Tại sao hạm đội tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc khiến Mỹ phải dè chừng?
Loạt ảnh được giới phân tích chú ý hôm 24/7 hé lộ một tàu ngầm hạt nhân tấn công lạ của Trung Quốc, với tháp chỉ huy nhỏ gần như lẫn vào thân tàu.
Đây là mảnh ghép mới nhất của bức tranh lớn hơn với hơn 60 tàu ngầm đang được vận hành, năng lực đóng mới tăng hơn gấp đôi sau 15 năm, một vụ phóng tên lửa đạn đạo ra Thái Bình Dương hồi đầu tháng và mạng cảm biến đáy biển thường được giới phân tích gọi là “Vạn Lý Trường Thành dưới nước”.
Một tháp chỉ huy bị cắt nhỏ và điều nó nói ra
Những bức ảnh lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, sau đó được giới phân tích ảnh vệ tinh soi kĩ, cho thấy một tàu ngầm dài khoảng 120 m, rộng chừng 10 m. Kích thước gần trùng lớp Type 093 Thương (Shang) đang phục vụ. Bắc Kinh chưa xác nhận tên lớp, cấu hình hay tình trạng hoạt động.
Chi tiết nổi bật là tháp chỉ huy, phần nhô lên giữa thân tàu mà dân hàng hải gọi là “vây”. Theo Army Recognition, cấu trúc này nhỏ tới mức khó nhận ra trong ảnh chụp từ trên cao. Tháp chỉ huy thu gọn có thể giúp giảm lực cản và tiếng ồn. Nếu đánh giá này đúng, con tàu có thể còn được cải thiện về lớp phủ hấp thụ âm và hệ động lực. Đây vẫn là suy đoán dựa trên hình dáng bên ngoài, chưa phải thông số đã được kiểm chứng.
Danh tính con tàu để ngỏ nhiều khả năng, biến thể cải tiến sâu của Type 093, mẫu thử trung gian hoặc thiết kế liên quan tới thế hệ kế tiếp. Chuyên gia quốc phòng Nhật Bản Yoshihiro Kobayashi cho rằng một tàu như vậy có thể lặng lẽ áp sát nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ rồi khai hỏa ngư lôi hạng nặng hoặc tên lửa chống hạm.
Hơn 60 tàu ngầm và cuộc chuyển dịch sang hạt nhân
Trong phiên điều trần ngày 2/3 của Ủy ban Đánh giá kinh tế và an ninh Mỹ - Trung (USCC), Chuẩn đô đốc Mike Brookes, Giám đốc Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ (ONI), cho biết lực lượng Trung Quốc gồm sáu tàu tấn công hạt nhân Type 093/093A, ít nhất hai tàu Type 093B mang tên lửa hành trình, sáu tàu mang tên lửa đạn đạo Type 094 và hơn 50 tàu diesel-điện lớp Nguyên (Yuan), Tống (Song).
Tàu diesel-điện chạy pin có thể rất yên lặng, nhưng bị giới hạn về tốc độ và thời gian lặn. Tàu hạt nhân bám biển lâu hơn, đi xa hơn và duy trì tốc độ cao bền hơn, điều kiện cần để theo dõi lực lượng Mỹ ngoài chuỗi đảo thứ nhất, vành đai từ Nhật Bản qua Đài Loan tới Philippines.
Bước chuyển đáng chú ý nhất là lớp Thương III, tức Type 093B. Ông Brookes gọi đây là tàu ngầm tấn công có năng lực nhất đang hoạt động của hải quân Trung Quốc. Ít nhất sáu trong tám chiếc dự kiến đã được hạ thủy từ năm 2022. Mỗi tàu được đánh giá có 24 ống phóng thẳng đứng cho tên lửa chống hạm hoặc tấn công mục tiêu trên đất liền, cùng bộ phận đẩy dạng ống nhằm giảm tiếng ồn. Nếu thông tin này chính xác, tàu ngầm Trung Quốc không còn chỉ săn mục tiêu bằng ngư lôi mà có thể phóng loạt tên lửa từ vị trí ẩn giấu.
Bắc Kinh đồng thời theo đuổi Type 041 Chu (Zhou), tàu hạt nhân cỡ nhỏ, gần kích cỡ tàu diesel nhưng bám biển lâu hơn, hướng tới nhiệm vụ tuần tra khu vực với chi phí thấp hơn. Một lực lượng nhiều tầng đang hình thành, gồm tàu diesel giữ vùng gần, tàu hạt nhân nhỏ tuần tra khu vực và các lớp lớn vươn ra đại dương.
Nền tảng của quá trình này là công nghiệp đóng tàu. Ông Brookes cho biết đầu tư tại ba cơ sở chính đã nhân đôi công suất kể từ năm 2010. ONI dự báo hạm đội đạt khoảng 70 chiếc vào năm 2027 và 80 chiếc vào năm 2035, với gần một nửa chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Con đường ấy không phẳng. Báo cáo của Lầu Năm Góc cho biết chiếc Type 041 đầu tiên từng bị chìm tại cầu cảng. Giáo sư Andrew S. Erickson của Đại học Chiến tranh hải quân Mỹ lưu ý lớp này được đóng tại xưởng Vũ Xương ở Vũ Hán, thay vì Hồ Lô Đảo, cho thấy chuỗi sản xuất đã trải rộng.
Vụ phóng ngày 6/7 và bài toán răn đe trên biển
Nhánh thứ hai của lực lượng ngầm là răn đe hạt nhân. Trung Quốc có sáu tàu Type 094 lớp Tấn (Jin), mỗi chiếc 12 ống phóng, cùng một tàu diesel Type 032 dùng thử nghiệm tên lửa. Nhược điểm cố hữu về tiếng ồn khiến Type 094 chủ yếu hoạt động trong các vùng nước được bảo vệ dày như Bột Hải và Biển Đông.
Trưa 6/7, hải quân Trung Quốc phóng tên lửa đạn đạo mang đầu đạn giả từ tàu ngầm hạt nhân ở Biển Đông ra Thái Bình Dương. Bắc Kinh gọi đây là hoạt động huấn luyện thường niên, đã thông báo cho các nước liên quan và không nhắm vào quốc gia cụ thể. Theo Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), tên lửa bay khoảng 7.300 km trước khi rơi xuống vùng biển nam Thái Bình Dương.
Đây là lần đầu Trung Quốc công khai một vụ phóng như vậy ra vùng biển quốc tế. Nhật Bản cho biết chỉ nhận được lời giải thích chi tiết của Bộ Quốc phòng Trung Quốc khoảng nửa giờ trước vụ phóng, nhưng chưa thể xác nhận thông báo đó liên quan đúng quả tên lửa đã khai hỏa. Sự kiện trùng ngày khai mạc tập trận hải quân chung Trung - Nga.
Loại tên lửa chưa được xác định. Lầu Năm Góc đánh giá JL-2 có tầm khoảng 7.200 km, còn JL-3 khoảng 10.000 km. CSIS cho rằng cả hai đều có thể thực hiện hành trình 7.300 km. Với JL-3, Type 094 có thể vươn tới nhiều phần lãnh thổ Mỹ từ vùng nước gần bờ, không cần ra giữa Thái Bình Dương.
Type 096, lớp kế nhiệm Type 094, được ông Brookes xếp vào nhóm dự kiến vào biên chế từ cuối thập niên này sang thập niên 2030. Các thông số cụ thể hiện chưa được kiểm chứng độc lập.
“Vạn Lý Trường Thành dưới nước” và bầy drone ngầm
Đếm tàu chưa đo được sức mạnh. Một tàu ngầm hiện đại vẫn có thể bị cô lập nếu thiếu dữ liệu về vị trí mục tiêu. Ông Brookes mô tả Trung Quốc đang xây kiến trúc cảm biến đáy biển, trong đó có “Mạng thông tin Đại dương Xanh”, kết hợp trạm cố định, nền tảng nổi, phao liên kết vệ tinh, phương tiện ngầm không người lái và sonar thành một hệ phát hiện liên hoàn.
Nền móng của mạng này là dữ liệu hải dương. Độ sâu, độ mặn, nhiệt độ, dòng chảy và địa hình đáy biển đều ảnh hưởng tới đường truyền âm thanh dưới nước. ONI ước tính Trung Quốc vận hành khoảng 60 tàu nghiên cứu hải dương để thu thập loại dữ liệu đó. Mục tiêu không phải giám sát toàn đại dương. Chỉ cần kiểm soát các eo biển, cửa ngõ căn cứ và tuyến tàu ngầm thường đi qua, lợi thế ẩn mình của đối phương đã bị thu hẹp đáng kể.
Cuộc duyệt binh ngày 3/9/2025 cho thấy Trung Quốc đang phát triển nhiều mẫu phương tiện ngầm không người lái cỡ lớn. Một số thiết kế có thể phục vụ trinh sát, rải thủy lôi hoặc mang tải trọng quân sự khác, nhưng nhiệm vụ và tình trạng hoạt động chưa được Bắc Kinh công bố đầy đủ.
Trung Quốc cũng đang phát triển YJ-19, vũ khí siêu vượt âm được thiết kế để phóng qua ống ngư lôi. Tuy nhiên, chưa có xác nhận công khai rằng tên lửa đã được đưa vào trực chiến trên tàu Type 039B.
Theo ông Brookes, Bắc Kinh không còn xem săn ngầm là cuộc đấu tay đôi giữa hai con tàu, mà là “đối kháng hệ thống”, nối cảm biến trên không, mặt nước, đáy biển và dưới nước thành mạng lưới nhằm kiểm soát vùng biển then chốt và buộc tàu ngầm đối phương phải rút.
Mạnh hơn chưa đồng nghĩa ngang bằng. Tài liệu của ONI ghi nhận giới quân sự Trung Quốc vẫn lo tàu ngầm bị mạng giám sát nhiều tầng của Mỹ phát hiện ngay khi rời cảng. Washington còn giữ lợi thế về độ yên lặng, kinh nghiệm tuần tra xa, chất lượng thủy thủ và khả năng phối hợp với đồng minh.
Phó đô đốc Richard Seif, Tư lệnh Lực lượng tàu ngầm Mỹ, lưu ý mạng cảm biến chỉ làm thu hẹp lợi thế tàng hình tại một số điểm nghẽn, chứ chưa khiến đại dương trở nên trong suốt. Ông Brookes đặt mốc 2040 cho thời điểm lực lượng dưới biển Trung Quốc có thể thách thức đáng kể ưu thế khu vực của Mỹ. Từ nay tới đó, phần lớn những gì thế giới biết vẫn đến từ ảnh vệ tinh thương mại và điều trần quốc hội Mỹ, chứ không từ Trung Quốc.
