Lầu Năm Góc đặt cược vào ‘tổ ong’ UAV tự cất cánh và trở về
Ngày 14/7, Đơn vị Đổi mới quốc phòng Mỹ (DIU) chọn Tesseract Ventures chế tạo nguyên mẫu NOMAD, hệ thống container có thể chứa và vận hành cả một phi đội UAV.
Các UAV có thể tự phóng, thực hiện nhiệm vụ và quay về với rất ít sự can thiệp của con người. Dự án nhằm giải quyết bài toán vận hành số lượng UAV cực lớn mà không cần tương ứng hàng triệu người điều khiển
NOMAD của Tesseract được ví như một tổ ong cơ giới đặt trong container di động. Hệ thống chứa nhiều UAV, tích hợp AI và chia sẻ dữ liệu thời gian thực để điều phối hoạt động trên không, mặt đất và trên biển. Các UAV có thể tự rời container làm nhiệm vụ rồi quay về, còn toàn bộ hệ thống dễ dàng được chở bằng xe tải đến nhiều khu vực khác nhau.
Thông báo được đưa ra hôm 14/7 đánh dấu bước tiến của Tesseract trong dự án Hệ thống phân phối UAV tự hành đóng container (CADDS). Đây là nỗ lực của Lầu Năm Góc nhằm triển khai và vận hành các nhóm UAV lớn ở những khu vực xa xôi hoặc thiếu hạ tầng, nơi việc dựng một sân bay hay kéo theo cả một đội kĩ thuật viên là bất khả thi.
Bài toán "1 người 1 máy" mà quân đội Mỹ phải phá bỏ
Gốc rễ của cả chương trình nằm ở một con số đơn giản mà đáng lo. Cách vận hành UAV hiện nay của quân đội Mỹ phần lớn theo mô hình một người điều khiển một chiếc. Với vài chục UAV thì ổn, nhưng với quy mô mà Washington đang nhắm tới thì đó là ngõ cụt.
Đầu năm nay, Lục quân Mỹ tuyên bố sẽ mua ít nhất một triệu UAV trong hai đến ba năm tới. Nếu vẫn giữ tỉ lệ một chọi một, sẽ cần tới cả một đạo quân người ngồi trước màn hình chỉ để lái. Tài liệu của DIU nói thẳng: mô hình một người một máy hạn chế tốc độ lẫn quy mô triển khai, đồng thời đẩy người điều khiển vào những rủi ro không cần thiết. CADDS ra đời để phá cái nút thắt đó, chuyển sang hướng một người giám sát cả một bầy.
Bộ Quốc phòng Mỹ yêu cầu hệ thống tự đảm nhiệm gần như toàn bộ quá trình vận hành UAV, từ lưu trữ, phóng, thu hồi, bảo trì, nạp lại đến tái xuất kích với rất ít nhân lực. Hệ thống phải hoạt động được trên đất liền và ngoài biển, đồng thời bảo quản UAV trong trạng thái chờ suốt thời gian dài. DIU còn yêu cầu các công ty trình diễn nguyên mẫu trong vòng 90 ngày sau khi được chọn, cho thấy Mỹ muốn sớm đưa năng lực này vào thực tế.
NOMAD hoạt động ra sao
Điểm quan trọng nhất của NOMAD không nằm ở UAV mà ở container và hệ thống điều phối. Nền tảng kết hợp kiến trúc mở, phần mềm tự hành, hệ thống chỉ huy có khả năng chống gián đoạn và công cụ quản lí nhiệm vụ quy mô lớn. Nhờ đó, một người có thể giám sát nhiều UAV cùng lúc thay vì điều khiển từng chiếc.
Thiết kế dạng container giúp NOMAD dễ vận chuyển bằng xe tải hoặc tàu và triển khai nhanh tại những khu vực hẻo lánh mà không cần cơ sở cố định. Chỉ cần đặt container xuống, quân đội có thể nhanh chóng thiết lập một điểm phóng UAV. Khả năng này đặc biệt hữu ích trong tác chiến phân tán, đồng thời khiến đối phương khó xác định nơi bầy UAV sẽ xuất kích.
Kiến trúc mở, hay MOSA theo cách gọi của Lầu Năm Góc, cũng không phải chi tiết phụ. Nó cho phép thay thế và nâng cấp từng thành phần mà không phải thiết kế lại toàn bộ hệ thống. Trong một lĩnh vực mà cảm biến, phần mềm và bản thân UAV thay đổi từng quý, khả năng lắp module mới vào một khung sẵn có quyết định việc hệ thống còn hữu dụng được bao lâu. Đây cũng là lí do quân đội Mỹ ngày càng chuộng cách tiếp cận này thay vì mua trọn gói khép kín.
Tesseract cho biết cách làm tự hành của họ nhằm giảm số người cần thiết để vận hành phi đội UAV. Thay vì đòi hỏi con người can thiệp nhiều vào từng chuyến bay, hệ thống dùng tự động hóa thông minh để một người giám sát được nhiều máy hơn. Công ty lập luận điều đó vừa an toàn hơn cho binh sĩ, vừa giúp duy trì hoạt động trơn tru trong môi trường khắc nghiệt.
Từ nguyên mẫu đến chiến trường
Tesseract mới được chọn trình diễn nguyên mẫu NOMAD, chưa nhận hợp đồng sản xuất. Công ty phải chứng minh hệ thống hoạt động hiệu quả trong chương trình của DIU.
Dự án đi qua tiến trình Commercial Solutions Opening (CSO) của DIU, một kênh được lập ra để đưa công nghệ thương mại vào quân đội thật nhanh. Theo cơ chế này, những công ty hoàn thành tốt phần trình diễn nguyên mẫu có thể giành thẳng hợp đồng sản xuất mà không phải qua thêm một vòng đấu thầu nữa, rút ngắn đáng kể thời gian đưa NOMAD vào trang bị.
Tuy nhiên, nhiều thông tin vẫn chưa được công bố, gồm giá trị hợp đồng, số UAV trong mỗi container, loại UAV sử dụng, tầm hoạt động và khả năng chống tác chiến điện tử. Do NOMAD phụ thuộc vào kết nối dữ liệu và điều khiển tập trung, khả năng kháng nhiễu và chống tấn công mạng sẽ là thử thách quan trọng.
Tesseract cũng chỉ là một trong nhiều công ty tham gia chương trình CADDS. Lầu Năm Góc đang đồng thời đầu tư vào nhiều hướng phát triển như UAV bầy đàn, bệ phóng container và hệ thống tác chiến tự hành.
