Hào quang IPO của SpaceX phai nhanh hơn dự kiến?
Chỉ hơn một tháng sau màn chào sàn lập kỉ lục, cổ phiếu SpaceX đã rơi xuống dưới giá IPO, lượng đặt cược vào đà giảm tăng mạnh, còn lô trái phiếu 25 tỉ USD mới phát hành cũng mất giá.
Từng được xem là cơ hội hiếm có để đầu tư vào đế chế tên lửa của Elon Musk, SpaceX giờ trở thành phép thử xem thị trường sẵn sàng trả bao nhiêu cho những tham vọng còn xa mới thành hiện thực.
Từ thương vụ thế kỉ đến cú rơi dưới giá IPO
Ngày 12/6, SpaceX bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq với mã SPCX sau khi bán 555,6 triệu cổ phiếu ở mức 135 USD, huy động 75 tỉ USD. Theo Reuters, đây là đợt IPO lớn nhất lịch sử, vượt kỉ lục 25,6 tỉ USD của Saudi Aramco năm 2019. Mức giá chào bán định giá SpaceX khoảng 1,77 nghìn tỉ USD, đưa công ty của Elon Musk vào nhóm doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất thế giới.
Cổ phiếu sau đó leo lên đỉnh 225,64 USD, đưa giá trị thị trường của SpaceX tiến sát 3 nghìn tỉ USD dù công ty vừa báo lỗ gần 5 tỉ USD trong năm 2025. Nhưng sự phấn khích không kéo dài. Đến phiên 17/7, cổ phiếu giảm hơn 5%, đóng cửa ở mức 123,99 USD, thấp hơn khoảng 8% so với giá IPO và mất hơn 40% so với đỉnh giữa tháng 6.
Đợt giảm diễn ra trong bối cảnh nhiều cổ phiếu công nghệ và bán dẫn từng hưởng lợi từ cơn sốt AI đồng loạt suy yếu. Khi nhà đầu tư lo ngại về định giá cao, nhu cầu vốn khổng lồ và thời gian hoàn vốn kéo dài, những doanh nghiệp được định giá chủ yếu dựa vào triển vọng tương lai thường chịu áp lực lớn nhất.
Cú rơi còn trùng với việc SpaceX phải hủy một nỗ lực phóng thử Starship ngày 16/7. Hệ thống tự động dừng quá trình phóng sau khi 4 trong số 33 động cơ Raptor của tầng đẩy Super Heavy không khai hỏa. Musk cho biết hai động cơ sẽ được thay trước lần thử tiếp theo.
Starship chưa phải nguồn thu đáng kể, nhưng giữ vai trò trung tâm trong các kế hoạch đưa người trở lại Mặt Trăng, phóng vệ tinh Starlink thế hệ mới và xây dựng hạ tầng trên quỹ đạo. Mỗi lần chương trình trục trặc lại nhắc nhà đầu tư rằng phần hấp dẫn nhất trong câu chuyện SpaceX vẫn chưa trở thành hoạt động kinh doanh ổn định.
Những người bán khống ngửi thấy cơ hội
Sự đảo chiều thể hiện rõ trên thị trường phái sinh. Cuối tháng 6, S3 Partners ước tính khoảng 40 triệu cổ phiếu SpaceX bị bán khống, tương đương 5 - 7% lượng cổ phiếu tự do giao dịch.
Chưa đầy một tháng sau, theo dữ liệu S3 được Financial Times dẫn lại, khoảng 30% trong gần 640 triệu cổ phiếu có thể giao dịch đã được vay để bán khống. Tỉ lệ này tăng khoảng 10 điểm phần trăm chỉ trong 10 ngày. Những người đặt cược giá giảm đã ghi nhận gần 4 tỉ USD lợi nhuận trên sổ sách.
Một hãng dữ liệu khác là Ortex đưa ra mức lợi nhuận ước tính cao hơn, khoảng 8,7 tỉ USD kể từ IPO. Chênh lệch xuất phát từ cách tính và thời điểm thu thập dữ liệu khác nhau, nhưng cả hai đều cho thấy giới giao dịch ngày càng hoài nghi khả năng SpaceX duy trì mức giá hình thành ngay sau khi niêm yết.
Áp lực kế tiếp nằm ở đợt mở khóa cổ phiếu. Sau báo cáo tài chính đầu tiên của SpaceX, dự kiến công bố vào đầu tháng 8, khoảng 911,5 triệu cổ phiếu của nhân viên và một số nhà đầu tư sớm có thể đủ điều kiện giao dịch. Một số đợt tiếp theo phụ thuộc vào diễn biến giá, trong khi phần lớn cổ phần của ông Musk vẫn bị khóa đến giữa năm 2027.
Không phải toàn bộ số cổ phiếu được mở khóa sẽ lập tức bị bán ra. Tuy nhiên, nguồn cung có khả năng tăng mạnh cũng đủ khiến thị trường dè chừng. Những người bán khống không nhất thiết tin SpaceX là công ty yếu. Họ chỉ cần tin rằng lượng tiền mới đổ vào không đủ hấp thụ số cổ phiếu sắp xuất hiện ở mức định giá hiện nay.
Trái phiếu phát tín hiệu còn lạnh hơn cổ phiếu
Ngày 23/6, SpaceX phát hành 25 tỉ USD trái phiếu không có tài sản bảo đảm, chia thành năm kì hạn từ 5 đến 30 năm. Nhu cầu ban đầu rất mạnh, với lượng đặt mua khoảng 85 tỉ USD.
Tiền huy động được dùng để thanh toán khoản vay cầu nối và tài trợ cho các nhu cầu chung, gồm mở rộng hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán. Sau khi kết hợp với xAI, SpaceX không còn chỉ là công ty tên lửa và internet vệ tinh mà còn phải tài trợ cho một mảng trí tuệ nhân tạo đang tiêu tốn lượng vốn rất lớn.
Chỉ vài tuần sau, giá trái phiếu đã giảm rõ rệt. Lợi suất của lô kì hạn 30 năm tăng từ khoảng 6,7% lên 7,4%, kéo giá xuống gần 91% mệnh giá. Chênh lệch lợi suất so với trái phiếu chính phủ Mỹ cũng tăng từ 175 lên khoảng 231 điểm cơ bản.
SpaceX đã được ba hãng xếp hạng tín nhiệm lớn đánh giá ở mức đầu tư. Vì vậy, việc trái phiếu nhanh chóng bị giao dịch gần mức thường thấy ở những doanh nghiệp có xếp hạng thấp hơn cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro lớn hơn.
Một tín hiệu đáng chú ý khác là thị trường bảo hiểm rủi ro vỡ nợ cho SpaceX, gọi là CDS, đã xuất hiện từ cuối tháng 6. Chỉ trong vài tuần, chi phí bảo hiểm 10 triệu USD trái phiếu SpaceX tăng từ khoảng 110.000 USD lên 158.000 USD mỗi năm, cho thấy giới đầu tư ngày càng lo ngại về rủi ro của công ty.
CDS tăng không có nghĩa SpaceX sắp vỡ nợ. Nó chỉ cho thấy chi phí phòng vệ trước kịch bản xấu đang trở nên đắt hơn. Khi cả cổ đông lẫn chủ nợ cùng yêu cầu phần bù rủi ro cao hơn, đợt điều chỉnh khó còn được xem đơn thuần là hoạt động chốt lời sau IPO.
SpaceX đang được định giá cho những thứ chưa tồn tại
Năm 2025, doanh thu SpaceX tăng 33%, đạt 18,67 tỉ USD. Starlink đóng góp khoảng 11,4 tỉ USD, tương đương hơn 60% tổng doanh thu, cùng lợi nhuận hoạt động khoảng 4,4 tỉ USD. Mạng internet vệ tinh và đội tên lửa Falcon 9 tái sử dụng là hai trụ cột thực sự tạo ra tiền cho công ty.
Tuy nhiên, việc kết hợp với xAI đã làm thay đổi cấu trúc tài chính. SpaceX chuyển từ mức lãi 791 triệu USD năm 2024 sang lỗ ròng 4,94 tỉ USD trong năm 2025. Riêng mảng AI lỗ hoạt động khoảng 6,4 tỉ USD.
Trong quý đầu năm 2026, SpaceX đạt doanh thu 4,69 tỉ USD nhưng lỗ hoạt động 1,94 tỉ USD. Bộ phận AI tạo ra 818 triệu USD doanh thu nhưng lỗ hoạt động 2,47 tỉ USD, trong khi Starlink vẫn lãi 1,19 tỉ USD.
Nhà đầu tư vì thế không còn chỉ mua cổ phần của một hãng tên lửa và mạng vệ tinh đang tăng trưởng. Họ còn tài trợ cho xAI, Starship và kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian, những dự án cần vốn cực lớn nhưng chưa có thời điểm sinh lời rõ ràng.
Ông Musk từng tuyên bố SpaceX có thể đạt doanh thu 1 nghìn tỉ USD vào năm 2030, hơn 50 lần mức năm 2025. Để tiến gần mục tiêu đó, Starlink phải tiếp tục mở rộng nhanh, Starship phải hoạt động ổn định và mảng AI phải tạo ra đủ doanh thu để bù đắp hàng chục tỉ USD đầu tư.
Cổ phiếu ở mức 225 USD không chỉ định giá Falcon 9 và Starlink đang hoạt động. Nó còn định giá một tương lai trong đó Starship bay thường xuyên, xAI cạnh tranh với những phòng thí nghiệm hàng đầu và điện toán ngoài không gian trở thành ngành kinh doanh thực sự.
Khi giá rơi về quanh 124 USD, thị trường chưa phủ nhận toàn bộ câu chuyện đó. Giới đầu tư chỉ bắt đầu tính đến khả năng con đường từ bệ phóng đến lợi nhuận sẽ dài hơn, đắt hơn và nhiều trục trặc hơn những gì hào quang IPO từng khiến người ta tin.
