Tiêu chuẩn của khí tài chống UAV tương lai đang thành hình
Thị trường thiết bị chống UAV toàn cầu được Fortune Business Insights định giá 14,41 tỉ USD năm 2026, dự kiến đạt 55,25 tỉ USD năm 2034 - tăng trưởng 22,4%/năm.
Bối cảnh thị trường: “Mâu” đang mạnh hơn “thuẫn”
Động lực này không chỉ tới từ nhu cầu đối phó với hiểm họa UAV, mà còn bởi các giải pháp chống UAV đã đủ “chín” về công nghệ để thuyết phục khách hàng.
Chiến tranh Nga - Ukraine và các xung đột ở Trung Đông đã biến hiểm họa UAV thành vấn đề trọng tâm trong quy hoạch quốc phòng. Tại Ukraine, việc triển khai ồ ạt các hệ thống UAV giá rẻ đã buộc các nước hướng tới hệ thống chống UAV giá rẻ tương ứng để đối phó. Xung đột Trung Đông cho thấy UAV đang lấn lướt các biện pháp phòng thủ về công nghệ lẫn tính kinh tế, khi vượt qua và đánh phá thành công các cơ sở hạ tầng, khí tài đắt đỏ, tưởng chừng như không thể bị chạm tới.
Nhu cầu về giải pháp chống UAV để bảo vệ tàu, cảng biển, căn cứ không quân, hạ tầng năng lượng và các tài sản trọng yếu gia tăng nhanh chóng. Thách thức lớn với bên phòng thủ là nhiều hệ thống UAV có cỡ nhỏ, phát xạ thấp, rất khó bị phát hiện và vô hiệu hóa. Trong khi đó, địa hình, nhiễu sóng, hoạt động đô thị, các vật thể bay khác sẽ gây sai sót và báo động giả. Điều này khiến việc phát hiện, bắt bám và chỉ huy điều khiển trở nên phức tạp hơn, đặc biệt khi người vận hành cần ra quyết định nhanh trước các mối đe dọa trên không. Nếu chỉ “cấy ghép” các giải pháp phòng không tầm thấp truyền thống sang chống UAV, chi phí và độ phức tạp vận hành sẽ vẫn cao, có thể thành rào cản cho các khách hàng quy mô hạn chế.
Dao mổ và búa tạ đang tìm được chỗ đứng
Trong bối cảnh đó, năng lượng định hướng — laser và vi sóng công suất cao — đã vượt qua ngưỡng thí nghiệm để trở thành sản phẩm thương mại tiềm năng lớn. Hai nhóm công nghệ này đang định hình tiêu chuẩn mới cho thị trường chống UAV.
Vũ khí năng lượng định hướng đang được kỳ vọng là “át chủ bài” giải quyết bài toán kinh tế của công nghệ chống UAV. Ngoài chi phí đánh chặn giảm xuống, đây là các phương thức có thể giảm thiểu thiệt hại ngoài ý muốn.
Lý do đầu tiên khiến năng lượng định hướng thuyết phục được khách hàng là kinh tế. Một phát laser chống drone tốn khoảng 3–10 USD tiền điện. Để so sánh, mỗi tên lửa đánh chặn Tamir của hệ thống Iron Dome có giá 40.000-80.000 USD, mỗi tên lửa Patriot PAC-3 khoảng 4 triệu USD. Các phương án dùng UAV đánh chặn, tên lửa giá rẻ hay súng, pháo cũng không thể so được với lợi thế giá cả này.
Những hoài nghi cũng đã được giải tỏa nhờ kết quả thực chiến. Tháng 3/2026 vừa qua, Israel triển khai hệ thống laser Iron Beam. Tại châu Âu, Ukraine và Nga cũng đều đang triển khai các hệ thống laser công suất vừa phải, gọn nhẹ và đã đánh chặn thành công nhiều loại UAV.
Tuy nhiên, laser có hai giới hạn cố hữu. Chùm tia bị suy giảm hiệu quả khi gặp mưa, sương mù, bụi dày. Laser chỉ diệt được từng mục tiêu một, theo trình tự bắt bám - chiếu tia - chuyển sang mục tiêu kế tiếp.
Laser được ví như “dao mổ” tốc độ ánh sáng cho mục tiêu đơn lẻ. Còn nếu phải đối mặt mục tiêu bầy đàn, vũ khí vi sóng sẽ là lý tưởng. Vi sóng không bị ảnh hưởng bởi môi trường hay thời tiết. Vì phát chùm sóng, vi sóng quét diện rộng như một “nhát búa” vô hình, tiêu diệt nhiều UAV cùng lúc.
Tháng 8/2025, hệ thống Leonidas của Epirus đã trình diễn khả năng diệt 49 UAV cùng lúc tại Camp Atterbury. Tháng 1/2026, Epirus công bố Leonidas diệt được UAV điều khiển qua cáp quang, loại UAV đang là nỗi ám ảnh trên chiến trường Ukraine vì tác chiến điện tử truyền thống hoàn toàn bất lực trước chúng.
AI - “chất keo” gắn kết các thành tố trong khí tài chống UAV
Một tổ hợp chống UAV hoàn chỉnh hoạt động theo quy trình: phát hiện - phân loại - bắt bám - chọn phương án đánh chặn - bắn - đánh giá thiệt hại. Trong thực chiến, quy trình này diễn ra trong thời gian tính bằng giây. Nếu thời gian xử lý và ra quyết định không đủ nhanh - tình trạng hay gặp nếu “thủ công” nhiều - thì hiệu quả đánh chặn bị suy giảm và sai sót tăng lên. Đó là khoảng trống mà công nghệ AI nay đã có thể khỏa lấp được.
Điều AI thực sự giải quyết là rút ngắn được chuỗi quyết định. AI tự động hóa được các khâu từ phát hiện đến bắn, với thời gian nhanh hơn và ít sai sót hơn. Ngay cả khi không tự động hóa hoàn toàn, người điều khiển có thể chỉ cần chọn mục tiêu và ra lệnh, còn AI làm trước công việc phát hiện, theo dõi và lập phương án.
AI thông minh chỉ khi "mắt tinh - tai thính"
Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng chức năng. Một AI muốn ra quyết định nhanh và chính xác cần phải có đầu vào. Để có được dữ liệu giúp AI phát huy năng lực xử lý thông tin của nó, các tổ hợp giờ phải tích hợp đủ radar, quang điện tử, hoặc khả năng nhận tham số từ các nguồn khác.
Một nhà sản xuất muốn có sản phẩm cạnh tranh cần làm chủ được những công nghệ này. Trên thực tế, làm chủ được các phân hệ phục vụ trinh sát và điều khiển hỏa lực được đánh giá là ưu tiên, do có thể ứng dụng sang các phương thức đánh chặn đang có. Các phương thức “tương lai” như năng lượng định hướng có thể theo sau.
Do đó, tiêu chuẩn đang được định hình về tổ hợp chống UAV sẽ là nhiều phương thức tầm soát hiện đại và nhiều lựa chọn phương án đánh chặn, kết hợp với nhau bằng tự động hóa cao độ có AI hỗ trợ. Trong mô hình này, vũ khí năng lượng định hướng sẽ chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong tương lai.
