TP.HCM thúc đẩy logistics xanh: Bài toán năng lượng và chuyển đổi số
Vừa qua, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) tổ chức Sự kiện Kết nối ý tưởng với chủ đề “Ứng dụng giải pháp xanh trong chuỗi cung ứng và logistics”.
Chương trình thuộc chuỗi “Cà phê Công nghệ”, nhằm kết nối cung – cầu công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng các giải pháp đổi mới sáng tạo vào sản xuất và kinh doanh.
TP.HCM nâng giá trị gia tăng ngành logistics
Logistics hiện là một trong những ngành kinh tế quan trọng của TP.HCM, đóng góp khoảng 19,1% GRDP. Với vai trò là trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất cả nước, cùng hệ thống cảng biển cửa ngõ phía Nam và sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2025–2035 nâng giá trị gia tăng ngành logistics lên 8–10% GRDP, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 13–16% mỗi năm.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tăng trưởng trong giai đoạn tới không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô mà cần chuyển sang mô hình hiệu quả hơn, ít phát thải hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.
Trong bối cảnh đó, các công nghệ như nền tảng mua sắm số, hệ thống quản lí năng lượng thông minh và giải pháp điều phối vận tải bằng trí tuệ nhân tạo đang dần hình thành một cấu trúc vận hành mới cho ngành logistics TP.HCM.
Không chỉ dừng lại ở số hóa quy trình, các công nghệ này còn giúp doanh nghiệp theo dõi chi phí, tiêu thụ năng lượng và phát thải theo thời gian thực. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).
Theo định hướng phát triển, TP.HCM xác định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là hai trụ cột song hành. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp logistics vẫn gặp khó khăn do hệ thống vận hành còn rời rạc.
Hiện nay, dữ liệu từ vận tải, kho bãi, đơn hàng và nhiên liệu thường nằm ở nhiều nền tảng khác nhau, chưa được kết nối theo thời gian thực. Điều này khiến doanh nghiệp khó có cái nhìn tổng thể về toàn bộ chuỗi vận hành, đồng thời làm giảm khả năng phân tích và tối ưu chi phí.
Trong đó, chi phí năng lượng đang trở thành áp lực lớn. Khi giá nhiên liệu biến động và nhu cầu vận chuyển tăng cao, năng lượng không chỉ là chi phí vận hành mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh.
Vấn đề là nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có hệ thống theo dõi và phân tích năng lượng theo thời gian thực, mà chủ yếu tổng hợp thủ công sau vận hành. Bên cạnh đó, việc đo lường phát thải vẫn còn hạn chế.
Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU và Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn ESG và dấu chân carbon, doanh nghiệp logistics nếu không minh bạch dữ liệu phát thải sẽ gặp bất lợi trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang áp dụng cách tiếp cận “hậu kiểm”, tức tổng hợp số liệu định kỳ thay vì giám sát liên tục.
TP.HCM cần tái cấu trúc nguồn điện phục vụ logistics
Thạc sĩ Nguyễn Minh Đồng – được đào tạo bài bản tại Cộng hòa Liên bang Đức trước năm 1975 trong môi trường kỹ thuật – cho rằng thách thức lớn nhất của ngành logistics không chỉ nằm ở hạ tầng hay phương tiện, mà nằm sâu hơn ở bài toán năng lượng.
Theo ông, hệ thống điện hiện nay vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiệt điện than và khí. Vì vậy, khái niệm “điện sạch” trên thực tế chưa phản ánh đầy đủ bản chất phát thải. Điều này tạo ra một nghịch lí trong chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp đang thúc đẩy xe điện, kho thông minh và trung tâm dữ liệu xanh, nhưng toàn bộ hệ sinh thái vẫn vận hành trên nền năng lượng phát thải cao.
Ông phân tích, nếu không thay đổi cấu trúc nguồn điện, quá trình xanh hóa sẽ chỉ là chuyển dịch phát thải chứ không phải giảm phát thải thực sự. Xe điện nếu sạc bằng điện từ nhiệt điện than, thực chất chỉ chuyển khí thải từ đô thị sang khu vực nhà máy điện.
Bên cạnh đó, ông cảnh báo rủi ro an ninh năng lượng trong vận hành logistics đô thị. Trong hệ thống phụ thuộc lớn vào điện năng, chỉ một sự cố mất điện hoặc thiếu điện cục bộ cũng có thể làm gián đoạn toàn bộ chuỗi vận hành.
Với đặc thù logistics hoạt động theo thời gian thực, những gián đoạn này có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, ảnh hưởng lớn đến hệ thống phân phối và kho bãi. Ở góc độ giải pháp, ông cho rằng điện mặt trời áp mái vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Các hệ thống quy mô nhỏ từ 5–30 kW tại hộ gia đình hoặc cơ sở kinh doanh không gây áp lực lên lưới điện quốc gia.
Ngược lại, nếu được quản lí tốt, chúng có thể giúp san tải trong các khung giờ cao điểm. Tuy nhiên, rào cản hiện nay là cơ chế mua bán điện dư thừa chưa rõ ràng, khiến mô hình năng lượng phân tán chưa thể phát triển đúng tiềm năng. Điều này làm chậm quá trình hình thành một hệ sinh thái năng lượng linh hoạt và bền vững hơn.
Từ thực tế đó, ông đề xuất TP.HCM cần từng bước chuyển sang mô hình lưới điện phi tập trung thông minh. Trong đó, người dân và doanh nghiệp không chỉ tiêu thụ điện mà còn có thể tham gia sản xuất điện quy mô nhỏ.
Với logistics, điều này đặc biệt quan trọng khi các kho bãi, trung tâm phân phối có thể chủ động hơn về năng lượng, giảm phụ thuộc vào hệ thống điện tập trung.
Ở lĩnh vực vận tải, ông nhấn mạnh xe điện chỉ thực sự mang lại hiệu quả giảm phát thải khi đi cùng nguồn năng lượng sạch. Nếu không, điện hóa chỉ là thay đổi hình thức tiêu thụ năng lượng, chứ chưa phải chuyển đổi xanh thực chất. Vì vậy, hạ tầng sạc cần được phát triển đồng bộ với năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời.
Cuối cùng, ông cho rằng công nghệ số sẽ đóng vai trò trung tâm trong nâng cao hiệu quả logistics. Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tối ưu hóa tuyến vận chuyển, giảm quãng đường rỗng và tiết kiệm nhiên liệu. Trong khi đó, Big Data và IoT giúp giám sát kho bãi theo thời gian thực, tự động điều chỉnh hệ thống chiếu sáng, làm mát và quản lí hàng hóa.
Có thể nói, khi công nghệ số và năng lượng sạch được tích hợp đồng bộ, ngành logistics TP.HCM không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành mà còn tiến gần hơn đến mô hình phát triển carbon thấp. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững và mục tiêu xây dựng đô thị thông minh trong giai đoạn tới.
