Chành cua 46: Đến cua miền Tây cũng bị ‘luật ngầm’
Nhóm người liên quan đến hoạt động tại chành cua 46 bị cáo buộc áp đặt phí kiểm đếm lên các xe chở cua từ miền Tây về TP.HCM. Từ hồ sơ điều tra ban đầu, vụ án đặt ra yêu cầu minh bạch hơn trong khâu giao nhận nông sản tươi sống.
Ngày 9/6, Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố 17 bị can để điều tra về các hành vi cưỡng đoạt tài sản, cố ý làm hư hỏng tài sản, chống người thi hành công vụ và gây rối trật tự công cộng xảy ra tại Chành cua 46, địa chỉ số 113 Hàn Hải Nguyên, phường Minh Phụng, TP.HCM.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, Chành cua 46 hoạt động dưới danh nghĩa doanh nghiệp trung chuyển, kiểm đếm cua từ các tỉnh miền Tây đưa về TP.HCM.
Người điều hành cơ sở này là bà Lâm Bích Dung, sinh năm 1977, ngụ phường Bình Thới, TP.HCM. Hỗ trợ cho Dung là Chí Tằng Sếnh (40 tuổi, ngụ phường Bình Thới), người có vai trò điều phối hoạt động và triển khai các chỉ đạo của Dung.
Kết quả điều tra ban đầu xác định nhóm người liên quan đã buộc các chủ vựa cua và đơn vị vận chuyển phải đưa hàng về Chành cua 46 để kiểm đếm. Mỗi thùng cua bị thu phí 30.000 đồng. Mỗi ngày, địa điểm này tiếp nhận từ 1.000 đến 3.000 thùng cua, tương ứng số tiền thu khoảng 30 đến 90 triệu đồng. Cơ quan điều tra xác định tổng số tiền thu lợi bất chính hơn 40 tỉ đồng.
Cơ quan điều tra cũng nêu một số trường hợp xe vận chuyển cua không đưa hàng qua Chành cua 46 đã bị theo dõi, gây sức ép hoặc làm hư hỏng tài sản. Hành vi cụ thể và trách nhiệm của từng bị can sẽ tiếp tục được làm rõ trong quá trình tố tụng.
Chành cua 46 trong hồ sơ điều tra
Chành hàng là nơi tập kết, giao nhận hoặc trung chuyển hàng hóa. Với cua từ miền Tây về TP.HCM, khâu này có vai trò cụ thể vì cua là hàng tươi sống, cần được kiểm đếm nhanh, giao nhận đúng thời gian và hạn chế hao hụt.
Một chuyến xe chở cua thường bắt đầu từ các vựa ở miền Tây. Cua được gom, đóng thùng, đưa lên xe rồi chuyển về TP.HCM. Khi đến nơi giao nhận, hàng được kiểm đếm, phân loại và chuyển tiếp cho chợ, nhà hàng hoặc đầu mối bán lẻ.
Một địa điểm trung chuyển hoạt động đúng quy định có thể giúp chủ vựa, tài xế và người mua giảm thời gian chờ đợi. Phí kiểm đếm, bốc dỡ hoặc giao nhận có thể được thu nếu có thỏa thuận, có chứng từ và không tước quyền lựa chọn của chủ hàng.
Theo cáo buộc, nhóm người liên quan đến hoạt động tại Chành cua 46 đã buộc chủ vựa và đơn vị vận chuyển đưa hàng về địa điểm này để kiểm đếm, đồng thời thu 30.000 đồng mỗi thùng cua. Người không thực hiện theo yêu cầu có thể bị theo dõi, gây sức ép hoặc làm hư hỏng tài sản.
Phí kiểm đếm và dấu hiệu cưỡng ép
Trong hoạt động kinh doanh, thu phí dịch vụ không phải hành vi sai nếu có căn cứ. Dịch vụ kiểm đếm, bốc dỡ, bảo quản hoặc giao nhận đều có thể phát sinh chi phí. Vấn đề pháp lý nằm ở việc người sử dụng dịch vụ có tự nguyện hay không, khoản thu có chứng từ hay không, chủ hàng có quyền chọn nơi giao nhận khác hay không.
Một khoản phí 30.000 đồng mỗi thùng có thể không lớn nếu nhìn riêng từng thùng cua. Nhưng với 1.000 đến 3.000 thùng mỗi ngày, khoản thu này tạo ra số tiền lớn. Khi khoản thu được duy trì bằng sức ép, quan hệ dịch vụ thông thường có thể chuyển thành hành vi cưỡng đoạt tài sản.
Cua là hàng tươi sống, không thể để lâu. Xe giao chậm, cua hao hụt hoặc chết trên đường đều tạo thiệt hại. Đặc thù này khiến chủ hàng và tài xế dễ bị đặt vào thế phải chấp nhận yêu cầu ngoài thỏa thuận để hàng được giao tiếp.
Nếu một nhóm người đặt ra quy định riêng, buộc xe hàng phải đi qua địa điểm do họ kiểm soát, rồi dùng sức ép để xử lý người không chấp hành, hành vi đó xâm phạm trật tự kinh doanh. Chủ vựa mất quyền lựa chọn cách giao hàng. Đơn vị vận chuyển không thể thực hiện hợp đồng theo thỏa thuận với khách hàng.
Khi đường hàng bị can thiệp trái pháp luật
TP.HCM là thị trường tiêu thụ lớn của khu vực phía Nam. Mỗi ngày, lượng lớn thực phẩm, thủy sản và nông sản từ các tỉnh được đưa về thành phố. Trước khi đến chợ, siêu thị hoặc nhà hàng, hàng hóa phải đi qua nhiều khâu giao nhận, bốc dỡ, kiểm đếm và phân phối.
Đối với hàng tươi sống, khâu giao nhận ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị hàng hóa. Cua còn sống hay không, số lượng có đủ hay không, thời gian giao hàng có đúng hay không đều liên quan đến trách nhiệm của các bên. Nếu khâu này bị một nhóm người chi phối bằng sức ép, thiệt hại không chỉ thuộc về một chủ hàng hay một tài xế.
Chủ vựa có thể phải cộng thêm chi phí vào giá bán. Đơn vị vận chuyển có thể bị cản trở khi thực hiện hợp đồng. Tiểu thương và nhà hàng có thể phải nhận hàng với chi phí cao hơn. Người tiêu dùng cuối cùng có thể phải trả thêm tiền cho những khoản phát sinh không xuất phát từ giá trị thật của hàng hóa.
Cần kịp thời ngăn chặn hành vi áp đặt phí
Vụ án xảy ra tại địa điểm Chành cua 46 cho thấy cơ quan chức năng cần kiểm soát chặt hơn các nơi giao nhận hàng tươi sống có khối lượng lớn. Các khoản phí kiểm đếm, bốc dỡ hoặc giao nhận phải có căn cứ, mức thu, người thu, trách nhiệm dịch vụ và chứng từ rõ ràng.
Chủ hàng và tài xế cần có kênh trình báo khi bị ép phí, bị cản trở giao hàng, bị đe dọa tài sản hoặc bị buộc đưa hàng về một địa điểm ngoài thỏa thuận. Công an, quản lý thị trường, chính quyền địa phương và ngành vận tải cần phối hợp để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như thu phí không chứng từ, theo dõi xe hàng, gây sức ép với tài xế hoặc cản trở quyền lựa chọn của chủ hàng.
Cơ quan tố tụng sẽ làm rõ trách nhiệm hình sự của từng bị can. Sau xử lý hình sự, yêu cầu đặt ra là không để các khoản thu áp đặt tiếp tục tồn tại dưới danh nghĩa dịch vụ giao nhận hoặc kiểm đếm hàng hóa.
