Xài Windows, Office lậu: Tiết kiệm vài triệu, rủi ro mất tiền tỉ
Trong bối cảnh Việt Nam siết chặt thực thi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, việc các doanh nghiệp, cá nhân sử dụng hệ điều hành Windows hay bộ công cụ Office không bản quyền không còn là chuyện "xài chùa" vô hại.
Phần mềm lậu: Cái giá phải trả không chỉ là phạt tiền
Dạo một vòng quanh các diễn đàn công nghệ hoặc các tuyến phố chuyên kinh doanh máy tính tại Hà Nội và TP.HCM, không khó để bắt gặp các dịch vụ "cài đặt combo Windows + Office crack" với giá chỉ vài chục nghìn đồng, thậm chí là miễn phí khi mua máy cũ. Nhiều người dùng vẫn thản nhiên xem đây là một cách tiết kiệm thông minh.
Anh Nguyễn Hải Nam (34 tuổi, phường Đống Đa, Hà Nội), một nhân viên đồ họa tự do, chia sẻ: "Trước giờ tôi toàn dùng bản crack (bẻ khóa) do bạn bè cài hộ. Biết là vi phạm bản quyền nhưng bỏ ra vài triệu đồng để mua key chính hãng cho cả Windows lẫn Office thì xót tiền quá. Thấy dùng bao năm nay vẫn chạy tốt, thỉnh thoảng chỉ bị lỗi màn hình xanh hoặc bắt cập nhật thì tắt đi là xong".
Không chỉ cá nhân, không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Việt Nam vẫn duy trì thói quen sử dụng phần mềm lậu để tối ưu hóa chi phí vận hành ban đầu. Họ tìm đủ mọi cách để qua mặt các đợt kiểm tra của cơ quan chức năng, hoặc phó mặc rủi ro cho bộ phận kỹ thuật.
Sự thật là, kỉ nguyên "xài chùa" bản quyền đang đi đến hồi kết khi khung pháp lí của Việt Nam ngày càng hoàn thiện và nghiêm khắc, đặc biệt là sau khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực cùng các cam kết trong các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA).
Theo Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 131/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 28/2017/NĐ-CP), hành vi sao chép phần mềm máy tính mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng đối với cá nhân.
Đối với tổ chức, doanh nghiệp, mức phạt này sẽ nhân đôi (lên đến 70.000.000 đồng). Ngoài ra, biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc là buộc tiêu hủy vỏ đĩa, xóa bỏ phần mềm vi phạm hoặc buộc phải mua bản quyền chính hãng.
Nghiêm trọng hơn, hành vi này có thể cấu thành tội phạm hình sự. Nhiều doanh nghiệp lầm tưởng vi phạm bản quyền phần mềm cùng lắm chỉ bị phạt hành chính.
Tuy nhiên, theo Điều 225 Bộ luật Hình sự về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nếu hành vi vi phạm được thực hiện với quy mô thương mại, hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 100 triệu đồng trở lên, pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đến 3 tỉ đồng, hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn đến 2 năm. Cá nhân vi phạm diện nặng có thể đối mặt với án phạt tù lên đến 3 năm.
"Mồi ngon" của tội phạm mạng
Bên cạnh rủi ro pháp lý, việc sử dụng các công cụ bẻ khóa là con đường ngắn nhất dẫn đến thảm họa an ninh mạng. Để "bẻ khóa" được một phần mềm, các hacker buộc phải can thiệp vào mã nguồn, điều này đồng nghĩa với việc người dùng phải tắt toàn bộ hệ thống phòng thủ như Windows Defender hay các phần mềm diệt virus khi cài đặt.
Công an tỉnh Phú Thọ mới đây đã khởi tố vụ án và tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm lậu, đặc biệt là Windows và Microsoft Office.
Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước được khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong đấu tranh, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
Việc cơ quan chức năng đang triển khai đợt tổng kiểm tra các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trọng tâm là lĩnh vực nội dung, sáng tạo và công nghệ thông tin, là lời cảnh báo đối với thói quen sử dụng phần mềm "bẻ khóa" (crack) đã bám rễ hàng thập kỷ, buộc toàn ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam phải đứng trước một cuộc đại cải tổ mang tính sinh tử.
Trao đổi với Một Thế Giới, ông Vũ Hải Minh - Giám đốc công nghệ tại một công ty truyền thông ở Hà Nội - cảnh báo: "Không ai cho không ai cái gì. Các bộ cài Windows, Office lậu trôi nổi trên mạng hầu hết đều đã bị chỉnh sửa, chèn sẵn mã độc, trojan hoặc phần mềm gián điệp.
Khi người dùng cài đặt, máy tính của họ lập tức trở thành một phần của mạng máy tính ma, hoặc bị hacker chiếm quyền điều khiển từ xa, âm thầm thu thập thông tin thẻ tín dụng, tài khoản ngân hàng và dữ liệu kinh doanh mật".
Thực tế chứng minh, rất nhiều vụ tấn công mã hóa tống tiền (Ransomware) nhắm vào các doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua bắt nguồn từ chính những lỗ hổng của hệ điều hành lỗi thời, không được cập nhật các bản vá an ninh vì sợ bị phát hiện dùng lậu. Chi phí để phục hồi dữ liệu, đền bù thiệt hại và chuộc lại thông tin thường gấp hàng trăm, hàng nghìn lần chi phí trang bị bản quyền chính thức.
Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ và Chính phủ đang đẩy mạnh chiến dịch chuyển đổi số quốc gia, việc tôn trọng sở hữu trí tuệ phần mềm không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là tấm hộ chiếu để doanh nghiệp Việt bước ra thế giới. Các đối tác quốc tế lớn luôn đặt yêu cầu tuân thủ bản quyền phần mềm là điều kiện tiên quyết khi ký kết hợp đồng.
Hiện nay, việc tiếp cận phần mềm bản quyền đã dễ dàng và kinh tế hơn rất nhiều nhờ mô hình điện toán đám mây. Thay vì bỏ ra một khoản chi phí lớn một lúc, người dùng và doanh nghiệp có thể linh hoạt thuê bao theo tháng hoặc theo năm (ví dụ như Microsoft 365) với chi phí rất hợp lý, lại luôn được cập nhật những tính năng mới nhất và bảo mật tối đa.
Đã đến lúc người tiêu dùng và cộng đồng doanh nghiệp cần từ bỏ thói quen dùng phần mềm "lậu". Đầu tư cho công nghệ chính thống không phải là một khoản chi phí mất đi, mà là khoản đầu tư bảo hiểm an toàn cho tài sản trí tuệ, dữ liệu và uy tín thương mại của chính mình trước làn sóng siết chặt quản lý hiện nay.
