Nghệ sĩ Quyền Linh và cuộc hội ngộ tại Paris với võ sư Phạm Quang Long
"31 năm trước điện ảnh đưa tôi đến với Vovinam, hôm nay Vovinam lại đưa tôi đến một giấc mơ với điện ảnh", nghệ sĩ (NS) Quyền Linh chia sẻ trong cuộc hội ngộ với võ sư - tiến sĩ Phạm Quang Long.
NS Quyền Linh, Phó chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, lần đầu đặt chân đến nước Pháp đã trải nghiệm một hành trình đầy xúc động tại Việt Võ Đạo lần thứ 7 tại Paris. Giữa gần 500 võ sư, huấn luyện viên và vận động viên đến từ 20 quốc gia, anh bất chợt nhớ về bộ phim Người Hà Nội năm 1995 và mối duyên với Vovinam đã bắt đầu từ 31 năm trước, khi võ sư (VS) Phạm Quang Long từng hướng dẫn mình tập luyện võ thuật trên trường quay.
Cuộc hội ngộ sau 31 năm tại Paris
Lần đầu tiên đặt chân đến nước Pháp, Nghệ sĩ Quyền Linh lại đến Paris trong một hành trình rất đặc biệt: Tham dự World Cup Vovinam - Việt Võ Đạo lần thứ 7. Giữa gần 500 võ sư, huấn luyện viên và vận động viên đến từ 20 quốc gia, nhìn những em nhỏ đủ màu da miệt mài tập võ, nghe những thuật ngữ tiếng Việt vang lên giữa một nhà thi đấu ở Paris, anh bất chợt nhớ về bộ phim Người Hà Nội năm 1995 và mối duyên với Vovinam đã bắt đầu từ 31 năm trước.
Anh đã chia sẻ với Một Thế Giới nhiều cảm xúc, trải nghiệm về cuộc hội ngộ với võ sư Phạm Quang Long và chuyến đi của mình.
Có những chuyến đi mình mong đợi từ lâu. Cũng có những chuyến đi đến rất tình cờ nhưng khi đã đặt chân tới, mới nhận ra dường như nó đã được nối lại từ một câu chuyện của rất nhiều năm về trước.
Với tôi, Paris lần này là một chuyến đi như thế. Đây là lần đầu tiên tôi đến nước Pháp. Nhưng điều đặc biệt hơn là lần đầu đến Paris, tôi không đến vì một liên hoan phim, một chương trình nghệ thuật hay một hoạt động điện ảnh. Tôi đến vì… Vovinam - Việt Võ Đạo.
Nghe tiếng Việt giữa một nhà thi đấu ở Paris
Bước vào Halle Georges Carpentier trong những ngày diễn ra World Cup Vovinam - Việt Võ Đạo lần thứ 7, điều đầu tiên khiến tôi bất ngờ là quy mô của sự kiện.
20 quốc gia và vùng lãnh thổ, gần 500 võ sư, huấn luyện viên và vận động viên cùng hội tụ tại Paris. Nhưng con số ấy chưa phải điều làm tôi xúc động nhất.
Tôi đứng bên thảm đấu và nhìn những võ sinh người Pháp, người châu Âu, châu Phi, châu Mỹ… Những gương mặt, màu da, ngôn ngữ khác nhau nhưng tất cả đều khoác trên mình màu võ phục xanh của Vovinam.
Có những em bé còn rất nhỏ.
Các em tập đi tập lại từng động tác, ngã xuống rồi đứng dậy, chỉnh lại võ phục và tiếp tục tập. Những huấn luyện viên nước ngoài đứng bên cạnh hướng dẫn học trò. Và giữa một nhà thi đấu ở Paris, tôi bất ngờ nghe những tên bài quyền, những khẩu lệnh, những thuật ngữ Vovinam bằng tiếng Việt.
Khoảnh khắc ấy khiến tôi đứng nhìn khá lâu. Một đứa trẻ có thể chưa từng đến Việt Nam. Cha mẹ của em có thể cũng chưa từng đặt chân đến Việt Nam. Nhưng em đang học một môn võ của Việt Nam, gọi tên kỹ thuật bằng tiếng Việt và từng ngày tiếp nhận những giá trị của Việt Võ Đạo.
Tôi chợt nghĩ: Văn hóa Việt Nam đang đi ra thế giới theo một cách rất đẹp.
Không cần những lời giới thiệu lớn lao. Một bài quyền, một thế võ, một cái cúi chào của võ sinh cũng có thể kể một câu chuyện về Việt Nam.
Một ký ức từ Người Hà Nội năm 1995
Và cũng chính lúc đứng nhìn những võ sinh tập luyện, tôi bất chợt nhớ lại mình của 31 năm trước.
Năm 1995, khi tham gia bộ phim Người Hà Nội, tôi có một số cảnh hành động, trong đó có những pha đánh nhau tại khu vực mỏ đá.
Để những cảnh quay ấy chân thực hơn, tôi được làm quen và tập luyện một số kỹ thuật Vovinam. Người trực tiếp hướng dẫn tôi khi đó chính là Võ sư Phạm Quang Long, người tham gia chỉ đạo, dàn dựng võ thuật cho phim.
Lại thêm một trùng hợp thú vị: Người võ sư năm ấy không chỉ là một võ sư thuần túy, mà còn là một đạo diễn điện ảnh. Năm 1994, anh đã sáng lập Câu lạc bộ Cascadeur (diễn viên đóng thế) đầu tiên của Việt Nam tại Trường Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, đào tạo hơn 2.000 võ sinh và tuyển chọn 20 cascadeur chuyên nghiệp đầu tiên cho điện ảnh nước nhà. Chính vì thế, anh được mời đến trường quay Người Hà Nội để chỉ đạo võ thuật.
Ngày ấy tôi còn trẻ. Với một diễn viên, học võ trước hết là để hoàn thành vai diễn. Võ sư hướng dẫn cách ra đòn, cách di chuyển, cách té ngã, cách phối hợp với bạn diễn để cảnh đánh nhau lên phim có sức mạnh nhưng vẫn an toàn.
Tôi tập và diễn. Bộ phim hoàn thành. Rồi cuộc sống đưa mỗi người đi theo một con đường.
Tôi không bao giờ nghĩ rằng 31 năm sau, mình và người võ sư từng hướng dẫn những thế võ cho tôi trên trường quay năm ấy lại cùng có mặt ở Paris để chứng kiến một kỳ World Cup của Vovinam.
Võ sư Phạm Quang Long ngày ấy nay là TS Phạm Quang Long, Chủ tịch Liên đoàn Quyền Anh Việt Nam, nguyên Chủ tịch Liên đoàn Vovinam thành phố Hà Nội.
Người cộng sự diễn xuất, sau 31 năm, không chỉ trở thành một tiến sĩ khoa học, một lãnh đạo thể thao, mà vẫn giữ trọn ngọn lửa của Vovinam. Năm 1998, anh sang Nga học đạo diễn nâng cao, đồng thời mang Vovinam theo. Bộ Tư pháp Liên bang Nga đã cấp phép cho Liên đoàn Vovinam hoạt động trên đất bạn, với anh làm Giám đốc kỹ thuật. Hàng ngàn thanh niên Nga mỗi năm tranh tài tại Giải vô địch Vovinam toàn nước Nga. Rồi năm 2005, anh trở về, đưa Vovinam vào giảng dạy tại hơn 10 trường trung học và đại học ở Hà Nội.
Còn tôi, sau hơn ba thập niên làm nghề, hôm nay đến Paris với một vai trò khác - một nghệ sĩ và Phó chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam.
Cuộc đời có những vòng tròn thật lạ. Năm 1995, điện ảnh đưa tôi đến với Vovinam. Năm 2026, Vovinam lại đưa tôi đến Paris và khiến tôi nghĩ về điện ảnh.
Khi tôi bắt đầu nghĩ đến một bộ phim về võ Việt
Những ngày tại World Cup, tôi có dịp trò chuyện khá nhiều với VS Trần Nguyên Đạo - Chủ tịch Hội đồng Võ sư Thế giới, Tổng Liên đoàn Vovinam - Việt Võ Đạo Thế giới; TS, VS Võ Danh Hải - Phó Chủ tịch Hiệp hội Võ thuật Thế giới (WoMAU), Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Quốc tế Tổng Liên đoàn Vovinam - Việt Võ Đạo Thế giới, nguyên Tổng Thư ký Liên đoàn Vovinam Thế giới (WVVF); cùng TS Phạm Quang Long.
Càng nói chuyện, trong tôi càng hiện rõ một câu hỏi: Tại sao chúng ta chưa kể câu chuyện võ thuật Việt Nam với thế giới bằng điện ảnh một cách xứng tầm?
Chúng ta có quá nhiều chất liệu. Một môn võ ra đời năm 1938 tại Hà Nội, mang tâm nguyện của Cố võ sư Nguyễn Lộc (1912 - 1960) - người sáng tổ môn phái - về việc xây dựng một thế hệ thanh niên có sức khỏe, ý chí và lòng can đảm. Gần 90 năm sau, Vovinam đã có mặt tại 40 quốc gia với hơn 200.000 môn sinh thường xuyên luyện tập.
Chúng ta có Vovinam. Có võ cổ truyền. Có những môn phái gắn với từng vùng đất. Có những võ sư dành cả cuộc đời gìn giữ một hệ thống kỹ thuật. Có lịch sử, triết lý, những cuộc đời đầy thăng trầm và cả một kho tàng văn hóa phía sau mỗi thế võ.
Quan trọng hơn, chúng ta đã có một cộng đồng quốc tế. Tôi vừa tận mắt nhìn thấy điều ấy ở Paris.
Nếu một ngày có một bộ phim võ thuật Việt Nam được làm thật tốt, tại sao những võ sinh Vovinam ở Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Senegal, Mỹ và nhiều nơi khác không thể trở thành những khán giả đầu tiên đưa bộ phim ấy ra thế giới?
Tôi nghĩ đây không phải chuyện viển vông.
Với trách nhiệm của một nghệ sĩ và Phó Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, tôi đã đặt vấn đề bước đầu với VS Trần Nguyên Đạo, TS - Võ sư Võ Danh Hải và TS Phạm Quang Long về khả năng cùng nghiên cứu một đề án quảng bá văn hóa, võ thuật Việt Nam thông qua điện ảnh và các sản phẩm nghe nhìn.
Tôi nghĩ nếu làm thì không nên chỉ dừng ở một sự kiện. Có thể bắt đầu bằng những bộ phim tài liệu về hành trình Vovinam ra thế giới, về những võ đường đặc biệt, những võ sư đã dành cả cuộc đời đưa võ Việt đến một vùng đất xa xôi.
Có thể là những series truyền hình, nội dung số dành cho giới trẻ. Và xa hơn, tôi mong một ngày chúng ta có thể nghĩ đến những dự án điện ảnh võ thuật Việt Nam đủ sức bước ra thị trường quốc tế.
Điện ảnh có một sức mạnh rất lớn. Có những vùng đất người ta biết đến nhờ một bộ phim. Có những môn võ được cả thế giới tìm học sau khi xuất hiện trên màn ảnh.
Vậy tại sao võ Việt không thể?
Nhật Bản có Karate đi cùng văn hóa võ sĩ đạo. Hàn Quốc có Taekwondo vươn ra toàn cầu. Trung Quốc có Wushu và võ thuật Kungfu trở thành biểu tượng điện ảnh. Tất cả đều đã được kể bằng điện ảnh. Vovinam của chúng ta - với lịch sử gần 90 năm, hiện diện tại 40 quốc gia - không có lý do gì để bị bỏ lại phía sau.
"Ủa, sao Quyền Linh lại đi dự giải võ?".
Những ngày ở Pháp, tôi cũng có dịp đến thăm một số địa điểm, gặp gỡ bà con người Việt. Đi đâu mọi người cũng đón tiếp rất tình cảm.
Có người nhận ra tôi rồi cười: "Ủa, sao năm nay Quyền Linh lại sang Pháp dự giải võ thuật quốc tế vậy?". Tôi cũng cười và phải giải thích khá nhiều.
Tôi đâu sang đây để thi đấu. Tôi đến để nhìn, để nghe, để cảm nhận. Tôi muốn hiểu vì sao một môn võ ra đời tại Việt Nam lại có thể khiến những con người cách Việt Nam hàng nghìn cây số dành nhiều năm cuộc đời để tập luyện.
Và sau chuyến đi này, tôi đã tìm được một phần câu trả lời: Đằng sau những võ thế của Vovinam còn có văn hóa, kỷ luật, tình thầy trò, sự tôn trọng, tinh thần thượng võ và một câu chuyện về Việt Nam.
Paris cho tôi một giấc mơ mới
Có một hình ảnh chắc tôi sẽ còn nhớ rất lâu. Giữa Paris, tôi nhìn thấy những em bé với đủ màu da đứng thành hàng trong bộ võ phục xanh. Các em cúi chào nhau, rồi lại lao vào tập luyện.
Các em có thể không biết tôi là ai. Các em cũng chưa chắc biết Việt Nam nằm chính xác ở đâu trên bản đồ. Nhưng các em biết Vovinam. Và từ Vovinam, một ngày nào đó các em có thể muốn biết thêm về đất nước đã sinh ra môn võ mình đang tập.
Với một người làm văn hóa, tôi nghĩ đó đã là một điều rất lớn.
31 năm trước, trên trường quay Người Hà Nội, tôi học vài thế Vovinam để hoàn thành những cảnh đánh nhau trên mỏ đá. Khi ấy tôi không thể tưởng tượng rằng hơn ba thập niên sau, những thế võ ấy lại dẫn mình đến một nhà thi đấu tại Paris và mở ra một suy nghĩ hoàn toàn mới.
Tôi không biết dự án điện ảnh về võ Việt mà chúng tôi đang nghĩ tới rồi sẽ bắt đầu vào thời điểm nào và sẽ đi được bao xa.
Nhưng tôi tin một điều: Võ thuật Việt Nam có những câu chuyện xứng đáng được kể. Và điện ảnh Việt Nam có trách nhiệm tìm một cách thật đẹp để kể những câu chuyện ấy với thế giới. Có lẽ đó chính là món quà bất ngờ nhất mà chuyến đi đầu tiên đến nước Pháp dành cho tôi.
Năm 1995, điện ảnh đưa Quyền Linh đến với Vovinam. Năm 2026, giữa Paris, Vovinam lại đưa Quyền Linh trở về với một giấc mơ dành cho điện ảnh Việt Nam.