Điện xanh mở lối cho khu công nghiệp Net Zero
Trong cuộc đua thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, điện xanh đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của các khu công nghiệp. Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, TP.HCM kiến tạo hệ sinh thái tài chính xanh nhằm biến những dự án chuyển đổi xanh thành động lực tăng trưởng bền vững.
Doanh nghiệp tiên phong hướng tới Net Zero
Nếu trước đây nhà đầu tư quan tâm nhiều đến quỹ đất, hạ tầng giao thông hay chi phí sản xuất thì nay, nguồn điện sạch và khả năng kiểm soát phát thải đã trở thành những tiêu chí hàng đầu.
Các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị), sáng kiến RE100 (cam kết sử dụng 100% điện từ năng lượng tái tạo) đang tạo ra những yêu cầu ngày càng khắt khe đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Do đó, khu công nghiệp nào đáp ứng được nguồn điện xanh, ổn định và có thể truy xuất nguồn gốc sẽ có nhiều lợi thế hơn trong cuộc cạnh tranh thu hút các dự án công nghệ cao.
Ông Lê Thanh Toàn - Phó trưởng phòng Phát triển và Quản lý KCN, Công ty Cổ phần Cao su Phước Hòa (PHR) nhận định: Năng lượng tái tạo là hạ tầng chiến lược của các khu công nghiệp. Những trung tâm công nghiệp ở TP.HCM muốn tiếp tục giữ vị thế phải bảo đảm nguồn điện xanh đủ lớn. Có như vậy mới đáp ứng nhu cầu của các ngành bán dẫn, điện tử, trung tâm dữ liệu và nhiều lĩnh vực công nghệ cao đang dịch chuyển vào Việt Nam.
Tuy nhiên, áp lực thiếu quỹ đất dành cho các dự án năng lượng tại khu vực đô thị đang đặt ra nhiều thách thức. Cho nên liên kết vùng sẽ tận dụng lợi thế các địa phương lân cận để phát triển các dự án năng lượng quy mô lớn, phục vụ cho toàn bộ hệ thống khu công nghiệp. Đây là bài toán về nguồn điện và giải quyết vấn đề sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, hạ tầng truyền tải và kết nối logistics của cả vùng Đông Nam Bộ.
Theo nghiên cứu của PHR, doanh nghiệp đang sở hữu hơn 15.596ha đất liền vùng, tạo lợi thế đặc biệt trong phát triển các dự án năng lượng tái tạo. Phần lớn diện tích không chịu áp lực giải phóng mặt bằng phức tạp. Đồng thời nằm gần các tuyến giao thông huyết mạch và hệ thống lưới điện 110-220kV hiện hữu. Điều này giúp rút ngắn thời gian triển khai dự án, giảm chi phí đấu nối và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Từ lợi thế đó, PHR đề xuất xây dựng mô hình hệ sinh thái năng lượng gồm 5 trụ cột chiến lược. Đó là nguồn phát điện mặt trời (Solar Farm), hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), lưới điện thông minh (Smart Grid), hệ thống quản trị năng lượng (EMS) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Theo quy hoạch, doanh nghiệp dành 391,3ha để phát triển 10 dự án điện mặt trời với tổng công suất 391,3MWp, đủ khả năng cung cấp trực tiếp cho nhu cầu phụ tải khoảng 778,6MW của các khu công nghiệp lân cận.
Ông Lê Thanh Toàn - Phó trưởng phòng Phát triển và Quản lý KCN (Công ty PHR) cho biết thêm, lộ trình cũng được xác định khá rõ. Trong giai đoạn 2026-2027, đơn vị tập trung hoàn thiện các thủ tục pháp lý và quy hoạch, đến giai đoạn 2027-2030 triển khai nguồn phát, hệ thống lưu trữ và hạ tầng truyền tải. Sau năm 2030 sẽ từng bước hoàn thiện hệ sinh thái năng lượng tuần hoàn khép kín. Nếu được triển khai đồng bộ, mô hình sẽ bảo đảm an ninh năng lượng, mở ra hướng khai thác hiệu quả hơn đối với quỹ đất nông nghiệp, tạo thêm giá trị cho địa phương và doanh nghiệp.
Gỡ điểm nghẽn vốn để tăng tốc chuyển đổi xanh
Nếu năng lượng tái tạo là nền móng của khu công nghiệp Net Zero thì tài chính xanh chính là dòng vốn nuôi dưỡng quá trình chuyển đổi ấy. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng đầu tư công nghệ sạch nhưng vẫn gặp khó khi tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý. Không ít dự án có tính khả thi vẫn phải kéo dài tiến độ vì thiếu cơ chế tài chính phù hợp.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà khả năng huy động vốn. Các khu công nghiệp đang đối mặt với 3 điểm nghẽn lớn. Đó là chi phí vốn còn cao, thiếu dữ liệu và tiêu chuẩn phát thải để tiếp cận các nguồn vốn quốc tế. Trong khi quy mô nhiều dự án còn nhỏ lẻ, chưa đủ sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư lớn.
Ông Nguyễn Hữu Huân cho rằng, các khu công nghiệp cần nhanh chóng hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh đủ mạnh để kết nối doanh nghiệp, chính quyền và các tổ chức tài chính. Trong đó, VIFC-HCMC có thể đóng vai trò trung tâm phát triển các công cụ như trái phiếu xanh, tín dụng xanh, quỹ đầu tư chuyển đổi, tài chính pha trộn, cơ chế bảo lãnh và thị trường carbon. Cùng với đó, các khu công nghiệp phải xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dự án xanh, chuẩn hóa dữ liệu phát thải và kết nối các dự án với dòng vốn quốc tế.
Một đề xuất đáng chú ý là thí điểm mô hình “tài chính xanh cấp phân khu”, cho phép tập hợp nhiều dự án xanh quy mô nhỏ thành một danh mục đủ lớn để phát hành trái phiếu xanh và thu hút các nhà đầu tư quốc tế. Giải pháp này mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, tạo ra quy mô đủ lớn để nâng cao hiệu quả đầu tư.
Báo cáo chuyên đề của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) cho thấy: Công nghiệp vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng của thành phố. Tuy nhiên ngành công nghiệp đang chịu áp lực ngày càng lớn từ yêu cầu giảm phát thải. Các ngành phát thải cao như luyện kim, hóa chất, dầu khí và vật liệu xây dựng cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi các ngành điện tử, cơ khí, chế biến thực phẩm, cao su, giấy và dệt may được định hướng chuyển đổi theo hướng sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng xanh.
Theo HIDS, TP.HCM đã có nền tảng chính sách thuận lợi với Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 260/2025/QH15 cùng nhiều cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng khu công nghiệp và chuyển đổi xanh. Hiện thành phố vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về tài chính xanh, phát triển thị trường carbon. Cùng với đó là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, đầu tư hạ tầng logistics và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới.
Có thể nói, khi hệ sinh thái năng lượng tái tạo được kết nối với hệ sinh thái tài chính xanh, các mục tiêu Net Zero sẽ trở thành những nhà máy vận hành bằng điện sạch và những chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao. Đó là nền tảng để TP.HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu công nghiệp của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
