Áp lực trường thi thời AI: Giám thị 'căng mắt' trước ma trận công nghệ
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ghi nhận kỷ lục lịch sử với hơn 1,2 triệu thí sinh bước vào phòng thi, kèm theo một bài toán cho công tác an ninh: đó là sự len lỏi của AI thế hệ mới.
Áp lực mới khi AI đã len lỏi vào phòng thi
Năm 2026, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) có sự tham gia của hơn 1,2 triệu thí sinh (cao nhất từ trước đến nay), diễn ra tại hơn 2.500 điểm thi trên toàn quốc, với sự tham gia của hàng trăm nghìn giáo viên.
Kết quả thi không những để đánh giá chất lượng dạy và học mà còn để học sinh sử dụng xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng. Do vậy, kỳ thi luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội, nhất là hàng triệu bậc phụ huynh. Bên cạnh đó, kỳ thi cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an ninh trật tự, an toàn giao thông, tiêu cực, gian lận, thậm chí là vi phạm pháp luật.
Em Nguyễn Minh Hải (học sinh lớp 12 tại một trường THPT ở phường Phương Liệt, Hà Nội) không giấu được vẻ căng thẳng: "Năm nay số lượng thí sinh đông kỷ lục, tỉ lệ chọi vào các trường đại học top đầu chắc chắn sẽ rất khốc liệt.
Áp lực từ gia đình, thầy cô đã lớn, giờ vào phòng thi lại nghe phổ biến về đủ loại thiết bị gian lận công nghệ cao, tụi em càng thấy hồi hộp hơn. Bản thân em chỉ mong một kỳ thi thực chất, công bằng để không uổng công đèn sách 12 năm".
Nỗi lo của Minh Hải cũng là tâm trạng chung của hơn 1,2 triệu sĩ tử năm nay. Với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, kỳ thi diễn ra tại hơn 2.500 điểm thi trên toàn quốc, huy động hàng trăm nghìn cán bộ, giáo viên tham gia công tác coi thi và chấm thi.
Sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội vô hình trung tạo nên một áp lực tâm lý đè nặng lên cả thí sinh lẫn phụ huynh. Đáng nói, bên cạnh các nguy cơ truyền thống về an toàn giao thông, an ninh trật tự, kỳ thi năm 2026 đang đối mặt với làn sóng tiêu cực kiểu mới: Gian lận bằng AI và thiết bị ngụy trang siêu nhỏ.
Em Quách Thị Mai (Học sinh trường THPT Thạch Thất, Hà Nội) bày tỏ: "Nghe các thầy cô phổ biến quy chế thi năm nay mà tụi em ở vùng ngoại thành thấy vừa lo vừa lạ lẫm. Tụi em đi học bình thường còn chưa bao giờ được tiếp xúc với mấy thiết bị kính mắt hay cúc áo camera 4G nghe tinh vi như vậy.
Đọc báo thấy bảo AI giờ tự giải được đề toán, đề văn trong vài giây làm em hoang mang lắm. Chỉ mong các bác công an và thầy cô kiểm soát thật chặt ngay từ cổng trường để phòng thi không bị biến thành nơi trình diễn công nghệ".
Giám thị "gồng mình" trước ma trận công nghệ
Nếu như trước đây, gian lận thi cử chỉ quanh quẩn ở tài liệu giấy phao thi, hay cao cấp hơn là tai nghe siêu nhỏ thu phát sóng radio, thì nay, sự bùng nổ của AI và các thiết bị đeo thông minh đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Các loại camera ngụy trang dưới dạng cúc áo, mắt kính, hoặc bút viết có khả năng quét đề thi, truyền dữ liệu ra ngoài qua mạng 4G/5G và nhận lời giải từ các mô hình ngôn ngữ lớn chỉ trong vài giây.
Cô Nguyễn Thanh Huyền, một giáo viên có hơn 15 năm kinh nghiệm coi thi tại Hà Nội, chia sẻ về áp lực của những người cầm cân nảy mực: "Thú thật là giáo viên chúng tôi bây giờ đi coi thi áp lực lắm. Thiết bị tinh vi đến mức nếu chỉ nhìn bằng mắt thường thì không thể nào phát hiện được.
Một chiếc kính cận bình thường hay một chiếc khuy áo cũng có thể là thiết bị truyền đề. Chúng tôi không có chuyên môn nghiệp vụ về công nghệ, nên vừa phải tập trung nhắc nhở thí sinh làm bài, vừa phải căng mắt quan sát từng cử chỉ nhỏ nhất để đề phòng bất trắc".
Sự phát triển của các mô hình AI có khả năng lập luận và xử lý hình ảnh theo thời gian thực đồng nghĩa với việc "phao thi" không còn là dữ liệu tĩnh nữa. Nó đã biến thành một hệ thống tương tác hai chiều, xử lý đề thi tự động từ xa.
Thầy Lê Văn Thành - giám thị có nhiều năm kinh nghiệm tại Hội đồng thi TP.HCM - chia sẻ: "Bây giờ bảo giám thị đi tìm cái tai nghe siêu nhỏ bằng hạt đậu hay cái camera giấu trong gọng kính thì giống như mò kim đáy bể, vì hình dạng chúng quá giống đồ dùng hằng ngày. Cho nên, chúng tôi được tập huấn là phải chuyển sang nhận diện hành vi bất thường.
Thí sinh gian lận công nghệ cao thường có biểu hiện tâm lý rất đặc trưng: liên tục lẩm bẩm (để đọc đề cho mic thu âm), mắt đảo liên tục hoặc nhìn chằm chằm vào một vị trí cố định trên cơ thể, người hay ra mồ hôi và có biểu hiện lo lắng khi giám thị đi ngang qua. Tuy nhiên, việc vừa lo quản lý trật tự phòng thi vừa phải làm nhà tâm lý học bắt mạch thí sinh như thế này thực sự là áp lực quá tải đối với giáo viên".
Dùng công nghệ để trị công nghệ
Trước tính chất phức tạp và quy mô lớn của kỳ thi, Bộ Công an đã chủ động ban hành kế hoạch chỉ đạo công an các đơn vị, địa phương xây dựng các phương án bảo vệ nghiêm ngặt, phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục nhằm bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn từ khâu ra đề, in sao, vận chuyển cho đến phòng thi.
Lực lượng công an được yêu cầu bám sát tình hình, chủ động nhận diện, phòng ngừa và kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ. Trong đó, trọng tâm đấu tranh tập trung vào các hành vi: tổ chức thi hộ, thi thuê, "thi kèm"; mua bán và sử dụng các thiết bị công nghệ cao, thiết bị ngụy trang hoặc ứng dụng AI để gian lận.
Đại tá Trần Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (Bộ Công an) nhấn mạnh, không chỉ dừng lại ở không gian phòng thi, lực lượng chức năng cũng sẽ giám sát chặt chẽ không gian mạng, xử lý nghiêm các trường hợp phát tán thông tin sai sự thật, lộ lọt đề thi hoặc tung tin đồn thất thiệt liên quan đến kỳ thi gây hoang mang dư luận.
Để chuẩn bị cho kỳ thi, công an các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn cho cán bộ coi thi, thí sinh và phụ huynh về các quy định bảo vệ bí mật nhà nước đối với đề thi. Đồng thời, hướng dẫn kỹ năng nhận biết các hành vi gian lận bằng thiết bị công nghệ cao.
Đặc biệt, Bộ Công an cũng khuyến nghị các hội đồng thi tại địa phương nghiên cứu, thí điểm sử dụng các thiết bị kỹ thuật chuyên dụng nhằm phát hiện thí sinh sử dụng công nghệ cao tại những điểm thi tiềm ẩn nguy cơ gian lận lớn. Đây được xem là bước đi đột phá với mục tiêu xuyên suốt: "Dùng công nghệ để phát hiện và ngăn chặn gian lận bằng công nghệ".
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 không chỉ là một kỳ kiểm tra kiến thức của học sinh, mà đã thực sự trở thành một cuộc sát hạch đối với năng lực quản lý, sự phối hợp liên ngành và khả năng thích ứng công nghệ của toàn hệ thống.
Sự vào cuộc rốt ráo, quyết liệt của Bộ Công an cùng ngành giáo dục chính là lá chắn vững chắc để bảo vệ sự công bằng, minh bạch, trả lại đúng ý nghĩa thực chất cho một kỳ thi quốc gia quan trọng.
