nước uống công cộng, mảng xanh ven đường, công viên nhỏ, không gian nghỉ tạm cho tài xế và shipper không chỉ là tiện ích, mà còn là hạ tầng bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Với doanh nghiệp, nhất là trong xây dựng, logistics, vệ sinh môi trường, giao hàng, cần có quy trình làm việc an toàn trong mùa nắng nóng: điều chỉnh ca làm, tăng thời gian nghỉ, cung cấp nước uống, trang bị bảo hộ phù hợp, tập huấn nhận biết sốc nhiệt. Cơ quan chức năng có thể tăng cường kiểm tra điều kiện lao động ở các công trình, khu công nghiệp, đơn vị có nhiều lao động ngoài trời trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Nắng nóng đô thị sẽ còn là thách thức lớn khi biến đổi khí hậu làm các đợt nóng cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn. Nhưng thiệt hại không phải là điều không thể giảm. Khi thành phố có thêm bóng mát, doanh nghiệp có trách nhiệm hơn, nền tảng công nghệ quan tâm hơn đến tài xế, và mỗi người lao động được trang bị kiến thức tự bảo vệ, nắng nóng sẽ bớt trở thành “cuộc chiến đơn độc” của những người phải mưu sinh ngoài trời.

Điều cần được nhìn thấy sau mỗi bản tin thời tiết không chỉ là nhiệt độ 35, 38 hay 40 độ C. Đó còn là những con người vẫn đang giao hàng, chở khách, quét rác, bán hàng, xây dựng công trình dưới cái nắng hầm hập của đô thị. Bảo vệ họ cũng chính là cách một thành phố bảo vệ nhịp sống của mình.

Nguyễn Tuyết