HCDC cảnh báo áp lực học đường: Cứ 5 thanh thiếu niên có 1 em gặp vấn đề tâm thần
Áp lực học đường đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần học sinh. HCDC cảnh báo cứ 5 thanh thiếu niên có 1 em gặp vấn đề tâm thần và khuyến cáo cha mẹ đồng hành cùng con từ sớm.
Ngày 22/6, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) đã ra khuyến cáo cha mẹ cần quan tâm đến những thay đổi về cảm xúc, hành vi và khả năng học tập của con để can thiệp sớm, thay vì chỉ tập trung vào thành tích.
Theo thống kê của HCDC khoảng 1/5 thanh thiếu niên đang gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó áp lực học đường là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng.
Áp lực học đường: Khi động lực biến thành gánh nặng
Trong bối cảnh cạnh tranh học tập ngày càng lớn, áp lực từ điểm số, kỳ vọng của gia đình và nhịp sống hiện đại đang khiến nhiều học sinh rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Điều đáng lo ngại là không ít phụ huynh vẫn cho rằng đây chỉ là biểu hiện "bình thường" của tuổi học trò, trong khi các chuyên gia sức khỏe tâm thần nhận định đây là vấn đề cần được quan tâm đúng mức.
Áp lực học tập không hoàn toàn tiêu cực. Ở mức độ phù hợp, nó giúp học sinh hình thành tính kỷ luật, rèn luyện khả năng vượt qua thử thách và tạo động lực phấn đấu. Tuy nhiên, khi áp lực kéo dài, vượt quá khả năng thích nghi của trẻ, nó có thể chuyển thành căng thẳng mạn tính, làm suy giảm sức khỏe tinh thần.
Nhiều học sinh phải đối mặt đồng thời với lịch học dày đặc, các lớp học thêm, kỳ vọng đạt điểm cao cùng áp lực cạnh tranh với bạn bè. Khi không có đủ thời gian nghỉ ngơi và cân bằng cảm xúc, trẻ dễ xuất hiện tình trạng mất ngủ, giảm tập trung, lo âu, cáu gắt hoặc mất hứng thú với việc học.
Theo HCDC, sức khỏe tâm thần của trẻ chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như môi trường gia đình, nhà trường, các mối quan hệ xã hội và khả năng thích ứng với áp lực. Việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường sẽ giúp hạn chế nguy cơ các rối loạn tâm lý tiến triển nặng hơn.
Đồng hành cùng con là "liều thuốc" quan trọng nhất
Các chuyên gia giáo dục cho rằng thay vì tạo thêm áp lực bằng việc liên tục so sánh con với bạn bè, cha mẹ nên giúp trẻ xây dựng mục tiêu học tập phù hợp với năng lực của bản thân.
Một trong những nguyên nhân khiến học sinh dễ kiệt sức là cảm giác choáng ngợp trước khối lượng bài vở. Khi đó, việc chia nhỏ mục tiêu thành từng nhiệm vụ theo ngày hoặc theo tuần sẽ giúp trẻ dễ hoàn thành hơn, đồng thời tạo cảm giác thành công sau mỗi bước tiến nhỏ.
Song song với đó, kỹ năng quản lý thời gian cũng đóng vai trò quan trọng. Phương pháp Pomodoro – học tập tập trung trong 25 phút, nghỉ 5 phút và nghỉ dài hơn sau mỗi bốn chu kỳ – được nhiều chuyên gia đánh giá là giúp duy trì sự tập trung, hạn chế mệt mỏi và nâng cao hiệu quả học tập.
Điều quan trọng hơn cả là cha mẹ cần tạo cho con cảm giác được lắng nghe. Thay vì chỉ hỏi "Hôm nay được mấy điểm?", hãy dành thời gian hỏi con cảm thấy thế nào, điều gì khiến con lo lắng hoặc gặp khó khăn trong học tập. Một cuộc trò chuyện cởi mở đôi khi có giá trị hơn nhiều lời khuyên.
Không ít gia đình vô tình hy sinh thời gian ngủ nghỉ, vận động và giải trí của con để dành cho việc học thêm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây là cách tiếp cận phản tác dụng.
HCDC khuyến nghị trẻ em và thanh thiếu niên cần duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, tăng cường vận động thể lực và cân bằng giữa học tập với các hoạt động giải trí lành mạnh. Những yếu tố này giúp cải thiện tâm trạng, tăng khả năng kiểm soát cảm xúc và giảm nguy cơ căng thẳng kéo dài.
Một cơ thể khỏe mạnh sẽ tạo nền tảng cho sức khỏe tinh thần ổn định. Khi được nghỉ ngơi đầy đủ, não bộ có điều kiện phục hồi, từ đó giúp trẻ học tập hiệu quả hơn thay vì phải cố gắng trong trạng thái mệt mỏi.
Thành tích không phải là thước đo duy nhất của sự trưởng thành
Theo các chuyên gia tâm lý, nhiều học sinh bị ám ảnh bởi việc phải đạt điểm số hoàn hảo hoặc liên tục đứng đầu lớp. Điều này khiến các em dễ xem mỗi thất bại là bằng chứng của sự kém cỏi.
Thay vì đặt trọng tâm vào kết quả cuối cùng, cha mẹ nên khuyến khích con ghi nhận sự tiến bộ của chính mình. Một bài kiểm tra chưa tốt hay một lần vấp ngã không đồng nghĩa với thất bại, mà là cơ hội để trẻ điều chỉnh phương pháp học và rèn luyện bản lĩnh.
HCDC cũng nhấn mạnh, gia đình chính là "hàng rào bảo vệ" đầu tiên đối với sức khỏe tâm thần của trẻ. Môi trường gia đình tích cực, cởi mở và ít phán xét sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn khi chia sẻ cảm xúc, từ đó giảm nguy cơ tích tụ căng thẳng trong thời gian dài.
Trong bối cảnh áp lực học đường ngày càng gia tăng, việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh cần được xem là một phần không thể tách rời của giáo dục. Khi gia đình, nhà trường và ngành y tế cùng phối hợp tạo nên một môi trường học tập an toàn, trẻ không chỉ học tốt hơn mà còn phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và kỹ năng thích ứng. Chính sự đồng hành của cha mẹ, chứ không phải những kỳ vọng quá lớn, mới là "liều thuốc" bền vững giúp con vượt qua áp lực và tự tin bước vào tương lai.
