Du khách mặc áo dài phản cảm ở Hội An: Giới hạn nào cho tự do cá nhân?

Trước đó, ngày 4/6, mạng xã hội lan truyền đoạn video ghi lại cảnh một phụ nữ nhắc nhở nhóm du khách nước ngoài về cách mặc áo dài bị cho là phản cảm và không phù hợp với giá trị văn hóa của trang phục truyền thống Việt Nam.

Theo chị C.H., người quay và đăng tải đoạn clip, sự việc xảy ra vào khoảng tối 3/6 tại khu vực phố cổ Hội An. Thời điểm này, chị bắt gặp một đoàn khách nước ngoài đang tham quan. Trong nhóm có hai nam du khách mặc áo dài: Một người kết hợp áo dài với quần đùi ngắn, trong khi người còn lại chỉ mặc áo dài bên ngoài nội y. Chị đã yêu cầu hướng dẫn viên thông báo với vị du khách rằng áo dài Việt Nam không được mặc phản cảm như vậy, đồng thời có phản ứng "rất cứng" với du khách kia.

Cũng trong sáng nay (5/6), lãnh đạo phường Hội An cho biết địa phương đã nắm được thông tin và đang xác minh vụ việc. Nhưng vượt ra ngoài câu chuyện của hai du khách, vụ việc một lần nữa gợi lên cuộc tranh luận quen thuộc tại nhiều điểm đến trên thế giới: Sự tự do cá nhân nên được nhìn nhận như thế nào tại các điểm đến?

Khi trang phục là văn hóa

Trong xã hội hiện đại, quyền lựa chọn cách ăn mặc được xem là một phần của tự do cá nhân. Một bộ bikini hoàn toàn phù hợp trên bãi biển đầy nắng gió của Đà Nẵng, hay một bộ áo dài mà du khách mặc phù hợp sẽ rất được trân trọng khi xuất hiện giữa một khu phố cổ, một công trình lịch sử hay một không gian tâm linh.

Điều khiến dư luận phản ứng - như trường hợp 2 nam du khách mặc áo dài trong clip - không nằm ở bản thân bộ trang phục, mà ở mối quan hệ giữa trang phục đó với không gian văn hóa xung quanh và cách ăn mặc. Đối với người Việt Nam, áo dài không chỉ là trang phục truyền thống, mà còn là biểu tượng văn hóa gắn với lịch sử, giáo dục, các nghi lễ và hình ảnh quốc gia. Vì vậy, bất kỳ cách thể hiện nào bị cho là làm sai lệch hoặc làm mất đi ý nghĩa vốn có của trang phục này đều dễ tạo ra phản ứng mạnh mẽ với người dân.

Thực tế, đây không phải lần đầu tiên Hội An trở thành tâm điểm của những tranh cãi tương tự. Năm 2022, nữ influencer nổi tiếng người Malaysia Ms Puiyi từng gây làn sóng phản ứng dữ dội khi mặc áo dài kết hợp bikini để chụp ảnh tại phố cổ. Sau đó, cô đã phải xóa các hình ảnh liên quan và công khai xin lỗi.

Chuyện "ăn mặc" không chỉ xảy ra ở thành phố di sản Hội An

Những tranh cãi liên quan đến cách ăn mặc tại các điểm đến văn hóa xuất hiện ở nhiều quốc gia, bất kể sự khác biệt về tôn giáo hay truyền thống.

Tại Bali (Indonesia), nơi đón hàng triệu du khách quốc tế mỗi năm, chính quyền địa phương nhiều lần phải siết chặt các quy định ứng xử sau hàng loạt hành vi bị cho là thiếu tôn trọng văn hóa bản địa. Người dân địa phương cũng không ngần ngại nhắc nhở hoặc từ chối những trường hợp ăn mặc không phù hợp. Với người dân Bali, việc bảo vệ các giá trị văn hóa và tôn giáo là trách nhiệm của cả cộng đồng, không phụ thuộc người vi phạm là cư dân địa phương hay khách quốc tế.

Ở Việt Nam, những tranh cãi tương tự cũng từng xuất hiện tại nhiều địa điểm nổi tiếng. Tại Huế, câu chuyện trang phục từng trở thành vấn đề đến mức Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phải ban hành quy định riêng đối với du khách. Theo đó, những trang phục bị xem là hở hang, phản cảm như quần cộc, áo may ô hay váy quá ngắn không được phép xuất hiện tại khu vực nội điện và nơi thờ cúng trong quần thể di tích.

Tại Hà Nội, năm 2017, từng xôn xao khi xuất hiện hình ảnh hai du khách nước ngoài mặc bikini nằm phơi nắng trên thảm cỏ ven hồ Hoàn Kiếm. Dù không vi phạm pháp luật, hình ảnh này vẫn tạo ra nhiều ý kiến trái chiều bởi hồ Hoàn Kiếm từ lâu được xem là không gian văn hóa công cộng mang tính biểu tượng của Hà Nội.

Những phản ứng đó cho thấy công chúng thường có những kỳ vọng nhất định về cách ứng xử của du khách tại các địa điểm gắn với bản sắc địa phương.

Sự phát triển của mạng xã hội đã thay đổi đáng kể cách con người đi du lịch. Du lịch hiện đại ngày càng đề cao khái niệm "du lịch có trách nhiệm". Điều đó không có nghĩa du khách phải từ bỏ phong cách cá nhân hay sự tự do của mình. Nhưng nó đòi hỏi sự hiểu biết và tôn trọng những chuẩn mực văn hóa của nơi mình ghé thăm.

Nhật Hạ