Được quảng cáo là chống được drone, ‘Arena-M’ trên xe tăng Nga vẫn bị drone đánh bại, vì sao?
Ngày 25/7, một xe tăng T-72B3A của Nga, được trang bị hệ thống phòng vệ chủ động "Arena-M" bị drone của đặc nhiệm Ukraine tiêu diệt. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên ghi nhận xe tăng mang hệ thống này ra trận.
Theo phía Ukraine, có ít nhất một đại đội xe tăng Nga trang bị hệ thống này đã bị phá hủy trong một nỗ lực tấn công.
Khoảng cách từ quảng cáo tới thực tế
Công nghệ phòng vệ chủ động (APS) dạng Arena-M có nguyên lý hoạt động là phát hiện vật thể bay tới và phá hủy bằng cách bắn ra đạn đánh chặn. Nga là quốc gia tiên phong trong công nghệ này, bên cạnh các nước như Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc và Israel. Tới hiện tại, Nga và Israel là hai quốc gia đã đưa APS vào sử dụng trong điều kiện tác chiến thực tế.
Ban đầu, APS dùng để đối phó với các loại đạn vác vai và tên lửa chống tăng có điều khiển. Tới nay, sự phổ biến của drone dẫn tới việc các hệ thống APS cũng được điều chỉnh theo để đối phó.
Tại Nga, hồ sơ sáng chế số 2853544 được Viện Sở hữu Công nghiệp Liên bang Nga công bố cuối năm 2025 mô tả cách radar của hệ thống APS Arena-M có thể chuyển đổi giữa chế độ dò tìm đạn tốc độ cao sang chế độ "chặn drone" ở cự ly gần, dựa vào tín hiệu Doppler vi mô phát ra từ cánh quạt quay.
Tới giữa năm 2026, các nguồn tin Ukraine cho biết xe tăng Nga trang bị Arena-M bắt đầu tập trung gần tiền tuyến.
Trong bối cảnh drone vũ trang ngày càng phổ biến, đây là sự bổ sung được quảng bá sẽ giúp xe tăng, xe thiết giáp không còn dễ bị tổn thương nữa. Nhưng thực tế dường như cho thấy điều ngược lại.
Không phải lần đầu: Drone vẫn là hiểm họa khôn lường
Đáng chú ý, vụ việc vừa qua không phải lần đầu APS “thúc thủ” trước drone. Israel đã đi trước với hệ thống Iron Fist
Năm 2024, hãng Rafael quảng bá hệ thống Iron Fist trên xe tăng Merkava như một lá chắn có khả năng đối phó với cả drone.
Thế nhưng hiệu quả thực tế trong các trận đánh giữa quân đội Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon lại cho thấy, ít nhất 4 xe tăng Merkava IV và khoảng 10 xe thiết giáp khác của Israel bị vô hiệu hóa bởi drone, dù đều được trang bị Iron Fist.
Có những hình ảnh, video còn cho thấy drone của Hezbollah bay theo góc tiếp cận gần như lý tưởng cho Iron Fist đánh chặn, thậm chí nhắm thẳng vào bệ phóng của Iron Fist, nhưng hệ thống không phản ứng.
Lời quảng cáo "đã được nâng cấp để chống drone" dường như “cầm đèn chạy trước ô tô” so với năng lực thực tế.
Bóc tách để có bức tranh đầy đủ
Đi sâu vào phân tích, dễ thấy ngay từ những lời quảng cáo về APS đã mang tính chất thổi phồng năng lực thực của loại trang bị này. APS, và rộng hơn là mọi cơ chế phòng vệ cho xe tăng - thiết giáp ngày nay, đều không thể cung cấp sự bảo vệ mọi lúc, mọi nơi.
Tính năng kỹ thuật dù tốt tới đâu cũng không thoát được vấn đề độ tin cậy, hay đơn giản hơn là vấn đề… hết đạn. Trong trường hợp Iron Fist của Israel, một tổ hợp trên xe thường chỉ có hai bệ phóng với tổng cộng 4 đạn đánh chặn. Arena-M của Nga mang tổng cộng 12 đạn đánh chặn.
Cho dù có đánh chặn thành công mọi mục tiêu nhắm vào xe, hết đạn cũng khiến hệ thống mất tác dụng. Hệ thống cho dù có chặn được 12 drone thì chiếc drone thứ 13 sẽ vượt qua được. Vụ việc vừa qua của những chiếc T-73B3A vừa qua đáng chú ý ở chỗ video chiến trường cho thấy cảnh hệ thống Arena-M đã đánh chặn thành công trước khi bị áp đảo.
Trong các vụ việc liên quan tới Trophy, diễn biến cũng vậy. Nhiều hệ thống được phát hiện đã dùng đạn đánh chặn. Thậm chí, có giả thuyết còn cho rằng các hệ thống APS đã không hoạt động chỉ đơn giản vì tổ lái không khởi động để tiết kiệm nhiên liệu trên xe.
Arena-M và các hệ thống tương tự đều được thiết kế với số lượng đạn đánh chặn giới hạn. Không hệ thống nào hiện có, dù của Nga hay phương Tây, được thiết kế để đối phó với nhiều mục tiêu cùng lúc. Tất cả đều mới chỉ có năng lực xử lý được một mục tiêu tại một thời điểm. Thêm vào đó, không hệ thống nào có thể hoạt động liên tục vì tốn điện, do đó phụ thuộc vào quyết định của tổ lái có thấy cần sử dụng APS hay không.
Như vậy, vấn đề chính là nhìn thấy drone không đồng nghĩa với có đủ đạn để bắn hạ tất cả. Quyết định của người vận hành cũng ảnh hưởng lớn tới hiệu quả của hệ thống.
Do đó, quảng cáo là “miễn nhiễm” với drone là đặt kỳ vọng quá lớn vào công nghệ, nhưng qua một số video chiến trường mà đánh giá công nghệ kém hiệu quả là không nhìn nhận đúng năng lực thực tế, cũng như rơi vào bẫy tư duy “thiên kiến kẻ sống sót”.
Học thuyết sử dụng cần thay đổi
Giới phân tích đang đi đến một kết luận khá thống nhất, rằng không một hệ thống phòng vệ chủ động đơn lẻ nào có thể là giải pháp toàn diện. Xe tăng đang gần như tới giới hạn về không gian trang bị các hệ thống phòng vệ, và cho dù có tăng khả năng sống sót thì vẫn cần có sự phối hợp của các khí tài khác đi kèm.
Phòng thủ trước drone hiệu quả nhất khi được xây dựng thành nhiều lớp. Ngoài cùng là tác chiến điện tử để gây nhiễu từ xa. Các tổ chống drone chuyên trách đi kèm đội hình thiết giáp để hạ mục tiêu từ trước khi chúng vào đến cự ly nguy hiểm. Cuối cùng mới tới các hệ thống phòng vệ trên xe, trong đó APS là sự bổ sung mới nhất.
Hơn hết, mọi biện pháp nói trên cần được hiểu theo đúng chức năng là “tăng khả năng sống sót” để làm nhiệm vụ, không phải là “thần dược” giúp “miễn nhiễm” trước drone.
.jpg)