'Săn và diệt' dưới đáy biển, Hải quân Mỹ gửi thông điệp cứng rắn gì tới Trung Quốc?
Trong khuôn khổ cuộc tập trận RIMPAC 2026, Hải quân Mỹ đang giới thiệu một phương pháp tiếp cận mới đối với tác chiến dưới nước bằng cách kết hợp các phương tiện ngầm không người lái (UUV) với tên lửa chống hạm UGM-84 Harpoon phóng từ tàu ngầm.
Màn trình diễn diễn ra quanh quần đảo Hawaii, đúng lúc hải quân Trung Quốc mở rộng nhanh lực lượng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Bộ Tư lệnh Lực lượng tàu ngầm Hạm đội Thái Bình Dương Mỹ (COMSUBPAC) là bên tổ chức các hoạt động này. Hạm đội 3 công bố kế hoạch từ ngày 3/7, đặt tác chiến ngầm tự hành và năng lực tấn công tầm xa từ tàu ngầm vào trung tâm cuộc tập trận đa quốc gia lớn nhất thế giới. Tàu ngầm tấn công lớp Los Angeles USS Charlotte (SSN 766) rời căn cứ liên hợp Trân Châu Cảng - Hickam ngày 7/7 để bước vào giai đoạn trên biển.
Thay vì để một tàu ngầm hạt nhân trị giá hàng tỉ USD tự mò mẫm trong vùng biển đối phương, Mỹ đẩy các thiết bị không người lái lên phía trước làm nhiệm vụ trinh sát, còn tàu ngầm nằm ẩn ở khoảng cách an toàn cho tới thời điểm khai hỏa.
UUV làm mắt, tàu ngầm làm nắm đấm
Khác với cách tác chiến truyền thống vốn dựa gần như hoàn toàn vào cảm biến của chính con tàu, khái niệm trình diễn ở RIMPAC 2026 phân tán việc giám sát ra một mạng lưới UUV hoạt động vượt lên trước các tàu ngầm có người lái. Những phương tiện này đảm nhận nhiệm vụ tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) ngay trong vùng nước được phòng thủ dày đặc, nơi mà đưa một tàu ngầm có thủy thủ đoàn vào sẽ đồng nghĩa với rủi ro lớn hơn nhiều.
UUV liên tục thu thập dữ liệu về chuyển động của lực lượng hải quân đối phương và truyền thông tin dẫn bắn về cho chỉ huy tàu ngầm. Nhờ đó, phạm vi mà một tàu ngầm "nhìn thấy" được mở rộng đáng kể mà không cần con tàu tự phơi mình. Các thiết bị tự hành trở thành thứ nhân bội sức mạnh, chúng gánh phần việc lộ diện nhiều nhất trong toàn bộ chu trình tấn công.
Cơ chế vận hành theo trình tự. UUV trinh sát trước, phát hiện và phân loại mục tiêu. Tàu ngầm giữ im lặng, chờ dữ liệu. Khi một tàu chiến đối phương được nhận dạng và xác nhận, tàu ngầm mới lao vào tấn công, và chỉ để lộ vị trí ở những giây cuối cùng của loạt phóng. COMSUBPAC mô tả cuộc diễn tập cho thấy hệ thống không người lái giúp tăng tầm với, độ bền bỉ, khả năng ẩn mình và hiệu suất của lực lượng ngầm Mỹ ra sao.
Yếu tố liên minh cũng được lồng vào. Các hải quân đồng minh có thể đóng góp dữ liệu cảm biến vào một bức tranh tác chiến chung, qua đó nâng chất lượng giám sát biển phối hợp trên toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Harpoon phóng từ tàu ngầm: Vũ khí cũ, vai trò mới
Phần tấn công của màn trình diễn xoay quanh tên lửa hành trình diệt hạm UGM-84 Harpoon phóng từ tàu ngầm. Trong khuôn khổ RIMPAC 2026, các tàu ngầm tham gia sẽ thực hiện những đòn đánh chính xác tầm xa nhằm vào mục tiêu mặt nước, minh họa cách một tàu ngầm có thể phá hủy tàu chiến đối phương từ ngoài tầm nhìn mà vẫn chìm sâu và cực khó bị phát hiện.
Phiên bản Harpoon dành cho tàu ngầm được bắn qua ống phóng ngư lôi tiêu chuẩn, sử dụng một khối phóng bọc kín, sau đó chuyển sang chế độ bay có động cơ hướng tới mục tiêu. Tên lửa mang đầu dò radar chủ động và đầu đạn nổ mạnh, được thiết kế để đánh chìm khinh hạm, khu trục hạm, tàu đổ bộ, tàu hậu cần cùng các tàu chiến giá trị cao khác. Tùy biến thể, tầm bắn vượt quá 120 km, cho phép tàu ngầm khai hỏa từ bên ngoài nhiều vành đai phòng thủ của đối phương.
Harpoon không phải vũ khí mới. Nhiều loại tên lửa diệt hạm hiện đại hơn đã và đang vào biên chế. Nhưng đây là khí tài đã được kiểm chứng qua thực chiến, tương thích tốt với các chiến dịch đa quốc gia. Việc mang Harpoon ra diễn tập ở RIMPAC là lời khẳng định rằng tên lửa diệt hạm phóng từ tàu ngầm vẫn còn nguyên giá trị răn đe trên biển - nhất là khi được nuôi bằng dữ liệu dẫn bắn từ các hệ thống ngầm tự hành.
Rút ngắn chuỗi từ cảm biến tới hỏa lực
Điểm mới thực sự không nằm ở từng thiết bị riêng lẻ, mà ở chỗ nối trực tiếp trinh sát tự hành với hỏa lực tàu ngầm. UUV triển khai phía trước nhận dạng, phân loại và theo dõi đội hình tàu địch, rồi chuyển thông tin dẫn bắn qua mạng chỉ huy được mã hóa tới các tàu ngầm nằm ngoài vành đai chống ngầm của đối phương. Toàn bộ khoảng thời gian từ lúc "thấy" mục tiêu đến lúc "bắn" bị nén lại đáng kể, đồng thời xác suất tàu ngầm bị lộ trước khi phóng vũ khí giảm xuống.
Giới quân sự gọi mô hình này là chuỗi tiêu diệt phân tán. Thay vì dồn cả cảm biến lẫn vũ khí lên một con tàu ngầm duy nhất, chỉ huy rải các khí tài giám sát ra một vùng biển rộng, trong khi vẫn giữ kín lực lượng tấn công. Kết quả là một kiến trúc tác chiến bền hơn, khó bị vô hiệu hóa hơn, có thể duy trì sức ép ngay cả trong môi trường bị tranh chấp gay gắt.
Đây là hướng đi lớn của tác chiến ngầm hiện đại. Sức mạnh không còn tập trung ở một điểm dễ bị đánh trúng, mà trải ra thành mạng lưới nhiều mắt xích. Muốn triệt hạ toàn hệ thống, đối phương phải xử lí đồng thời cả đám cảm biến phân tán lẫn những con tàu ngầm ẩn mình, bài toán tốn kém và bất định.
Bài toán răn đe trước Hải quân Trung Quốc
Thời điểm của các màn diễn tập mang ý nghĩa chiến lược. Hải quân Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLAN) hiện là lực lượng đông tàu nhất thế giới xét theo số lượng, và đang tiếp tục hiện đại hóa hạm đội tàu ngầm.
Trong biên chế có tàu ngầm tấn công hạt nhân Type 093 lớp Thương, tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo Type 094 lớp Tấn, cùng lớp tấn công hạt nhân Type 095 đang hình thành. Bắc Kinh cũng rót tiền mạnh vào hệ thống giám sát đáy biển, máy bay tuần thám và năng lực chống ngầm, đồng thời mở rộng dùng phương tiện biển không người lái để trinh sát dưới mặt nước và bảo vệ các tuyến hàng hải huyết mạch.
Trước đà bành trướng về số lượng đó, Mỹ chọn cách đặt cược vào chất. Các nhà hoạch định quân sự Mỹ tin rằng ưu thế âm học, trình độ thủy thủ đoàn, tình báo được nối mạng và công nghệ ngầm tiên tiến là những lợi thế mà đối thủ khó sao chép nhanh. Đó là những thứ không mua được bằng cách hạ thủy thêm tàu.
Hướng phát triển tiếp theo đã lộ rõ. Các chương trình như phương tiện ngầm không người lái cỡ siêu lớn (XLUUV), tàu ngầm tự hành Orca và các mạng cảm biến tự động thế hệ mới được kì vọng kéo dài thời gian giám sát từ vài ngày lên vài tháng, đồng thời gánh thêm nhiệm vụ tác chiến điện tử, rải và gỡ thủy lôi, thậm chí hỗ trợ đòn đánh tầm xa mà không đẩy tàu ngầm có người vào chỗ nguy hiểm. Những khái niệm thử nghiệm ở RIMPAC 2026 khớp trực tiếp với tầm nhìn của Lầu Năm Góc về Tác chiến hàng hải phân tán và hệ thống Chỉ huy - kiểm soát hợp nhất mọi lĩnh vực (JADC2), nơi cảm biến ngầm, tàu ngầm, tàu mặt nước, máy bay tuần thám, vệ tinh và mạng chỉ huy chung được nối thành một kiến trúc dẫn bắn duy nhất.
