Mỹ thử bầy drone phòng thủ: Lá chắn mới trước cơn ác mộng UAV cảm tử
Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ (AFRICOM) đang thử nghiệm một cách tiếp cận mới trong cuộc chiến chống máy bay không người lái, đó là dùng các bầy drone phòng thủ để ngăn chặn và đánh bại UAV đối phương.
Hệ thống này mang tên CURTAIN CALL, được phát triển nhằm bảo vệ căn cứ, lực lượng triển khai và các vị trí trọng yếu trước làn sóng UAV cỡ nhỏ đang lan rộng trên nhiều chiến trường. Theo Army Recognition, AFRICOM đã hoàn tất đợt đánh giá thực địa thành công lần thứ hai đối với CURTAIN CALL tại Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore ở California, từ ngày 27/4 đến 1/5.
Vì sao Mỹ cần cách chống UAV mới?
Trong nhiều năm, phòng không truyền thống chủ yếu được thiết kế để đối phó máy bay, trực thăng, tên lửa hành trình hoặc rocket. Nhưng UAV cỡ nhỏ đặt ra một bài toán khác. Chúng rẻ, dễ sản xuất, khó phát hiện, có thể bay thấp và xuất hiện với số lượng lớn.
Tại Ukraine, Trung Đông và châu Phi, drone đã trở thành công cụ trinh sát, chỉ thị mục tiêu, tấn công chính xác và gây áp lực tâm lý. Một UAV thương mại cải tiến có thể theo dõi đoàn xe. Một drone FPV giá vài trăm hoặc vài nghìn USD có thể lao vào xe bọc thép, radar hoặc nhóm binh sĩ. Một UAV cảm tử có thể bay chờ mục tiêu rồi đánh từ trên cao.
Vấn đề lớn nhất nằm ở sự mất cân bằng chi phí. Nếu dùng tên lửa phòng không đắt tiền để bắn hạ drone giá rẻ, bên phòng thủ sẽ nhanh chóng tiêu hao kho đạn. Nhưng nếu không đánh chặn, lực lượng mặt đất có thể bị giám sát liên tục và tấn công bất ngờ. Theo Army Recognition, đây là một trong những thách thức cấp bách nhất với các lực lượng hiện đại, khi họ phải bảo vệ căn cứ cố định và binh sĩ triển khai trước những UAV giá rẻ, có thể hoạt động riêng lẻ hoặc phối hợp theo đội hình.
CURTAIN CALL hoạt động như thế nào?
Điểm đáng chú ý của CURTAIN CALL nằm ở cách đánh chặn khác biệt. Thay vì dùng tên lửa đắt đỏ để tiêu diệt từng UAV, hệ thống này triển khai các drone phòng thủ nhằm tạo một lớp bảo vệ cơ động ngay trên không.
Theo AFRICOM, cảm biến và camera của hệ thống sẽ liên tục giám sát khu vực cần bảo vệ. Khi phát hiện UAV khả nghi, CURTAIN CALL có thể nhận dạng, bám theo mục tiêu và gửi cảnh báo cho người vận hành. Quyết định đánh chặn cuối cùng vẫn do con người đưa ra.
Sau khi được phê duyệt, các drone phòng thủ sẽ được phóng lên để ngăn chặn, gây gián đoạn hoặc vô hiệu hóa UAV đối phương trước khi chúng tiếp cận căn cứ, binh sĩ hay mục tiêu quan trọng. Nói cách khác, CURTAIN CALL dùng drone để đối phó drone, thay vì chỉ dựa vào súng, tên lửa hoặc thiết bị gây nhiễu mặt đất.
Cách tiếp cận này giúp tăng tính linh hoạt, đặc biệt trước các cuộc tấn công từ nhiều hướng hoặc bằng số lượng UAV lớn. Một lớp drone phòng thủ trên không có thể phản ứng nhanh hơn và bổ sung năng lực bảo vệ cho những hệ thống cố định.
Tuy nhiên, CURTAIN CALL không được mô tả là hệ thống tự động hoàn toàn. Theo Army Recognition, nó có thể tự phát hiện và theo dõi mối đe dọa, nhưng quyền cho phép đánh chặn vẫn thuộc về người vận hành. Điều này rất quan trọng trong môi trường phức tạp, nơi có thể xuất hiện drone đồng minh, máy bay nhỏ, chim hoặc các vật thể bay không nguy hiểm.
Mô hình này tạo sự cân bằng giữa tốc độ và kiểm soát. Cảm biến, thuật toán và AI giúp rút ngắn thời gian phản ứng, trong khi con người vẫn chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng ở những tình huống nhạy cảm.
Đợt thử nghiệm lần hai có gì đáng chú ý?
Theo Army Recognition, đợt đánh giá tại Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore là bước tiến lớn so với cuộc thử nghiệm hồi tháng 2. Lần này, AFRICOM không chỉ kiểm tra khả năng đối phó một UAV đơn lẻ, mà còn thử hệ thống trước kịch bản nhiều drone tấn công phối hợp cùng lúc.
Đây là tình huống ngày càng quan trọng trên chiến trường hiện đại. Các đối thủ có thể dùng chiến thuật bão hòa, tung nhiều UAV giá rẻ từ nhiều hướng để làm quá tải radar, hệ thống gây nhiễu hoặc vũ khí đánh chặn truyền thống. Một hệ thống chống UAV hiệu quả vì vậy không chỉ cần bắn hạ từng mục tiêu, mà còn phải theo dõi, phân loại và xử lý nhiều mối đe dọa cùng lúc.
Trung tá Jared Bindl, quan chức phụ trách đổi mới của AFRICOM, cho biết cuộc thử nghiệm đã đưa CURTAIN CALL vượt khỏi giai đoạn kiểm chứng kỹ thuật ban đầu và tiến gần hơn tới môi trường vận hành thực tế. Việc hệ thống có thể theo dõi các UAV phối hợp và dẫn đường gần thời gian thực cho bầy drone phòng thủ cho thấy các thành phần chính đã bắt đầu hoạt động như một mạng phòng thủ thống nhất.
Một kết quả quan trọng khác là xác nhận đường truyền liên lạc trực tiếp giữa bộ phận chỉ huy và bầy drone. Với các hệ thống chống UAV bán tự động, liên lạc ổn định là yếu tố sống còn. Drone phòng thủ phải nhận dữ liệu mục tiêu nhanh, phản ứng kịp với tình huống thay đổi và tránh va chạm trong môi trường có nhiều vật thể bay.
AFRICOM cho biết người vận hành có thể phóng bầy drone ngay sau khi cấp quyền đánh chặn. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng. Trong một cuộc tấn công bằng UAV, chỉ vài chục giây chậm trễ cũng có thể quyết định việc hệ thống chặn được mục tiêu hay để drone lọt vào khu vực cần bảo vệ.
Vai trò của phần mềm chỉ huy
Một điểm đáng chú ý khác là việc tích hợp Tactical Awareness Kit (TAK). Đây là bộ phần mềm nhận thức tình huống được quân đội Mỹ và nhiều lực lượng đối tác sử dụng rộng rãi. Thông qua TAK, người vận hành có thể nhìn thấy môi trường đe dọa trên màn hình, chia sẻ thông tin giữa nhiều cấp chỉ huy và phối hợp phản ứng nhanh hơn.
Điều này rất quan trọng vì chống drone không chỉ là việc của một tổ kỹ thuật đứng cạnh radar. Trong tình huống thực tế, lực lượng bảo vệ căn cứ, chỉ huy địa phương, đơn vị tác chiến điện tử, đội phòng không và cấp chỉ huy cao hơn có thể cùng tham gia. Nếu mỗi bên nhìn một bức tranh khác nhau, phản ứng sẽ chậm và dễ lẫn lộn. Khi dữ liệu được đưa vào một nền tảng chung, quá trình ra quyết định có thể nhanh hơn và rõ ràng hơn.
TAK cũng giúp CURTAIN CALL dễ tích hợp vào hệ thống tác chiến hiện có, thay vì trở thành một công cụ riêng lẻ khó phối hợp. Đây là điểm quan trọng nếu hệ thống muốn đi từ thử nghiệm sang triển khai thực tế.
Còn nhiều bước trước khi triển khai thực tế
CURTAIN CALL đã có kết quả thử nghiệm tích cực, nhưng hệ thống vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Dữ liệu thu được tại Lawrence Livermore sẽ được dùng để hoàn thiện khái niệm tác chiến, mô phỏng, hành vi của bầy drone, năng lực cảm biến, quy trình chỉ huy và thời gian đánh chặn.
Với AFRICOM, các cuộc thử nghiệm không chỉ nhằm chứng minh hệ thống hoạt động được, mà còn để phát hiện những giới hạn kỹ thuật trước khi tiến tới các bước tiếp theo. CURTAIN CALL vẫn cần được kiểm chứng trong môi trường khó hơn, đặc biệt là khi bị gây nhiễu mạnh, phải phân biệt drone đối phương với drone đồng minh, hoặc xử lý UAV bay thấp, tốc độ cao và dùng đường truyền khó phát hiện.
Bên cạnh đó, chi phí cho mỗi lần đánh chặn phải đủ thấp để có thể triển khai trên quy mô lớn. Hiệu quả của hệ thống cũng cần được đánh giá trong điều kiện thực tế như mưa, bụi, gió mạnh, địa hình phức tạp và chiến trường có nhiều tín hiệu nhiễu.
Đây là những thử thách mà mọi hệ thống chống UAV mới đều phải vượt qua. Tuy nhiên, kết quả ban đầu cho thấy CURTAIN CALL có tiềm năng trở thành một lớp bổ sung đáng chú ý trong mạng phòng thủ tầm ngắn.
