Báo chí cách mạng Việt Nam trước bước ngoặt mới
Trong thời điểm công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông toàn cầu, báo chí cách mạng Việt Nam đứng trước những bước ngoặt.
Sáng nay, tại Hội nghị giao ban báo chí nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm đã chia sẻ những nhận định đáng chú ý về sự dịch chuyển của báo chí, những giá trị cốt lõi không thể thay thế trong kỷ nguyên số, đồng thời thông tin về các chính sách và định hướng phát triển báo chí trong giai đoạn mới.
Báo chí trước sự dịch chuyển căn bản của môi trường thông tin
Theo Thứ trưởng Phan Tâm, báo chí đang hoạt động trong một môi trường thông tin biến đổi với tốc độ rất nhanh. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một thực tế mới: Lượng thông tin được sản xuất, chia sẻ và lan truyền nhiều hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cùng với sự bùng nổ đó là một nghịch lí ngày càng rõ nét: Niềm tin vào thông tin lại trở thành bài toán khó khăn hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh ấy, áp lực đối với báo chí cũng đang thay đổi. Nếu trước đây nhiệm vụ trọng tâm là cung cấp thông tin nhanh chóng, đầy đủ và rộng khắp thì hiện nay yêu cầu cao hơn là bảo đảm thông tin phải đáng tin cậy, có giá trị, có trách nhiệm và tạo ra những tác động tích cực đối với xã hội.
Thứ trưởng cho rằng công chúng ngày nay đã thay đổi rất nhiều. Người đọc, người xem và người nghe có trong tay vô số nguồn tiếp cận thông tin khác nhau. Chính điều đó khiến họ ngày càng khắt khe và tinh tế hơn trong việc lựa chọn nội dung. Đây vừa là áp lực vừa là cơ hội đối với báo chí chuyên nghiệp.
Trong môi trường mà những thông tin thiếu kiểm chứng có thể lan truyền nhanh chóng trên không gian mạng, báo chí chính thống có điều kiện để khẳng định vai trò khác biệt của mình. Giá trị của báo chí không còn được đo bằng tốc độ đơn thuần mà bằng độ tin cậy, tính xác thực và khả năng dẫn dắt nhận thức xã hội trên cơ sở sự thật.
Theo Thứ trưởng Phan Tâm, đây là thời điểm để các cơ quan báo chí nhìn lại chính mình, củng cố những thế mạnh cốt lõi và khẳng định vị thế không thể thay thế trong hệ sinh thái thông tin hiện đại.
Những giá trị mà công nghệ và thuật toán không thể thay thế
Từ góc nhìn của cơ quan quản lí nhà nước, Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh rằng sự phát triển của công nghệ không làm giảm vai trò của báo chí chuyên nghiệp mà ngược lại càng làm nổi bật những giá trị đặc thù của nghề báo.
Trong một môi trường thông tin nhiều biến động và nhiễu loạn, xã hội vẫn cần những giá trị mà không nền tảng số hay thuật toán nào có thể thay thế. Đó trước hết là khả năng kiểm chứng sự thật bằng sự hiện diện thực tế, bằng năng lực đánh giá, phán đoán và trách nhiệm của con người. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lí dữ liệu, nhưng không thể thay thế vai trò của nhà báo trong việc xác minh thông tin và đưa ra những quyết định nghề nghiệp có trách nhiệm.
Bên cạnh đó là tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp gắn với các cam kết pháp lí và chuẩn mực đạo đức cụ thể. Theo Thứ trưởng, đạo đức nghề báo không phải là khái niệm trừu tượng mà được thể hiện trong từng quyết định tác nghiệp, từng lựa chọn thông tin được đăng tải hay không đăng tải.
Một yếu tố quan trọng khác là bản lĩnh chính trị của người làm báo. Trong bối cảnh không gian mạng thường xuyên xuất hiện các xu hướng nhất thời và áp lực từ đám đông, báo chí cách mạng cần giữ vững định hướng, bảo đảm tính khách quan, đúng đắn và phục vụ lợi ích chung của đất nước, nhân dân.
Đặc biệt, Thứ trưởng nhấn mạnh đến tinh thần dấn thân vì lợi ích quốc gia, dân tộc và cộng đồng. Đây là giá trị mà không một thuật toán nào được lập trình để cảm nhận hoặc thực hiện.
Theo ông, chính những yếu tố đó tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số. Đây cũng là những giá trị mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mong muốn cùng các cơ quan báo chí tiếp tục gìn giữ, phát huy và lan tỏa trong thời gian tới.
Hoàn thiện thể chế và kiến tạo tương lai phát triển cho Báo chí cách mạng Việt Nam
Một nội dung quan trọng được Thứ trưởng Phan Tâm thông tin tại hội nghị là việc hoàn thiện khung pháp lí cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới.
Theo đó, hai nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí số 126/2025/QH15, gồm Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí và Nghị định về quản lí hoạt động phát thanh, truyền hình, đã hoàn tất quá trình tiếp thu, giải trình ý kiến và được trình Chính phủ ký ban hành. Hai nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng thời với thời điểm Luật Báo chí có hiệu lực, bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lí trong quá trình triển khai.
Thứ trưởng cho biết nhiều quy định mới được cộng đồng báo chí mong đợi. Đáng chú ý, lần đầu tiên cơ chế bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí được quy định rõ ràng hơn. Nếu cơ quan, tổ chức không trả lời báo chí trong thời hạn quy định, cơ quan báo chí có quyền đăng tải thông tin hoặc chuyển vụ việc đến cơ quan cấp trên có thẩm quyền.
Các quy định về thẻ nhà báo cũng được điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn cho hoạt động nghề nghiệp. Trong khi đó, các cơ quan báo chí điện tử được phép tích hợp hợp pháp nhiều dịch vụ như thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế và nội dung theo yêu cầu trên nền tảng của mình. Đây được xem là cơ sở quan trọng để đa dạng hóa nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.
Đặc biệt, lần đầu tiên một nghị định trong lĩnh vực báo chí quy định rõ việc Nhà nước khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập, sản xuất, phân tích và phân phối nội dung. Điều này mở ra hành lang pháp lí thuận lợi cho quá trình chuyển đổi số và phát triển tòa soạn hiện đại.
Bên cạnh những cơ hội mới, các cơ quan báo chí cũng cần chủ động chuẩn bị để thực hiện các nghĩa vụ mới như đăng ký và quản lí các kênh nội dung trên mạng xã hội, bảo đảm lưu trữ nguyên vẹn nội dung đã đăng phát, cũng như chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật để kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử quốc gia trong những năm tới.
Không dừng lại ở công tác quản lí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Chiến lược quản lí và phát triển báo chí theo tư duy mới của Đảng về báo chí và truyền thông trong kỷ nguyên số.
Theo Thứ trưởng Phan Tâm, trọng tâm của giai đoạn tới không chỉ là quản lí mà còn là kiến tạo phát triển. Chiến lược mới sẽ hướng đến việc phát triển nguồn lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các mô hình kinh tế báo chí phù hợp với môi trường số. Đồng thời, chiến lược cũng đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trên không gian thông tin khu vực và quốc tế.
Xa hơn, ngành báo chí hướng tới xây dựng một hệ sinh thái báo chí số năng động, hiện đại, sáng tạo và bền vững, nơi các cơ quan báo chí, nhà báo, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng phân phối, nhà quảng cáo và công chúng cùng tham gia, tương tác và chia sẻ trách nhiệm.
Bước sang năm thứ 101 của nền báo chí cách mạng, những định hướng đó cho thấy quyết tâm không chỉ giữ gìn những giá trị truyền thống đã được khẳng định qua lịch sử mà còn chủ động thích ứng với những thay đổi của thời đại, để báo chí tiếp tục giữ vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa và thông tin trong kỷ nguyên số.
.jpg)
